به غیر از سودمندی‌های مشخص و قابل درک گاهی کارکرد تنها به حد یادآوری گذشته و حفظ آداب و رسوم گذشتگان، و نیز نگهداری سنت است که بسیاری از رفتارها و نیز اشیاء به همین سبب همچنان در جامعه وجود دارند. در صنایع دستی ایران نیز اشیاء با کارکردهای متفاوت وجود دارند، برخی نشانه حیات و تمدن در دوران باستان بوده و برخی نیز اثر هنری دوره‌های پس از آن و مولود فرایند جهانی شدن حرکت به سمت یکپارچگی زندگی بشری است و آنچه که در این فضا می تواند اصالت و قومیت ها را زنده و پویا نگه دارد عمق دادن به هنر و فرهنگ محلی و منطقه ای با رویکرد زمان خود است.
« در جامعه‌ای سنتی صنایع‏دستی دارای ارزش‏های‏ استفاده و کاربردی هستند، یعنی مردم این صنایع را به دلیل فایده‏های‏ عملی و نیازهای اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی به‌کار می‏برند. اما در جامعه‏ی مدرن، این صنایع بیشتر دارای ارزش نمادین است. فضای جهانی شدن روح حاکم زمان ماست و با انزوا و بی تفاوتی نمی توان پیروز این رقابت بود . باید با برنامه های هوشمندانه و علمی و با استفاده ی صحیح از ابزار، امکانات و فرصت ها از فضای جهانی شدن برای شناساندن جایگاه فرهنگی ، هویت ملی و تمدن ایران زمین ، نهایت بهره برداری شود. به خوبی می توان بحث جهانی شدن و حفظ و گسترش جایگاه هویت ملی و تمدن اصیل را در مقوله هنر صنایع دستی قرار داد» (بهرام نژاد،۷۴، ۱۳۸۷).

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

یکی از گامهای اساسی در مسیر جهانی شدن با حفظ ارزشهای بومی و تاریخی سرزمینمان، سر زدن به آثار فرهنگی بجای مانده از گذشتگانمان است. بررسی های پژوهشگران و ایران شناسانی همچون پروفسور پوپ^[۶]، گیرشمن^[۷]، اشمید^[۸] و… و تحلیل های دقیقی که آنان از صنایع دستی صنایع ایران کرده اند بیانگر ارزش های استثنائی و جایگاه خاص این هنر و صنعت اصیل و ارزنده کشورمان می باشد.
اشیا و ظروف کاربردی مربوط به ادوار تاریخی مختلف ایران که در موزه های کشور یا دیگر نقاط جهان نگه داری می شوند، می توانند مرجع ارزشمندی برای طراحان ما باشند. چرا که این آثار حکم گنجینه ای ارزشمند را دارند که طراحان و تولیدکنندگان دیگر کشورها از آن بی بهره اند. نقوش یا نمادهای به کار رفته در تزیینات آنها، برخی کارکردها و تعاریف خاص دارتد و می توان این ویژگیها را به طور هوشمندانه در طراحی و ساخت محصولات صنایع دستی امروزی به کار برد. در این میان الگو برداری از نمونه هایی که ویژگیهای هنر ایران در آنها بارزتر است اهمیت بیشتری دارد، همچنین محصول می تواند به راحتی گویای پیشینه و اصالت خود باشد و تولید کننده ی خارجی نتواند به راحتی از آن نمونه برداری کرده و در کشور دیگر تولید کند. تنوع شاخه ها و رشته های مختلف صنعت دست هنرمندان ایرانی، این امکان را در اختیار نسل امروز قرار داده که با مراجعه به منابع تصویری در زمینه های مختلف از جمله صنایع فلزی، سفال و سرامیک، شیشه، هنرهای چوبی و غیره، بتوانند رویکرد جدیدی در طراحی با حفظ اصالت و نشانه هایی از هنرهای کهن ایران داشته باشند.
« هنرمند تولید کننده باید متوجه این موضوع باشد که خلاقیت و نوآوری باید با حفظ اصالت ها باشد. حفظ هویت، آن چیزی است که جامعه جهانی یونسکو و توریست با تجربه به دنبال آن است» (سپهر،۳۷،۱۳۹۱). تنوع به روز نباید منجر به فراموشی اصل و نسب اصالت شود. زیرا این موضوع باعث از دست دادن بازار جهانی می شود.
فصل سوم :
آسیب شناسی وضعیت تولید شیشه های هنری در کارگاههای تهران معاصر
(با نگاهی به موفق ترین نمونه های مشابه در اروپا)
استقرار کارگاه های شیشه و تجهیزات کاری آنها
مواد اولیه
طراحی، نوآوری در تولید محصولات شیشه ای
عوامل تاثیر گذار در فروش محصولات شیشه
بسته بندی محصولات
هویت و اصالت در صنایع دستی
وضعیت تولید محصولات همجوشی شیشه در ایران
۱-۳- استقرار کارگاه های شیشه و تجهیزات کاری آنها
در این قسمت سعی شده که چگونگی استقرار یافتن کارگاه های شیشه گری را در دو دهه گذشته و میزان فضاه های در اختیار داشته و همچنین فعالیت های آنها را تا حال حضر مورد بررسی قرار دهیم که درک بهتری از روند تولید کارگاه ها شکل گیرد.
در دوران معاصرکارگاه های شیشه گری دستی ایران بیشتر در تهران و شهرهای اطراف آن متمرکز شده است. هرچند که این متمرکز شدن در پایتخت زیاد به نفع آینده این هنر نمی باشد، چون برای برخی از علاقه مندانی که راه آنها دور است و در شهر دیگری زندگی می کنند ، دسترسی به کارگاه های شیشه گری برایشان امکان پذیر نخواهد بود. در نتیجه انتقال این هنر به نسلهای آینده به کندی صورت می گیرد.
« طبق آمار گرفته شده و مطالعه ای که توسط جناب آقای دکتر محمد تقی آشوری^[۹] در سال ۱۳۸۰ انجام گرفته، تعداد کارگاه های فعال تهران و اطراف آن ۵۰ کارگاه بوده است. در بررسی اولیه، مشخص شد که محل استقرار کارگاههای شیشه گری بر اساس ضابطه ی از پیش تعیین شده ای نبوده است، بلکه بیشتر تابع نظر کارفرما و سرمایه گذار می باشد. به همین دلیل ارتباط حرفه ای بین آنها وجود ندارد بلکه هر کارگاه تنها از فعالیت چند کارگاه در اطراف خود با کمی دورتر مطلع است. از مجموع کارگاههای فوق الذکر ۶۰ درصد در سالهای ۱۳۷۴ و بعد از آن تاسیس و فعال شده اند و فعالیت ۴۰ درصد بقیه در سالهای قبل از ۱۳۷۴ بوده است که خود نشان دهنده ی گرایش به تاسیس این گونه کارگاهها در بین سالهای ۱۳۷۵ تا ۱۳۸۰ است» (آشوری،۱۳۸۱،۶۸).
جدول۱، توزیع نحوه ی استقرار کارگاه ها در شهر تهران و اطراف آن در سال ۱۳۸۰ ، (آشوری،۱۳۸۱،۶۸)

اصل ۲: رابطه بین مکان های میراث و گردشگری رابطه ای پویاست وممکن است شامل ارزشهای متضاد شود .این رابطه باید به شیوه ای پایدار برای نسل امروز و فردا هدایت شود.

