ب – در شیوه چهارم عرضه خدمات (جابجایی اشخاص حقیقی ) محدودیت های زیر برای دسترسی به بازار وجود دارد :

( اینجا فقط تکه ای از متن پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

در حوزه استخدام کارکنان خارجی برای عرضه خدمات، به موجب مواد ۱۲۰ و ۱۲۱ قانون کار، اشتغال اتباع بیگانه در کشور منوط به موارد زیر است:
دارا بودن تخصص کافی و آموزش نیروهای داخلی
صدور رواید ورود با حق کار مشخص
صدور پروانه کار مطابق قوانین و آیین نامه های مربوطه و به موجب ماده ۱۲۴ قانون کار حداکثر به مدت یک سال
اشتغال اتباع بیگانه در ایران در قالب پیمانکاران، متخصصین حرفه ای مستقل، نصابان و نگهدارندگان و فروشندگان منوط به صدور روادید و پروانه کار می باشد.
به موجب مقررات اشتغال نیروی انسانی، بیمه و تامین اجتماعی در مناطق آزاد تجاری- صنعتی جمهوری اسلامی ایران، در مناطق آزاد تجاری، نسبت کارگران خارجی نباید از ده درصد کل شاغلان هر منطقه بیشتر باشد. اتباع خارجی که در مناطق آزاد اشتغال دارند ملزم به آموزش کارگران ایرانی هستند. برای بازدید کنندگان تجاری به شرط عدم اشتغال به کار، محدودیتی وجود ندارد (زارع و کمالی اردکانی، ۱۳۸۷: ۲۱).
ایجاد منطقه آزاد تجاری خود به معنای ایجاد دسترسی بدون تعرفه خارجیان به این مناطق است. بند «و» ماده ۳۵ قانون برنامه چهارم توسعه نیز مبادلات کالا بین مناطق آزاد و خارج و نیز بین مناطق آزاد را از کلیه حقوق ورودی، عوارض و مالیات معاف می دارد. بدین ترتیب بخش مهمی از تعهدات الحاق که به کاهش تعرفه ها مربوط می شود پیشاپیش در این مناطق در سطوح عمیق تری به انجام رسیده است و لذا تعهدات دسترسی به بازار کالاها که در خصوص کل کشور پذیرفته می شود در این مناطق موضوعیت ندارد. اما این سخن در خصوص تعهدات دسترسی به بازار خدمات صادق نیست؛ چرا که ایجاد منطقه آزاد تجاری به خودی خود به معنای آزادسازی کامل بخش های خدماتی نیست و لذا اجرای تعهدات دسترسی به بازار خارجیان در بخش های مختلف خدماتی مطابق با آنچه که در مذاکرات الحاق در خصوص کل کشور پذیرفته می شود در مناطق آزاد موضوعیت می یابد. بدین معنا که ممکن است در اثر الحاق، آزادسازی هایی در بخش های خدماتی مورد تعهد قرار گیرد که پیشتر در مناطق آزاد وحود نداشته است؛ چراکه دسترسی به بازار در مناطق آزاد نمی تواند محدودتر از سرزمین اصلی باشد. در حال حاضر مطابق با مواد ۱۸ و ۲۲ قانون چگونگی اداره مناطق آزاد تجاری و صنعتی جمهوری اسلامی ایران مصوب ۱۳۷۲ و اصلاحیه مصوب سال ۱۳۷۸ آن، تاسیس بانک و موسسات اعتباری و بیمه ایرانی با سرمایه مشترک داخلی و خارجی و نیز افتتاح شعب و نمایندگیهای خارجی مجاز می باشد. اجازه چنین فعالیتی برای خارجیان در مناطق آزاد کشور فراتر از ضوابط سرزمین اصلی و منطبق با تعهدات آتی الحاق در خصوص خدمات مالی می باشد. اما قانون چگونگی اداره مناطق آزاد به دیگر بخش های خدماتی نپرداخته است و تنها بند «ز» ماده ۳۵ قانون برنامه چهارم توسعه به اجازه تاسیس دانشگاه خصوصی اشاره دارد، حال آنکه اکثریت اعضای ملحق شده به سازمان جهانی تجارت متعهد به آزادسازی در تمامی بخش های خدماتی (هر ۱۱ بخش اصلی) شده اند (مرادپور و کمالی، ۱۳۸۸: ۲۲).