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

اصل۳: برنامه ریزی برای حفظ ونگهداری مکانهای میراث وهمچنین برنامه های ترویج گردشگری باید بازدیدی ارزشمند- رضایت بخش و دلپذیر را برای گردشگر تضمین می کند.
اصل۴: جوامع میزبان و مردم بومی باید در برنامه ریزی های توسعه گردشگری وحفاظت ونگهداری میراث مشارکت داشته باشند.
اصل۵: فعالیت های گردشگری وحفظ و نگهداری منابع باید به نفع جامعه میزبان باشد.
اصل۶: برنامه های ارتقای گردشگری باید خصوصیات طبیعی ومیراث را حفظ وتقویت کند.
عوامل انگیزاننده گردشگران
انگیزاننده های جسمانی و فیزیکی.این انگیزه ها مربوط به سلامت جسمی افراد وشامل فعالیت های ورزشی وفیزیکی است.
انگیزاننده های فرهنگی . تمایل به شناخت جوامع و فرهنگهای دیگر واشنایی با اداب ورسوم وسایر ادیان ومذاهب یکی از انگیزه های مهم گردشگران است که در سال های اخیر در کانون توجه جهانیان قرار گرفته است.
انگیزاننده های ارتباطی. دیدار از اقوام - خویشان و دوستان از جمله انگیزاننده های با سابقه گردشگری است.
انگیزاننده های شان و منزلت اجتماعی.یکی از نیاز های انسان که در نظریه های انگیزشی نیز به ان اشاره شده منزلت اجتماعی است. این عامل انگیزه برخی از سفر هااز جمله شرکت در گرهماهییها یا نمهیشگاه های بین المللی است.(محسنیان راد،۱۳۸۹، ۱۳)

۲-۱۱ اهداف گردشگران

مسافرت برای تفریح ۲- مسافرت برای تجارت و بازرگانی ۳- سایر مسافران (در تقسیم بندیسازمان جهانی گردشگری به کسانی اطلاق می شود که با هدف دیدار دوستان و بستگان –برای درمان–شرکت در مراسم مذهبی و … سفر می‌کنند.

۲-۱۲ مدیریت بازاریابی گردشگری

تعریف بازاریابی
فرایندی اجتماعی ومدیریتی که طی ان افراد وگروه ها نیازمندی هایشان را از طریق مبادله کالاها وخدمات با یکدیگر براورده می سازند.(همان، ۱۵)
چند ویژگی کلیدی بازاریابی
ناملموس بودن : یعنی کالاهایی که به طور مستقیم قابل رویت –احساسویاازمایشبرایخریدونیستند.
تفکیک نا پذیری : یعنی هم زمان بودن تولید ومصرف خدمات گردشگری .
تغییر ناپذیری : خدمات گردشگری در هر تعامل تولید/ مصرف,تغییر ناپذیری زیادی دارند;برای مثال صرف یک وعده غذا در یک رستوران تحت تاثیر عوامل انسانی متعدد از جمله روحیه و انتظارات میزبان ومهمان هنگام عرضه ودریافت خدمت مورد نظر قرار دارد .
ناپایداری : محصولات گردشگری را نمی توان امروزتولید وبرای مصرف در زمانی دیگر ذخیره کرد .
فقدان مالکیت : مشتری هنگام خرید یک خدمت به تسهیلات و مطلوبیتی دست می یابد.او در پایان معامله هرگز مالک چیزی نمی شود . خرید ومصرف خدمات اغلب موجب احساس رضایت فرد می شوند وبرخلاف خرید کالاهای فیزیکی نمی توان خدمات را نگهداری کرد وبه دیگران نشان داد.
ویژگیهای خاص خدمات گردشگری
گردشگری نسبت به سایر خدمات بیشتر از طریق عرضه هدایت می شود. معمولا برنامه ریزی بازاریابی از پایین به بالا صورت می گیرد ; به این ترتیب که تجزیه و تحلیل ها از سطح مشتریان آغاز می شود , سپس بازار و محیط بررسی می شوند و آنگاه برنامه بازاریابی طرح ریزی می شود , اما در بازاریابی گردشگری عکس این الگو عمل می شود .
محصول گردشگری با مشارکت عرضه کنندگان مختلف تولید می شود. گردشگری اغلب محصولی ترکیبی دارد که تولید آن مستلزم همکاری و مشارکت بخشها و سازمانهای مختلف است.
محصول گردشگری در یک دوره زمانی و طی مراحل مختلف تجربه می شود و همین امر ارزیابی آن را دشوار و پیچیده می کند.محصول گردشگری برای مصرف کنندگان آن پرمخاطره است.
برای مردم تصمیم گیری در مورد گزراندن تعطیلات بسیار مهم است ; زیرا باید مشکلات احتمالی مختلف را در نظر بگیرند . هر گونه پیش بیبنی نادرست در خصوص مقصد سفر باعث اتلاف منابعی می شود که در این راه صرف می کنند.هزینه های فرصتی یک تعطیلات نا مناسب جبران ناپذیر است.(رضوانی،۱۳۸۹، ۵۱)
بخشی از محصول گردشگری مبتنی بر رویاها  و امیال شخصی مصرف کنندگان است . مصرف خدماتی مانند خدمات بانکی , بهداشتی یا تعمیر خودرو به دلایل منطقی یا کارکردی صورت می گیرد. صنعت گردشگری نسبت به نیروهای بیرونی که خارج از کنترل عرضه کنندگان هستند , آسیب پذیر و شکننده اند .

۲-۱۳ بخش بندی بازارگردشگری

یکی از روش های شناخت بازار گردشگری و پیش بینی رفتار مشتریان , بخش بندی بازار است.
بازار را می توان به اشکال و با معیارهای مختلف بخش بندی کرد. هر بخش بازار معرف افرادی با خصوصیات و نیازهای متفاوت است. بر اساس این معیارها , هر بخش به زیر مجموعه های کوچکتر تقسیم می شود.
بازار گردشگری به طرق مختلف قابل بخش بندی است. برای مثال می توان به بخش های زیر اشاره کرد :
ملیت یا خاستگاه فرهنگی
جنسیت
مرحله زندگی
موقعیت یا طبقه اجتماعی
ویژگی های روحی –روانی
انگیزش و علاقه مندیها
روش مسافرت و مسافت طی شده برای سفر