ترتیبات منطقه ای به معاهدات بین المللی اطلاق می گردد که بین دو کشور همجوار و یا غیر همجوار تشکیل می شود و مطابق آن اعضا شرایط ویژه ای را در روابط دو جانبه خود و به صورت متقابل اعمال می نمایند که این شرایط شامل سایر اعضای سازمان جهانی تجارت که عضو این ترتیبات نیستند، نمی باشد. پس از آنکه هر عضو از اعضای سازمان جهانی تجارت وارد یک ترتیب تجاری منطقه ای شود و با شرکای جدید خود رفتار تجاری مطلوب تری نسبت به اعضای خارج از آن ترتیبات برقرار نماید، مطابق مقررات سازمان جهانی تجارت از اصول اولیه ای نظیر اصل عدم تبعیض مذکور در ماده اول گات و ماده ۲ موافقتنامه عمومی تجارت خدمات فاصله می گیرد. با این وجود اعضای سازمان جهانی تجارت مجازند تا در ترتیبات تجاری منطقه ای تحت شرایط مندرج در مجموعه مقررات سازمان جهانی تجارت در دو حوزه کالا و خدمات به شرح زیر مشارکت نمایند:
- مطابق ماده ۲۴ گات ۱۹۹۴، اعضای سازمان می توانند اتحادیه گمرکی، مناطق تجارت آزاد و موافقت نامه های موقت ایجاد نمایند با این شرط که ترتیبات مزبور، تجارت بین طرفهای متعاهد را بدون افزایش موانع تجاری فرا روی کشور ثالث تسهیل نماید.
- کشورهای در حال توسعه مطابق شرط توانمند سازی (تصمیم در مورد رفتار متفاوت و مطلوب تر، رفتار متقابل و مشارکت کامل کشورهای در حال توسعه، ۲۸ نوامبر ۱۹۷۹)، قادرند بدون در نظر گرفتن شرایط مندرج در ماده ۲۴ گات، اتحادیه گمرکی یا منطقه تجارت آزاد و یا هرگونه ترتیبات منطقه ای دیگری تشکیل دهند. سازمان جهانی تجارت در جهت کمک به کشورهای در حال توسعه، از طریق موافقتنامههای خود، رفتارهای ویژهای را با کشورهای در حال توسعه در نظر گرفته است که این مقررات به سه دسته عمده تقسیم میشوند:۱- مقررات ناظر بر تسهیل تجارت کشورهای در حال توسعه(شامل اقدامات یکجانبهای از سوی کشورها توسعه یافته در اعطای امتیازات ترجیحی به کشورهای در حال توسعه)، ۲- انعطاف بیشتر برای کشورهای در حال توسعه در پذیرش تعهدات(بدین معنا که کشورهای در حال توسعه در زمان مذاکره بر سر تعهداتی که کشورهای در حال توسعه به موجب مقررات سازمان جهانی تجارت باید بپذیرند، وضعیت این کشورها را در نظر میگیرند) و ۳- ارائه کمکهای فنی به کشورهای در حال توسعه. شرط توانمندسازی که براساس آن
کشورهای توسعهیافته از طریق رفتارهای مساعد به حال کشورهای در حال توسعه به آنها کمک میکنند، جزو دسته اول قرار میگیرد (مداح،۱۳۸۷: ۹). در حوزه خدمات نیز ماده ۵ موافقتنامه عمومی تجارت خدمات، تحت عنوان یکپارچگی اقتصادی، همانند ماده ۲۴ گات ۱۹۹۴ ترتیبات تجاری منطقه ای که در موافقتنامه مزبور به موافقت نامه آزاد سازی تجارت خدمات از آن یاد شده را مجاز می داند (دفتر تام الاختیار تجاری، ۱۳۸۸: ۵۲-۵۱). مفهوم یکپارچگی اقتصادی به معنی مجموعه اقداماتی است که با کاهش یا حذف موانع تجاری میان کشورهای یک منطقه سبب آزادسازی یا تسهیل تجارت در سطح منطقه میشود. در سازمان جهانی تجارت، اینگونه موافقتنامهها ممکن است بین دو یا چند کشور که لزوماً در یک منطقه جغرافیایی نباشند، منعقد گردد (نجارزاده و تاسان،۱۳۹۰: ۱۰۳).