۲-۱۴ پژوهش در گردشگری

پژوهش را می توان تلاش منظم و سازمان یافته برای بررسی مسئله ای خاص که به یک راه حل نیاز دارد توصیف کرد. این فرایند شامل گامهایی است که طراحی و پیگیری می شوند تا پاسخ هایی برای مسئله مورد نظر به دست آید.(مقصودی،۱۳۸۳، ۱۹)
پژوهش در صنعت گردشگری عبارت است از بررسی مسائل مربوط به سفر و گردشگری به صورتی منظم و منطقی که ممکن است مراحل مختلف پیش از سفر , حین مسافرت و بعد از آن , همچنین امکانات , تسهیلات و برنامه ریزیهای مربوط را در بر گیرد.
پژوهش ابزاری است که بخش عمومی و خصوصی از آن برای شناخت جنبه های مختلف گردشگری از جمله این موارد استفاده می کنند :
تهیه اطلاعات برای برنامه ریزی و مدیریت در سطوح محلی , منطقه ای, ملی یا بین المللی;
تهیه اطلاعاتی در مورد تاثیرات اجتماعی , فرهنگی, زیست محیطی و اقتصادی گردشگری;
شناسایی انگیزه ها, نیازها, انتظارات و میزان رضایت گردشگران از خدمات گردشگری;
مقایسه عملکردهای صنعت گردشگری در مقاطع زمانی مختلف;
ارزیابی فعالیت های گردشگری و پیامد های مختلف آن برای متولیان این صنعت و دولت;

نیازهای پژوهشی صنعت گردشگری
نیازهای اطلاعاتی این بخش عبارتند از :
ترسیم سیمای مقصد
تعیین کیفیت خدماتی که کارکنان به گردشگران عرضه می کنند

شرکت داشته باشد، اما ایندو مترادف نیستند.^[۲۷] در حقیقت افراد دارای خودِ آرمانی هستند، یعنی تصوری از آنچه که شخص دوست دارد باشد یا داشته باشد. حال اگر بین خودِ واقعی که مشخصات فردی است با خودِ آرمانی هماهنگی داشته باشد، فرد احساس عزت نفس مثبتی خواهد داشت. به عبارت دیگر میزان عزت نفس حاصل نوسان بین ایندو خود است.
پنجم. ارکان اصلی اعتماد به نفس
اعتماد به نفس دارای دو سازه اصلی است. اول اطمینان به خویش و دوم احترام به آن است. مقصود از ویژگی اول این است که دارنده آن، در فراز و فرود زندگی احساس بیکفایتی نمیکند. در واقع به خود و توانائیهایش برای مقابله با موانع مطمئن است. هر کسی از توانائیهای واقعی یا خیالی خود تصوری دارد و بر اساس آن، خود را میبیند و تصویر خویش را میآفریند. این خودانگاره، تعیینکننده حد توانایی افراد است و در نتیجه همین مقدار توانایی، ما حدی از اطمینان را دارا هستیم. ادعای ناتوانی مطلق به لحاظ منطقی محال است و چنین ادعایی ویرانگر خواهد بود؛ زیرا هرگونه ادعایی مانند این، بیانگر نوعی توانایی است. پس ناتوان محض وجود ندارد و هرکس به میزان توانائی خویش به خود باور دارد. حال این احساس در افراد دارای اعتماد به نفس بیشتر است و همین اطمینان به خویش انسان را قدرت میبخشد تا در برابر مشکلات پایدار باشد.^[۲۸]

( اینجا فقط تکه ای از متن فایل پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

هر فردی بعد از برطرف ساختن نیازهای زیستی خویش درپی تأمین نیازهای روانی و عاطفی خود است. تلاش افراد برای مقبولیت اجتماعی و تکاپو برای محبوبیت گویای این حقیقیت تغییرناپذیر هست که آنان نیازمند احترام به خویش هستند طوریکه حتی پستترین افراد از نظر منزلت اجتماعی برای خود گونهای احترام قائل هست و باید گفت همین حس احترام به خود است که این پایبندی به ارزشهای تبهکارانه را توجیه میکند و ممکن است گاهی از مسیر اصلی خود منحرف شده و به نادرستی تأمین گردد.
اهمیت احترام به خود در زندگی اجتماعی به قدری زیاد است که براساس آن میتوان روابط خود را با دیگران تنظیم نمود و به هر میزانی که انسان این حس را از دست میدهد انسانیت خود را نیز از دست میهد و این عاملی برای دوری از کجرویها از جانب بعضی افراد است که بهخاطر احترام به خود و نه تـرس از مجـازات از اعمـال بد دوری میکنند. حـال اگر کسی برای خود چنین احـترامی قـائل نباشد بهسادگی به هر پستی تن میدهد. احساس ارزشمندی و شایستگی که مجموع اعتماد به نفس و احترام به خویشتن است، قدرت انسان را در مبارزه با مسائل و مشکلات زندگی و حق انسان برای نیکبختی فراهم مینماید. کسی که حرمت نفس دارد میتواند مطمئن باشد که در زندگی شایستگی دارد که البته این احساس میتواند شدت و ضعف داشته باشد.
استعـداد ایجاد اعتماد به نفس ذاتی است و این بهخاطر تـوان تفکر است که جـوهره انسان را تشکیل میدهد. تفکر ایدهآل آن است که هر انسانی با برخورداری از اعتماد به نفس و نیروی عقل خود و یک احساس قوی مبنی بر شایستگی برای نیکبختی باید از حرمت نفسِ نیرومندی برخوردار گردد.^[۲۹] عمل ذهن یا تفکر ابزار اساسی برای بقاء ماست و اعمال و پیشرفتها زاییده توان ما برای تفکر است. زندگی موفقیتآمیز نتیجه کاربرد درست نیروی عقلی ماست و بستگی به آن دارد. با این همه، کاربرد عاقلانه نیروی آگاهی وعقلی ما خودکار نیست بلکه اختیاری و وابسته به خواست و اراده ماست. پس به هر میزانی که دانش و بینش را به جهل ترجیح دهیم به همان میزان حس احترام به خویشتن و اعتماد به نفس ما فزونی مییابد.^[۳۰]
یکی از اشتباهات رایج در تفکر، تمرکز بر یک صفت یا صفات خاص و تسری آن به کل است که اغلب موجب گمراهی در قضاوت و فریب ذهن میشود، اشتباهی که در امور مهم موجب زیانهای بسیاری میشود. همچنین یکی از بزرگترین هنرهای انسان که منشأ موفقیت، خلاقیت، شکوفایی و استعدادهای بالقوه اوست این است که بتواند به ندای درونی خود و پیامهایی که از ژرفای وجدان او زبانه میکشد گوش کند. خداوند این استعداد را در نهاد همه افراد بشر به ودیعه گذاشته، منتها انسانها چنان شیفته پیامهای برونی و ارزشهای قالبی و رایج و حاکم بر جامعه میشوند که به غفلت از کنار آن میگذرند و فقط عده کمی توان دریافت آن را دارند.
ج) روانشناسی دین
با عنایت به اینکه این ساختار، ترکیبی است از واژگان روانشناسی و دین، بنابراین در ابتدا باید هر یک جداگانه بررسی شده و تفسیر شوند و در مرحله بعدی ترکیب آندو تبیین شود.
یکم. دین
به دلیل تنوع بسیار ادیان ارائه تعریف جامع و مانع از دین شاید کاری دشوار باشد. بنابراین تعاریف موجود باتوجه به مشترکات آنها است. بعضی آنرا اعتقاد به یک امر قدسی دانستهاند و برخی دیگر آنرا ایمان به موجودات روحانی تصور نمودهاند. گروه دیگر قائلاند که دین، ایمان به یک یا چند نیروی فوق بشری است که شایسته اطاعت و عبادت هستند.^[۳۱] کلمه دین در فارسی، معادل واژه Religion در زبان انگلیسی است؛ اگرچه در مغرب زمین این واژه را به معنای مکتبهای درون یک دین و به معنای خودِ دین استعمال شده، اما در فضای دینی شیعه، کلمه مذهب به هر دو معنی اطلاق میگردد. فرهنگ پیشرفته آکسفورد واژه مذکور را اینگونه معرفی کرده است:
باور و اعتقاد به وجود خدایان یا خدایی که جهان هستی را خلق کرده و بشر را سرشتی معنوی برای ادامه حیات بعد از مرگ بخشیده است.^[۳۲] البته این تعریف مناسبت با ادیان ابراهیمی و برخی از فرقههای آیین هندو نیز دارد. برخی دیگر دین را مجموعهای از اعتقادات، اعمال و احساسات(فردی و جمعی) دانسته که حول مفهوم حقیقت غایی سامان یافته است.^[۳۳]
در کتاب خلاصه ادیان در تاریخ دینهای بزرگ آمده است که دین کلمهای عربی بوده و در زبانهای سامی مانند عبری بهکار رفته است و به معنای جزا و قضاوت میباشد. همانند یومالدین که به معنای روز جزا و داوری است. همچنین دین در عربی به معنای اطاعت و انقیاد آمده است. و غیر از این دو معنی، دین در عربی به معنای آیین و شریعت بهکار میرود که عبارت است از یک وضع و تأسیس الهی که مردم عاقل را به رستگاری هدایت میکند و شامل عقیده و عمل هر دو است. مانند دین یهود و مسیح و اسلام. علاوه بر این دین در زبان اوستایی و کتاب زردشت بهصورت دئنا^[۳۴] آمده که به معنای وجدان و ضمیر پاک است. البته در واژه لاتینی آن که در بالا آورده شده است، به معنای پیوستن به یکدیگر نیز آمده است و کلمه Religion به معنای ربط و پیوند بین اقوامی است که معتقد به عقیده خاص روحانی باشند. همچنین دین از نظر علمای خداشناس، قانون و نهادی خدایی است که مشتمل بر اصول(عقاید نفسانی و باطنی) و فروع(اعمال و عبادات) باشد البته با این دلیل که این دین از طرف خداوند بر مردمی عاقل و بالغ نازل شده است. طبق این بیان، دین از نظر اسلام اقرار به زبان و اعتقاد به پاداش و کیفر در آن جهان و عمل به ارکان و دستورات آن است.^[۳۵]
در تعریفی دیگر از دین آمده است، چیزی که وضع الهی داشته باشد و صاحبان خرد را به اختیار خود به سوی رستگاری در این دنیا و حسن عاقبت در آخرت هدایت کند و شامل عقاید و اعمال بشود.^[۳۶]
همچنین تعریفی از میرچا الیاده^[۳۷] (۱۹۰۷-۱۹۸۶م) در دائره المعارف دین وجود دارد. او دین را یافتن ماهیتی متمایز بین صفات دین و امور دینی از بقیه زندگی میداند. به نظر او این تعریف رویکردی غربی است که میراث توحیدی بازمانده از یهودیت، مسیحیت و اسلام میباشد. این تعاریف غربی که معتقد به تمایز ابعاد دینی و غیر دینی فرهنگ تأکید دارند، گاهی با مجموعه اعتقادات آنهم به موجودی متعال برابر گرفتهاند. بعضی دین را بر دیدگاه های شهودی و عاطفی پایهگذاری نمودهاند. شلایر ماخر^[۳۸] (۱۷۶۸- ۱۸۳۴م) آنرا احساس اتکاء مطلق دانسته و ویلیام جیمز^[۳۹] (۱۸۴۲-۱۹۱۰م) نیز آنرا حس شورمندانه حمایت شدن نامیده است. با توجه به تعاریف اعتقادی اولیه، تعاریف شهودی و عاطفی، ادیان ابتدایی آسیایی بیشتری را شامل این محدوده خواهند نمود.^[۴۰]