۳-۳-۲- رفتار ملی
ماده ۱۷ موافقت نامه با عنوان “رفتار ملی” بیانگر اصلی می باشد که در کنار اصل دولت کامله الوداد، ارکان اصل عدم تبعیض را در سازمان جهانی تجارت تشکیل می دهند. به موجب بند ۱ این ماده هر عضو در بخش هایی که در جدولش ذکر شده اند و با رعایت قیود و شرایط مقرر در آن، رفتاری را در مورد خدمات و عرضه کنندگان خدمات هر عضو دیگر در خصوص همه اقدامات موثر بر عرضه خدمات اتخاذ خواهد کرد که از رفتار متخذه در قبال خدمات و عرضه کنندگان خدمات مشابه داخلی نامطلوب تر نباشد. بند ج ماده ۲۸ با عنوان تعاریف، اقدامات موثر بر تجارت خدمات اعضا را شامل اقدام در موارد ذیل می داند:
خرید، پرداخت یا استفاده از یک خدمت؛ به عنوان مثال در صورتی که دولتی برای استفاده از خدمات مربوط به دفع زبالههای بیمارستانی الزامات خاصی را وضع نماید مثل اینکه شرط کند بیمارستانها برای دفع زبالههای خود استانداردهای ویژه ای را اعمال کنند، این الزامات میتواند مصداق اقدام موثر بر استفاده از یک خدمت تلقی گردد.
در رابطه با عرضه یک خدمت، دسترسی و استفاده از خدماتی که مورد نیاز اعضا برای ارائه عموم به طور کلی است؛ مثل اینکه یک شرکت تجاری خارجی که در کشور الف مشغول به ارائه خدمات گردشگری میباشد برای عرضه خدمات خود نیاز به استفاده از سیستم حمل و نقل کشور الف دارد. در این مورد کشور الف نباید در رابطه با دسترسی عرضه کنندگان داخلی و خارجی خدمات گردشگری به سیستم حمل و نقل تبعیض قائل شود به نحوی که امکان دسترسی را برای خارجی در شرایط مشابه با عرضه کننده داخلی دشوارتر و نامطلوب تر نماید.
حضور، از جمله حضور تجاری اشخاصی از یک عضو برای عرضه خدمتی در قلمرو عضو دیگر به عنوان مثال در صورتی که عضوی اقدام به تعیین مقررات خاص برای تاسیس شرکت یا شعبه و نمایندگی بانک در قلمرو خویش نماید، این اقدام بر حضور تجاری عرضه کنندگان خدمات سایر اعضا موثر خواهد بود.
بند ۲ ماده ۱۷ از لحاظ تفاوت قایل شدن میان دو عبارت"نامطلوب تر” در بند ۱ همان ماده و ” متفاوت” در بند ۲ حایز اهمیت است. در وهله اول به نظر می رسد هر تفاوتی، نوعی تبعیض بوده و نامطلوب است؛ در حالی که بند ۲ تاکید می کند که هر عضو می تواند با اتخاذ رفتاری رسماً مشابه و یا رسماً” متفاوت” با رفتار متخذه در مورد خدمات یا عرضه کنندگان خدمات مشابه داخلی خود، در قبال خدمات و عرضه کنندگان خدمات اعضای دیگر، شرایط بند ۱ را برآورده سازد. بدین ترتیب اعضا می توانند میان رفتار خویش با عرضه کنندگان داخلی و رفتار با عرضه کنندگان خارجی تفاوت قایل شوند و در عین حال این تفاوت به گونه ای نباشد که شرایط را برای عرضه کننده خارجی نامطلوب نماید. در رفتار ملی آنچه که اهمیت دارد حفظ شرایط مزیت رقابتی می باشد به گونه ای که عرضه کننده خارجی بتواند در شرایط عادلانه به رقابت بپردازد؛ حال آنکه فضای رقابتی عادلانه لزوماً به معنای تساوی در شرایط نیست. گاه رفتار برابر، در واقع عرضه کننده خدمات خارجی را در موقعیت عدم مزیت رقابتی قرار می دهد. به عنوان مثال در صورتی که یک شرکت عرضه خدمات کامپیوتری در کشور الف شعبهای تاسیس کند(حضور تجاری)و تعدادی از کارشناسان خود را بطور موقت برای کار در این شعبه اعزام کند، هزینه های مربوط به اقامت کارشناسان باعث افزایش قیمت نهایی خدماتش میشود و در صورتی که در شرایط مساوی با عرضه کننده داخلی