حاصل بیان علامه طباطبایی در تعریف دین این است که اعمال انسان در مسیر زندگی و آنچه که تحت مقررات خاصی انجام میدهد، بر اعتقاد اساسی تصور انسان از جهان هستی استوار است که خود او نیز جزئی از این جهان است. حال به مجموع این اعتقاد و مقررات متناسب با آن، که به نوعی در مسیر زندگی به عمل قرین شده دین گفته میشود ^[۴۱].
با توجه به تعاریف فوق نکات زیر قابل ذکر است :
اولاًَ، در برخی از تعاریف تکیه بر اعتقاد به خالق یا نیروی ناظر و فوق بشری شده است. ثانیاً، آن موجود بالاتر لایق پرستش میباشد. ثالثاً، دین در واقع به عنوان مجموعهای از گفتار، کردار و پندار انسان که حول یک مفهوم غایی سامان یافته، تلقی گردیده است. رابعاً، در تعاریف دیگر به عناصر، الهیبودن وضع، انتخاب مختارانه و تأمین سعادت دنیا و آخرت اشاره شده است. همچنین، با توجه به جهانبینی افراد، دین بهمثابه مقرراتی برای زندگی اطلاق شده است.
حال با عنایت به نکات فوق میتوان گفت که دین برنامهای الهی برای زندگی است که از جانب خداوند و توسط رسولان الهی برای هدایت انسانها فرستاده شده و ساختار آن براساس جهانبینی و ایدئولوژی افراد شکل میگیرد. جالب اینکه با این تعریف، حقانیت و عدم حقانیت این برنامه درحیطه جهانشناسی جای میگیرد.
دوم. روانشناسی
علیرغم تعاریف متعددی که در مورد روانشناسی وجود دارد، به تعریفی که تا حدودی مورد اتفاق است، اشاره میشود.
علم روانشناسی، در کتاب زمینه روانشناسی هیلگارد، مطالعه علمی رفتار و فرایندهای ذهنی و روانی معرفی شده است. در واقع پرسشهای بنیادی که از زمان سقراط^[۴۲] (۳۹۹-۴۶۹ ق.م)، افلاطون^[۴۳] (۴۲۸-۳۴۸ ق.م) و ارسطو^[۴۴] (۳۸۴-۳۲۲ ق.م) راجع به زندگی روانی آدمی مطرح شده، اکنون نیز در حال بیان است. این مطالب با ماهیت ذهن و فرآیندهای ذهنی و روانی سروکار دارند. با این همه در برخی مبـاحث روانشناسی نیز صحبت از بدن و رفتار آدمی است. بقراط که معاصر سقراط است، با بررسی کارکردهای جانداران و اندامهای آنها مشـاهدات پراهمیتی درباره نحوه کنترل مغز بر انـدامهای بدن انجـام داد که هماکنون زمینهساز رویکرد زیستشناختی در روانشناسی است.^[۴۵]
همچنین تعریف دیگری که در فرهنگ روانشناسی وجود دارد این است که آن را مطالعه منظم و سیستماتیک عینی از رفتار و ذهن در انسان و جانداران برخوانده است.^[۴۶] علاوه بر این تعریف، در فرهنگ دیگری درباره روانشناسی این بیان آمده است که تلاش دانشمندان و فلاسفه با عقاید متفاوتشان، صرف تکمیل دانش خود درباره رفتار و اذهان بشری با پیچیدگی خاص خودش میشود.^[۴۷]
بعد از آشنایی با واژگان دین و روانشناسی باید به ترکیب آنها یعنی روانشناسی دین پرداخت. مطابق تعریفی که از کتاب زمینه روانشناسی هیلگارد راجع به روانشناسی آورده شد، باید روانشناسی دین را به این نحو تفسیر کرد که آن، مطالعه علمی رفتارها و فرایندهای روانی است که جلوه دینی به خود گرفته است. با این همه روانشناسی دین همان درک فرایندهای روانشناختی است که رفتارها و تجارب دینی را تحت تأثیر قرار میدهد. ضمناً توجه به این نکته در روانشناسی دین لازم است که این مفهوم به منزله عنوانی برای یک رشته علمی، هم از طرف روانشناسان و هم از طرف متولیان دین دچار بیمهری شده است. از یک طرف اکثر روانشناسان معتقدند که این علم همچنان امری کاملا علمی بوده و به هیچ وجه اشتراکی با دین ندارد و حتی برخی آندو را نقیض یکدیگر میدانند و برآنند که اگر قرار باشد این دو واژه در کنار هم آورده شود باید تنها بهصورت ترکیب اضافی ـ با تأکید بر کسره روانشناسی ـ باشد؛^[۴۸] یعنی از یکسو روانشناسی به عنوان مجموعهای از روشها و سازه های تفسیری منظور شود و از طرف دیگر، دین به عنوان موضوعی برای مطالعه بیطرفانه تلقی گردد و با دین نیز مثل دیگر موضوعات تحقیقی روانشناختی رفتارشود.
از سوی دیگر عمده مخالفت متولیان دینی بر سر مشروعیت هرگونه تفسیر علمی ـ اجتماعی از دین نهفته است. آنها معتقدند چنین تفسیری در واقع تقلیلگـرایانه خواهد بود.^[۴۹] برخی با وضوح بیشتری علیه تقلیلگرایی اقامه دعوی کردهاند و معتقدند در سایر شاخه های روانشناسی فرض بر واقعیبودن موضوعاتی است که درباره آنها تحقیق میشود. اما در روانشناسی دین فقط در صورت ایمانداشتن، حقیقت دست یافتنی است. بنابراین هر روانشناس دین تبیینگرا لزوماً الحادی و جعلی است. زیرا مذهب را از مقصد و معنای آن تهی میکند.
آنچه امروزه ما شـاهد هستیم، این است که روانشناسی دین عنـوان یک رشته علمی از زیرشـاخههای دینپژوهی محسوب شده، ناظر به بررسی پدیده دینداری از نظرگاه روانشناختی است و درصدد توصیف زمینه ها و عوامل دینداری، تجزیه و تحلیل دینداری، سنجش دینداری و بیان آثار و پیامدهای دینداری در حیات فردی و اجتماعی است.
هرچند تاریخچه رسمی روانشناسی دین به اواخر قرن نوزدهم میرسد امّا تأملات روانشناختی درباره دینداری سابقه دیرینهای دارد که گاهی این تأملات جنبه توصیفی به خود گرفتهاند. مانند کتب مقدس ادیان بزرگ و کتب دینیای که برای تربیت معنوی تدوین شدهاند؛ همانند کتاب اعترافات((Confessions اثر آگوستین قدیس، مثنوی مولوی، إحیاء علومالدین غزالی و نوشته های فیلسوفان و متألهانی مانند فردریک شلایرماخر^[۵۰] (۱۷۶۸-۱۸۳۴م) و سورن کیرکگور^[۵۱] (۱۸۱۳-۱۸۵۵م) که اینها تأملاتی در تبیین نحوه پیدایش دین محسوب میشوند. ردّپای تأملات تبیینی را دستکم در سه قرن پیش از میلاد میتوان یافت. ائوهمروسِ^[۵۲] (۳۳۰-۲۶۰ ق.م) فیلسوف معتقد است که خدایان، همان حاکمان یا ولینعمتان نوع بشراند که مردم به تدریج لباس الوهیت بر تن آنها پوشاندهاند.^[۵۳]