باشد(عرضه کننده داخلی هزینه اعزام و اقامت کارشناس نمیپردازد)ممکن است با در نظر گرفتن شرایط، فعالیتش مقرون به صرفه نباشد. بند ۳ ماده ۱۷ چنین مقرر کرده است که چنانچه رفتار رسماً مشابه یا رسماً متفاوت متخذه، شرایط رقابت را در قیاس با خدمات یا عرضه کنندگان خدمات مشابه عضو دیگر، به نفع خدمات یا عرضه کنندگان خدمات این عضو تغییر دهد، نامطلوب تر تلقی می گردد. از مفهوم مخالف این بند چنین بر می آید در صورتی که رفتار رسماً متفاوت موجب منتفع شدن هم عرضه کننده خدمات داخلی و هم عرضه کننده خارجی از شرایط رقابتی ایجاد شده، گردد، نمی توان آن را نامطلوب تلقی کرد. همچنین اگر در حالی که عرضه کننده داخلی در موقعیت رقابتی پایین تری نسبت به عرضه کننده خارجی قرار داشته باشد و با مزایایی از سوی دولت به آن اعطا گردد که عرضه کننده داخلی را در موقعیت هم پایه و برابر با عرضه کننده خارجی قرار می دهد، رفتار نامطلوب و ناقض رفتار ملی محسوب نمی شود؛ چرا که ارتقای شرایط عرضه کننده داخلی، می تواند به گونه ای انجام پذیرد که باعث تنزل موقعیت رقابتی عرضه کننده خارجی نگردد. با این توضیح منظور از “نامطلوب ” را باید تنزل موقعیت رقابتی عرضه کننده خارجی
از جایگاهی که دارد دانست و ارتقای موقعیت عرضه کننده داخلی تا جایی که موجب این تنزل نگردد بلا اشکال به نظر می رسد.
۳-۳-۳- تعهدات اضافی
اعضا علاوه بر تعهداتی که الزاماً و یا اختیاراً تقبل می کنند، می توانند تعهدات اضافی در خصوص اقدامات موثر بر تجارت خدمات را که موضوع جداول مواد ۱۶ (دسترسی به بازار) و ۱۷(رفتار ملی) نباشند، از جمله تعهدات مربوط به شرایط، استانداردها و مسائل صدور مجوز را مورد مذاکره قرار دهند و این تعهدات در جدول مربوط به آن عضو ذکر خواهد شد. (ماده ۱۸)
فصل چهارم
انواع و اقسام تجارت خدمات
۴-۱- مقدمه
اگرچه خدمات، طیف گسترده ای فعالیت ها را در برمیگیرد لکن موافقتنامه عمومی تجارت خدمات تنها ۱۲ گروه از خدمات را برشمرده است. از این میان بخش های خدمات مالی، ارتباطات، گردشگری و حمل و نقل مورد توجه بیشتری قرار دارد. متاسفانه برای تعدادی از این بخشها تا کنون قواعد تکمیلی تهیه نشده است و در حد کلیات مندرج در موافقتنامه گاتس باقی مانده اند. اعضای گاتس به موجب این موافقتنامه متعهد گردیده اند تا طی مذاکرات ادواری مجموعه ای از قواعد و تعهدات مناسب برای هر یک از بخشها را ایجاد نمایند. در تازه ترین دور مذاکرات که در هنگ کنگ برگزار شد، به دلیل تعلل اعضا در ارائه برنامه تعهدات خویش، پیشرفتی در اجرای موافقتنامه حاصل نگردید.
موافقتنامه عمومی تجارت خدمات، تعریفی از هیچ یک از بخش های خدماتی ارائه نداده چرا که هر یک از بخش ها در برگیرنده فعالیت های گوناگونی است که ارائه تعریف واحد را دشوار می سازد. این موافقتنامه تنها به بیان
فعالیتهای موضوع هر بخش اکتفا نموده است. در بحث انواع تجارت خدمات، با توجه به ماده یک گاتس به این شرح:” از لحاظ موافقتنامه حاضر، معنای تجارت خدمات عبارت است از عرضه یک خدمت:
الف- از قلمرو یک عضو به قلمرو هر عضو دیگر،
ب- در قلمرو یک عضو به مصرف کنندگان خدمات هر عضو دیگر،
ج- توسط عرضه کننده خدمت یک عضو از طریق حضور تجاری در قلمرو هر عضو دیگر،
د- توسط عرضه کننده خدمت یک عضو از طریق حضور اشخاص حقیقی یک عضو در قلمرو هر عضو دیگر.” بررسی شیوه های عرضه خدمات ضروری است.
با توجه به اینکه خدمات، فعالیتهای متنوعی را در بر میگیرد و روز به روز بر وسعت آن افزوده میشود، آخرین بخش خدمات، به مواردی اختصاص یافته که در سایر بخشها گنجانده نشده است. بخش خدمات مالی مهمترین بخش خدمات محسوب میشود و یکی از عوامل واسطه ای بسیار مهم در توسعه و بهبود کارایی سایر بخشهای خدماتی به شمار میرود. متاسفانه برخی از بخشهای خدماتی مثل خدمات زیست محیطی به عنوان یک فعالیت تجاری مورد توجه قرار نگرفته اند و در دورهای مذاکرات کمتر به آن پرداخته شده است، از این رو این بخشها موضوعات قابل بررسی کمتری نسبت به دیگر بخشهای خدمات دارند. در این فصل ۱۱ بخش شامل خدمات مالی، خدمات اجتماعی و بهداشتی، خدمات حمل و نقل، خدمات گردشگری، خدمات ارتباطات، خدمات فرهنگی، تفریحی و ورزشی، خدمات زیست محیطی، خدمات توزیع، خدمات فنی و مهندسی، خدمات بازرگانی و خدمات آموزشی بررسی خواهد شد. هر یک از این بخشها خود دارای چند زیر بخش است. سازمان جهانی تجارت طی ضمیمه ای، زیربخشهای خدمات را فهرست کرده است.
۴-۲- بخش خدمات مالی
به طور کلی خدمات مالی روی دوم سکه اقتصاد‌های مدرن و یک بخش بزرگ و در حال رشد در همه اقتصادهای جهان امروز اعم از توسعه یافته و در حال توسعه است و امروزه کارایی انواع مختلف فعالیت های اقتصادی بستگی به دسترسی آن فعالیتها به خدمات مالی دارند. سیستم های مالی به منظور بهبود هزینه های اطلاعاتی و مبادلاتی و به وسیله تخصیص منابع، جمع آوری پس اندازها، نظارت بر شرکت ها، تسهیل مدیریت ریسک و تسهیل تجارت کالاها، خدمات و قراردادها منجر به انباشت سرمایه و ابداعات تکنولوژیکی می گردد و از این طریق به رشد اقتصادی کمک می نماید. همچنین از آنجایی که محدودیت ها بر تجارت خدمات مالی، اثر منفی بر کارایی بخش خدمات مالی دارد، هدف از تجارت خدمات مالی، کاهش یا حتی برطرف کردن تمام موانع تجاری بخش خدمات مالی از طریق اجازه ورود بنگاه های مالی خارجی در بخش بانکداری، بیمه، بورس اوراق بهادار و سایر بخش های خدمات مالی مربوطه به منظور کمک به کارایی بیشتر این بخش است. همچنین آزادسازی این بخش نیز مانند سایر بخشها از طرق متفاوت مانند موافقتنامه عمومی تجارت خدمات و نیز موافقتنامههای تجاری منطقهای صورت میپذیرد (راستی،۱۳۸۸: ۵۱). خدمات مالی ضمن ارزیابی بنگاهها، مدیران و طرحها، تجارت و مبادله را تسهیل میکند. به عنوان مثال کارتهای اعتباری شمار زیادی از فعالیتهای اقتصادی را آسان میسازد. همچنین این خدمات، ریسک را در بازار، قیمتگذاری میکند و مکانسیمهای ادغام، اصلاح و مبادله آن را فراهم میآورد (ترحمی،۱۳۸۹: ۲۱۸).