در دوره جدید، پیشینه روانشناسی دین به بطور عمده در سه سنّت انگلیسی ـ آمریکایی، آلمانی و فرانسوی قابل پیگیری است. اگرچه امروزه تلاشهـای علمی در این عرصه به این سه سنّت محدود نمیشود و حتی در کشورهایی مثل روسیه و هند مطالعات جدّی در این زمینه ادامه دارد، لیکن برای درک روشنتری از معناشناسی روانشناسی دین، نگاه اجمالی به رویکردها در باب دین راهگشا خواهد بود. در سنت انگلیسی ـ آمریکایی، رویکرد تجربی و حتی آزمایشگاهی به دین و نگاه توصیفی در مطالعات دینی مهمترین رویکرد دین به حساب میآید.
گالتون^[۵۴] (۱۸۲۲-۱۹۲۱م) در باب تأثیر دعا در برخورداری از منافع عینی قابل مشاهده، و نیز بررسی تجربه های دعا و حالات عرفانی، با بهره گرفتن از پرسشنامه و مصاحبه توسط لوبا^[۵۵] (۱۹۵۵م) و استارباک،^[۵۶] (۱۹۳۷م) رویکرد تبیینی و انتقادی به دین را در سنت آلمانی نسبت به سایر رویکردها دنبال نمود. این رویکرد تبیینی و انتقادی، تحلیلهای متفاوتی از دین ارائه نموده که از «توهم» و «مخدر» شمردن دین توسط فروید^[۵۷] (۱۸۵۶-۱۹۳۹م) تا «ابعاد روح» دانستن دین به وسیله یونگ^[۵۸] (۱۸۷۵- ۱۹۶۱م) را شامل میشود. در سنت فرانسوی عمده تلاش متولیان این رشته علمی در زمینه روانشناسی مرضی انجام شده است که ناظر به ارتباط بیماریهای روانی و دینداری است. ^[۵۹]
با توجه به مکاتب فوق و روش های بیان شده آنها تعاریفی از روانشناسی دین ارائه گردیده است:^[۶۰]
۱) تاولس^[۶۱] (۱۸۹۴-۱۹۸۴م) از اساتید دانشگاه کمبریج معتقد است که مطالعه روانشناختی درباره دین، درصدد درک رفتار دینی از راه به کار بستن اصـول روانشناختیای است که از مطالعه رفتار غیر دینی بهدست آمده است. به عبارت دیگر روانشناسی دین میکوشد، اصول روانشناختیای را که از بررسی رفتار بهطور کلی (نه فقط رفتار دینی) حاصل شدهاند، در مورد رفتار دینی بهکار بندد تا بتواند آنرا تبیین کند.
گفتنی است این تعریف، تنها از یک رفتار دینی یاد کرده است، درحالیکه در این رشته علمی علاوه بر رفتار و نگرش، از ارزشها و تجربه های معتقدین به وجود و تأثیر خداوند و سایر نیروهای ماوراءالطبیعی نیز جستوجو میشود. این نتیجه مهم توسط گراید(۱۹۴۲م)،^[۶۲] نمروف^[۶۳](۱۹۴۹م) و کالینز^[۶۴] (۱۹۹۶م) حاصل شده است.
۲) پالوتزیان^[۶۵] (۱۹۴۵م) مینویسد روانشناسی دین، گسترهای است که به مطالعه باورها و اعمال دینی از دیدگاه روانشناختی میپردازد. این بدان معناست که در اینجا هدف، درک فرایندهای روانشناختیای است که رفتارها و تجربه های دینی را تحت تأثیر قرار میدهند. بنابراین در این حوزه سعی میشود تأثیرات چندگانه محیطی، شخصی و اجتماعی مؤثر بر رفتار و تجربه دینی مدنظر قرار گرفته، به ترسیم دیدگاه ها و پژوهشهایی پرداخته شود که امکان آشکارسازی فرایندهای روانشناختی میانجی را در دینداری فراهم میکنند.
۳) وولف^[۶۶] (۱۹۴۰م) از روانشناسان معروف چنین تعبیری دارد که روانشناسی دین عهدهدار استفاده نظامدار از نظریهها و روش های روانشناختی در زمینه محتوای سنتهای دینی، تجارب، نگرشها و رفتارهای مرتبط با آن از سوی افراد است.
دستآورد این تعاریف آن است که اولاً کار روانشناس دین، مطالعه علمی درباره مسائل مربوط به دین و دینداری از دیدگاهی روانشناختی است. ثانیاً این مسائل علاوه بر رفتارهای دینی، باورها و ارزشهای دینی را نیز دربرمیگیرند. حاصل آنکه روانشناسی دین عبارت است از مطالعه علمی پدیدارهای دینی که شامل رفتارها، احساسات و افکار بوده و از منظر روانشناسی بدان توجه میشود.
در روانشناسی دین اعتقاد آلپورت بر این بود که دو نگاه به مذهب وجود دارد که یکی درونسو است و دیگری برونسو. اولی آن است که نگاه افراد به دین از این جهت است که دین را به خودی خود هدف میدانند و به دین اعتقاد واقعی دارند. بر خلاف دومی که دین وسیلهای برای رسیدن به هدف است. در تحقیقات بعدی که ادامه نگرش او بود، دریافتند که دینداری درونسو با افسردگی، همبستگی منفی دارد و با شاخصهای بهزیستی معنوی و نیز عزت نفس، همبستگی مثبت دارد.^[۶۷]
د) اخلاق اسلامی
توجّه انسان به اخلاق و فضائل اخلاقی، نشانه روشنی از تمایل فطری او به خوبیها و تشبه به اخلاق الهی است. زیرا در حدیث آمده «تَخَلَّقُوا بِِأخْلاقِِ ا…»^[۶۸] همچنین عمده گزاره‌ها در ادیان رنگ و بوی اخلاقی داشته و یکی از غایات مهمّ در بعثت انبیاء الهیG متعالیشدن‌ شخصیّت معنوی و اخلاقی انسان بوده است. اکنون با این هدف و رویکرد، به معنای لغوی و اصطلاحی اخلاق پرداخته شده، سپس علم اخلاق تعریف میشود و به حیطه وسیع اخلاق اسلامی اشاره میگردد.
یکم. معنای لغوی و اصطلاحی اخلاق
«اخلاق» در لغت جمع «خُلق»، مجموعه ملکات نفسانی، قوا و سجایاى باطنی انسان است که با فطرت و دیده دل درک ‏شود^[۶۹] و در اصطلاح «خُلق»، هیئت ثابت نفسانی است که به آسانی و بدون تفکر باعث صدور افعال از انسان میشود.^[۷۰] اخلاق در اصطلاح گاهی به همان معنای لغوی ـ صفت نفسانی ـ به کار میرود و گاهی از آن، صفتِ رفتار انسان اراده میشود و با «یای نسبت» میآید ـ یعنی موصوف آن، رفتار است ـ اعم از این‌که منشأ این رفتار، صفات پایدار نفسانی باشد و یا این‌که برآمده از وضعیت گذرا و متغیر درونی بوده و با تفکر به وجود آمده باشد.
حکمت عملى عبارت است از علم به‌اینکه رفتار و کردار آدمى یعنى افعال اختیارى او چگونه باید باشد یعنى خوب است که آنچنان باشد، و چگونه نباید باشد یعنى بد است که آنطور باشد.^[۷۱]
گاهی اخلاق در مقابل امور غیر اخلاقی ـ یعنی خارج از قلمرو اخلاق ـ قرار می‌گیرد و گاهی در مفهوم خاصی بهکار میرود که فقط شامل فضیلتها است؛ خواه ‌این فضیلت از صفات نفسانی باشد یا از نوع رفتارها و اعمال خارجی. مثلاً وقتی گفته میشود: سخاوت یک امر اخلاقی است؛ یعنی آن فضیلت است. یا اگر خودنمایی یک امر غیر اخلاقی است؛ یعنی رذیلت است.^[۷۲]
همچنین خُلق آدمی به اعتبار خاستگاهش در مواضعی بهکار رفته است. ممکن است خاستگاه خُلق مانند عصبانیت یا شادی، طبعاً ذاتی و فطری باشد؛ و یا می‌تواند مانند صفت بخشش یا خساست، به وراثت حاصل شده باشد؛^[۷۳] یا به تمرین و تکرار صفتی، مانند‌ شجاعت در نفْس رسوخ یابد.^[۷۴] حال اگر چنین «صفت راسخ درونی»، منشأ رفتار خوب باشد «فضیلت» و چنانچه آن صفت، منشأ کردار زشت باشد از آن به «رذیلت» تعبیر می‌شود، اگرچه فضائل و رذائل، هر دو به یک نسبت مصداق «خُلق» شناخته می‌شوند.
بنابراین موارد کاربرد اصطلاحی «اخلاق» با توجه به سنخ خاستگاه آن بدین قرار است:

کسب موفقیت

فرد مشتاق انجام کارهای مشکل است. استاندارهای بالایی را انتخاب می‌کند و خواهان تلاش در جهت اهداف چالشی و کوشش در جهت نیل به برتری و فضیلت است.

تعلق

از همنشینی با دیگران لذت می‌برد. کوشش می‌کند دوستی دیگران را کسب و معاشرت با مردم را حفظ کند.

تهاجم

از دعوا و مشاجره لذت می‌برد، اما بسرعت دل آزرده می‌شود. گاهی برای پیشرفت کار خودش، دیگران را می‌آزارد. ممکن است از کسانی که احساس می‌کند به او لطمه زده‌اند انتقام بگیرد.

( اینجا فقط تکه ای از متن پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

استقلال

سعی می‌کند از هر نوع قید و بند و محدودیت اجتناب کند. از وابسته نبودن، آزادی، تعلق نداشتن به اشخاص، اماکن و الزامات احساس خشنودی می‌کند.

خودنمایی

می‌خواهد مرکز توجه باشد. از داشتن مستمع لذت می‌برد. در فعالیت‌هایی وارد می‌شود که باعث جلب توجه دیگران شود.

هیجان

علاقه دارد بدون مشورت و سنجش عمل کند، با میل و رغبت نسبت به احساسات و آرزوهای خود اجازه بروز می‌دهد. آزادانه محبت می‌کند، ممکن است احساساتش دچار هیجان شود.

پرستاری

ابراز همدردی می‌کند، دلداری می‌دهد و تا جایی که ممکن است به دیگران کمک می‌کند. به مراقبت از کودکان، ناتوانها و بیماران علاقه نشان می‌دهد.

نظم

علاقه‌مند است که وسایل شخصی و محیط اطراف، مرتب و سازمان یافته باشد. از شلوغی، سردرگمی‌ و فقدان سازمان‌ها در کارها بیزار است.

قدرت

کوشش می‌کند محیط اطراف را به حیطه اقتدار خود درآورد و بر دیگران نفوذ گذارد و یا آنها را هدایت کند. نظرات خود را با تاکید و اجبار بیان می‌کند. از ایفای نقش رهبر لذت برده و ممکن است رهبری را با طیب خاطر بپذیرد.

۲-۱-۸- نظریه ERG آلدرفر
در مقابل مازلو، آلدرفر معتقد است که نیازهای افراد بر پایه سلسله ‏مراتب نیست، زیرا آدم‌ها دوست دارند که اگر کسی می‏خواهد گرسنگی آنها را برطرف کند، می‌بایست به احترام آنها هم فکر کند.
در واقع نظریه آلدرفر تکمیل‏کننده نظریه مازلو است. تئوری نیازهای پنج‌گانه مازلو را می‌توان در سه دسته نیاز خلاصه کرد:
الف) نیاز زیستی: مرتبط با سلامت فیزیکی است.
ب) نیاز وابستگی (تعلق): این سطح شامل نیاز روابط رضایت بخش با دیگران می‌شود.
ج) نیاز رشد: شناخت توانایی بالقوه و نیل به شایستگی افراد.
تحلیل: طبق نظریه آلدرفر به ‏طور همزمان می‏توان به نیازها پاسخ داد.
کاربرد: مطابق نظریه آلدرفر، مدیران می‌بایست بدانند که یک شخص به‏ شرطی ‏که برای دستیابی به نیازهای ناکام‏ مانده خود تلاش کند، می‏تواند به ‏صورت ارادی از پایین‌ترین سلسله ‏مراتب نیازها حرکت کند و به بالاترین سطح برسد.

با پیدایش این مکانیسم، انسان از حقایق اعراض می کند و در مقابل پیامبران الهی و افرادی که در مسیر آن ها حرکت می نمایند،مخالفت و نفرت پیدا می نماید و برای از بین بردن آن ها به نقشه جدیدی می پردازد. او در این حال قدرت تعقل خود را از دست می دهد و نمی داند که نتایج توطئه های او به خودش بر می گردد . در بعضی موارد میزان نفرت بسیار زیاد است و خداوند برای نشـان دادن این کیفیت لغت استنفار را که به معنی رم دادن و رم کردن می باشد به کار برده است.

( اینجا فقط تکه ای از متن فایل پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

۳۹- مکانیسم طرد کردن و آزار رسانیدن :
مفهوم همز در قرآن مجید و سایر آموزش های اسلامی به عنوان یکی از مشخصات افرادی که از هوای نفس پیروی می نمایند مطرح شده است. لغت همز به معنای طرد کردن ، زیر فشار گذاردن و گاز گرفتن و وسوسه شیطان مطرح شده است. در این مکانیسم انسانی که از هوای نفس پیروی می نمایدبه علت اختلاف در برداشت ها و روش های اساسی زندگی با گروه های رشد یافته، به طرد وآزار آن ها اقدام می نماید واین رفتار کاملاً خصمانه می باشد.( همز : ۱ ، قلم : ۱۱ ، مومنون :‌۹۷)
۴۰- مکانیسم چسبندگی به مادیات : منظور از آن میل به تمتع و ملازمت با لذات مادی می باشد.(اعراف :‌۱۷۶-۱۷۵ ، توبه : ۳۸)
۴۱- مکانیسم فریب دادن وگستاخی نمودن در مخالفت با حقایق:
این مکانیسم ممکن است ناشی از انگیزه های مادی ،‌آرزوها، هوای نفس و یا شیطان باشد .( فاطر : ۵ ، حدید :‌۱۴ ، اعراف ۲۲، نساء :‌۱۲۰ ، آل عمران :‌۱۸۵ ، جاثیه :‌۳۵-۳۴ ، لقمان :‌۳۳ ، انعام : ۷۰)
۴۲- مکانیسم کبر و استکبار و سرکشی در مقابل حق:
(غافر : ۵۶ ، بقره :‌۳۴ ، فرقان ‌:۲۱ ، طلاق : ۸ ،‌ملک: ۲۱ ، غافر :‌ ۵۶، نازعات :‌۲۴ ، مریم: ۸، ملک :‌۲۱ ، مریم :‌۶۹ ، جائیه: ۳۱ ، لقمان :‌۷ ، قصص : ۳۹ ، ص : ۷۴-۷۳ ، طلاق ۱۰-۹ ، اعراف :‌۶۶ ،‌اعراف: ۷۷، ذاریات :‌۴۴)

43. 43. مکانیسم عدم رعایت حق :

(زمر :‌۵۶ ، کهف:‌۲۸ ، حجرات :‌۱)
۴۴- مکانیسم انکار: انکار با مفهوم عدم پذیرش حق در چند آیه از قرآن به کار رفته در این آیات افراد علیرغم وضوح حق، و لمس نعمت های خداوند و شناخت پیامبر به انکار آن ها می پردازند. علامه طباطبایی در تفسیر سوره نحل انکار را ناشی از لجاجت و مقاومت و عناد در مقابل حق می داند که فردی می خواهد با لجاجت در برابر حق خود را بزرگ تر از حق جلوه دهد و به همین جهت بدون دلیل وحجتی از انقیاد، در برابر حق سر بر می تابد.
( نحل ‌: ۸۳ ، مومنون :‌۶۹ ، نحل :‌۲۲)
۴۵- مکانیسم استنکاف : استنکاف به معنای ابا و امتناع است. استنکاف از حق بامفهوم امتناع از آن در قرآن مطرح شده و همراه استکبار ذکر شده است .علامه طباطبایی همراه شدن استنکاف و استکبار را موجب خشم پروردگار می داند در صورتی که وقتی استنکاف با استکبار همراه نشود ( مانند استنکافی که در جاهلان و مستضعفین وجود دارد) موجب سخط الهی نیست.
( نساء : ۱۷۲،۳) ( نساء :‌۱۵۴ ، بقره :‌۲۲۹ ، انعام : ۱۰۸ ، یونس :‌۹۰ ، مریم : ۱۴ ، ۳۲ بقره :‌۶۱ ، مائده : ۸۰،۷۸ ، مومن :‌۳۵ )
۴۷- مکانیسم طغیان :
( رحمن :‌۸ ، طه :‌۲۴ ، حاقه :‌۱۱ ، اسراء : ۶۰، حاقه :‌۵ ، نجم : ۵۲ ، مائده :‌۶۴ ، بقره :‌۲۵۶ ، علق : ۶ ، طه ‌:۲۴ ، مائده : ۶۸ ، بقره : ۲۵۶ ، ۲۵۷ ، طه :‌۸۱)
۴۸- مکانیسم فسق:
فسق به معنای خروج از حق است.
( کهف: ۵۰ ، حشر :‌۱۹ ، توبه :‌۶۷ ، صف :‌۵ ، مائده : ۴۷ ، اعراف : ۱۰۲ ، زخرف :‌۵۴ ، حجرات :‌۶ ، مائده : ۴۹ ، سجده : ۲۰ ، کهف :‌۵۰ ، حجرات ۷،۶)
۴۹- مکانیسم تکذیب حق :
( شعرا: ۱۰۵، انعام :‌۶۶، قمر :‌۳، بقره: ۵و۷ روم :‌۱۰ ، یونس: ۳۹، انعام : ۳۹ ، اعراف : ۶۴ ، انعام :‌۴۹ ، حج : ۵۷ ، اعراف :‌۱۷۷ ، انعام : ۳۱)
۵۰- مکانیسم ظلم:
(بقره :‌۲۸۱ ، نساء :‌۱۴۸ ، روم :‌۲۹ ، اعراف: ۴ ، انعام :‌۴۷ ، انعام :‌۲۱ ، بقره :‌۲۲۹ ، اعراف : ۱۶ ، انبیاء :‌۶۴)
۵۱- مکانیسم افساد یاتباه کردن :
بقره : ۲۰۵ ، مومنون : ۷۱ ، بقره : ۱۳-۱۱ ، بقره : ۲۰۴ -۵ ، روم :‌۴۱ ، بقره :‌۲۷ ، رعد :‌۲۵ ، مائده : ۳۳ ، محمد : ۱۲ ، احقاف : ۲۰ ، انعام : ۱۲۲ ، تغابن :‌۷ ، غافر ‌:۴ ، نساء : ۱۶۷ ، منافقون : ۳۰ ، مائده : ۱۰ ، ۴ ، ۷۳ ، بقره : ۲۵۴ ، بقره :‌۲۵۷ ، فتح : ۲۶ ، محمد :‌۳ ، یوسف : ۸۷ ، ممتحنه :‌۱۳ ، کهف : ۲۹ ، فاطر : ۳۹ ، حاقه : ۵۰ ، توبه :‌۴۰ ، انفال :‌۵۵ ، محمد : ۱۱ ، فتح: ۲۹)
۵۱- مکانیسم نفاق :
( انفال :‌۴۹ ، توبه : ۶۷ ، منافقون :‌۷ ، منافقون :‌۸ ، منافقون :‌۱ ، احزاب ۱۲ ، نساء: ۱۴۲ ، احزاب : ۱ ، نساء :‌۱۴۰ ، نساء : ۱۴۵ )
۵۱- مکانیسم پیدایش زنگار در دل:
(مطففین :‌۱۴)
۵۲- مکانیسم پیدایش حجاب در دل :
(انعام : ۲۵ ، اسراء : ۴۶ ، کهف : ۵۷)
۵۴- مکانیسم پیدایش سد در اطراف دل:
( یس : ۹)
۵۵- پیدایش کوری دل :
( حج : ۴۶)
۶-۴-۲-۳٫رعایت احتیاط:
دستور حضرت امیرمومنان علی (ع) در مورد ترک کارهای شبهه ناک و عبور از مسیرهایی که احتمال گمراهی در آن است ارشاد به حکم عقل است، زیرا عقل حکم می کند به دفع ضرر و در امور مشتبه احتمال ضرر است.
امام محمد باقر (ع) می فرمایند: «الوقوف عندالشبهه خیر من الاقتحام فی الهلکه»«هنگام برخورد با
موارد شبهه ناک، توقف و ایستادن بهتر از فرو رفتن در ورطه ی هلاکت است.»
پیامبر (ص) می فرمودند: «دع ما یریبک الی ما لا یریبک».«هر چه که در آن شک داری رها کن و به آن چه شک نداری بپرداز.» (زهادت، ۱۳۷۸: ۲۱۴و۲۱۳).
۶-۴-۲-۴٫رعایت اعتدال و میانه روی:
در سوره مائده آیه ۶۶ می خوانیم« منهم امه مقتصده»امت مقتصـده ، امتی است که در دین و تسلیم دستورات الهـی معتدل باشد به طور کلی اسلام دین اعتدال و میانه روی است در تمام شئون حضرت امیرمومنین علی (ع) در وصف پیامبر (ص) می فرمایند: «سیرته القصد: روش او میانه روی و اعتدال بود» (همان)
به گفتـه مصباح ( ۱۳۸۲: ۳۰۰) درباره ی قاعـده ی حد وسط در مکتب اخلاقی اسلام توجـه به دو
نکته لازم است: اول آنکه این قاعده صرفاً قاعده ای عملی برای تحصیل کمالات حقیقی و فضایل اخلاقی است؛ اما خود فضایل هر چه بیشتر باشند مطلوب تر است به همین سبب در مکتب اخلاقی اسلام، سعادت فوز، فلاح و تقوا به طور مطلق ارزشمندند و بالاترین حد ممکن از این امور که بالاترین مرتبه ی تقرب به خداست مطلوب ترین است؛ دوم آن که حد وسط مطلوب یعنی راهی که بهترین تاثیر را در تامین هدف اصلی دارد، در امور مختلف متفاوت است و دین اسلام برای یافتن وظایف اخلاقی تنها به این قاعده اکتفا نکرده است. بسیاری از دستورات مختلف اخلاقی که در متون دینی بیان شده اند حد وسط مطلوب را در امور مختلف تعیین کرده اند .
قطب( ۱۳۸۹: ۳۱۵) می گوید مومن انسان متوازن و معتدلی است که در رفتار و کردار و اندیشه احساس و عاطفه اش اعتدال را ملاحظه کند .او معتدل است ،چون تمام نیروهای او کار می کنند و هر یک بهره خویش را از زندگی می گیرند ،او هماهنگ و معتدل است.
به نظر غالب متفکران مسلمان مقصد «تربیت» ایجاد اعتدال میان قوای سه گانه وجود آدمی است. بر مبنای این نظریه ـ که مأخوذ از افلاطون است ـ فضائلی که انسان باید بدان واصل شود، چهار جنس است:
۱- حکمت. ۲- شجاعت. ۳- عفت. ۴- عدل.