بخش مالی توسعهیافته برای رشد اقتصادی حائز اهمیت است. بازارهای مالی، اندوخته ها را تجمیع و برای اهداف تولیدی، بازتوزیع می کند. گسترش بازار مالی برای ظهور اقتصاد نوین، حیاتی است، به خصوص ارزش سرمایه های ابداعی[۸] که بتواند شرکتهای جدید را تأمین و بطور دائمی از فناوریها و ایدههای نوین استفاده کند. در درجه دوم، بازارهای سهام در امور سرمایهگذاری مالی و تأمین مالی اقتصاد نوین از اهمیت بالایی برخوردارند (گرین وود^[۲۰]، ۱۹
۹۷: ۱۴۵).
در موافقتنامه عمومی تجارت خدمات، زیربخشهای ذیل به عنوان زیرمجموعه بخش خدمات مالی آورده شده است: کلیه خدمات بیمه و مرتبط با بیمه(شامل خدمات بیمه زندگی، حوادث و درمان، خدمات بیمه غیر زندگی، بیمه اتکایی و بیمه واگذاری، خدمات فرعی مرتبط با بیمه از جمله خدمات دلالی و نمایندگی)، بانکداری و سایر خدمات مالی(به جز بیمه)،(شامل قبول سپرده و دیگر وجوه قابل پرداخت توسط مردم، اعطای انواع وام از جمله وام مصرفی، وام وثیقه، تأمین اعتبار و تأمین مالی معاملات تجاری، تأمین مالی از طریق پرداخت اجاره، کلیه خدمات مربوط به پرداخت و انتقال پول، ضمانت نامهها و تعهدنامهها، تجارت به حساب خود یا به حساب مشتریان چه در بورس، معاملات روی پیشخوان[۹] یا به اشکال اسناد بازار پول(چک، برات، گواهی سپرده و غیره)، ارز، دارایی های مالی اشتقاقی از جمله قراردادهای سلف( خرید یا فروش) و قراردادهای حق امتیاز، اسناد ارزی و دارای بهره از جمله اسنادی چون اسناد مربوط به معاملات تعویضی و قراردادهای وعدهدار ارزی، اوراق بهادار قابل انتقال، سایر اسناد قابل معامله و داراییهای مالی از جمله شمش طلا، مشارکت در نشر اوراق بهادار از جمله پذیره نویسی و نمایندگی فروش اوراق اعم از عمومی یا خصوصی و ارائه خدمات مرتبط با چنین نشری، دلالی پول، مدیریت دارایی مانند مدیریت داراییهای نقدی، تمام اشکال مدیریت سرمایه گذاری جمعی، مدیریت صندوق بازنسشتگی، خدمات نگهداری، سپرده پذیری و امانتداری، خدمات مربوط به تسویه و تهاتر دارایی های مالی شامل اوراق بهادار و دارایی های مالی اشتقاقی و سایر اسناد قابل معامله، خدمات مشاوره ای و سایر خدمات مالی کمکی مربوط به تمامی فعالیت های مذکور در بخش IB سند MTN,TNC/W/50 از جمله راهنمایی و تحلیل اعتبار، مشورت برای در اختیار گرفتن شرکتها و تجدید ساختار و راهبرد شرکتها، ارائه و انتقال اطلاعات مالی و داده پردازی مالی و نرم افزارهای مربوط از طریق عرضه کنندگان سایر خدمات مالی)، سایر موارد.
مطابق ضمیمه خدمات مالی موافقت نامه عمومی تجارت خدمات، خدمات مالی به دو بخش الف- خدمات بیمه و مرتبط با بیمه و ب- خدمات بانکی و سایر خدمات مالی تقسیم می شود. دو ضمیمه موافقتنامه عمومی تجارت خدمات، حاوی قواعد خاصی است که بر نقش مهم خدمات مالی در ثبات اقتصادی کشورها صحه می گذارد. ضمیمه خدمات مالی تنها دو مورد را گفته و سایر موارد را در ادامه خدمات بانکی افزوده است. احتمالاً منظور از سایر موارد فعالیت هایی است که شاید در آینده در بازار مالی شکل بگیرد یا اینکه در حال حاضر وجود دارد اما در زیرمجموعه بانکی و بیمه نمی گنجیده است. همچنین این ضمیمه به کشورهای عضو اجازه می دهد که اقدامات احتیاطی برای حمایت از استفاده کنندگان خدمات مالی از جمله بیمه گران توسط دولت ها همچنان انجام گیرد اما نباید این اقدامات به گونهای باشد که وسیلهای برای سرباز زدن اعضا از تعهداتشان گردد. (بند الف بخش مقررات داخلی ضمیمه خدمات مالی گتس) اقدامات بانک مرکزی و مقامات پولی، تأمین اجتماعی و تضمین های دولتی برای منابع مالی بخش عمومی و همچنین اقداماتی که در حوزه حاکمیتی دولت می باشد مانند سیاست های ارزی و فعالیت نهاد های عمومی که از منابع دولت استفاده میکنند از حوزه موافقتنامه مستثنی شده اند.(قسمت های ب و ج بند ۳ ماده ۱ و شق د قسمت ۳ بند الف از بخش حوزه شمول و تعریف ضمیمه خدمات مالی گتس)
۴-۲-۱- خدمات بانکی
انواع خدمات بانکداری قابل عرضه در موافقتنامه عمومی تجارت خدمات عبارتند از:
قبول سپرده و دیگر وجوه قابل پرداخت توسط مردم
اعطای انواع وام، از جمله وام مصرفی، وام وثیقه، اعتبار، تنزیل و تأمین مالی معاملات تجاری
تأمین مالی از طریق پرداخت اجاره تجهیزات
کلیه خدمات مربوط به پرداخت و انتقال پول از جمله کارت های اعتباری، کارت های بدهکار و بستانکار، چک های مسافرتی و حواله های بانکی
ضمانت نامه ها و تعهد نامه ها
مدیریت دارایی مانند دارایی های نقدی یا مدیریت اوراق بهادار، تمام اشکال مدیریت سرمایه گذاری جمعی و…
بیمه و امور مرتبط با بیمه
تجارت به حساب خود یا به حساب مشتریان
مشارکت در انواع ارواق بهادار، از جمله قبول تعهد و نمایندگی فروش اوراق و…
خدمات مربوط به تسویه و تهاتر دارایی های مالی شامل اوراق بهادار و…
تهیه و انتقال اطلاعات مالی و پردازش داده های مالی و نرم افزار های مربوط به آن توسط عرضه کنندگان سایر خدمات مالی
خدمات مشاوره ای، واسطه گری، و سایر خدمات مالی کمکی مربوط به تمام فعالیت های مذکور و… (نظریان،۱۳۸۴: ۳۳). بانک های تجاری و سایر موسسه های مالی غیر بانکی از اعضای مهم و اساسی بازار پول و سرمایه می باشند. موسسه های مالی واسطه برحسب مورد عرضه کننده یا تقاضا کننده پول در بازار پول می باشند.
در ایران، با توجه به ماده ۱ قانون عملیات بانکی بدون ربا با عنوان اهداف نظام بانکی، فصل دوم این قانون با عنوان تجهیز منابع پولی و فصل سوم با عنوان تسهیلات اعطایی بانکی، می توان عملیات بانکی بانک های کشور( به استثنای بانک مرکزی ایران) را به سه دسته ی تجهیز منابع پولی، تخصیص منابع پولی و سایر خدمات بانکی تقسیم کرد. انتقال وجوه پس انداز کنندگان برای سرمایه گذاری به سه صورت اساسی تقسیم می شود:

{اتْلُ مَا أُوحِیَ إِلَیْکَ مِنَ الْکِتَابِ وَ أَقِمِ الصَّلاَهَ إِنَّ الصَّلاَهَ تَنْهَى عَنِ الْفَحْشَاءِ وَ الْمُنْکَرِ وَ لَذِکْرُ اللَّهِ أَکْبَرُ وَ اللَّهُ یَعْلَمُ مَا تَصْنَعُونَ}^[۱۴۶]
«آنچه از کتاب به سوى تو وحى شده است بخوان، و نماز را برپا دار، که نماز از کار زشت و ناپسند بازمى‏دارد، و قطعاً یاد خدا بالاتر است، و خدا مى‏داند چه مى‏کنید.»
و بدان سبب حج را واجب کرده تا انسان‌ها را از منافع مادی و معنوی آن بهره‌مند گرداند.
{وَ أَذِّنْ فِی النَّاسِ بِالْحَجِّ یَأْتُوکَ رِجَالاً وَ عَلَى کُلِّ ضَامِرٍ یَأْتِینَ مِنْ کُلِّ فَجٍّ عَمِیقٍ * لِیَشْهَدُوا مَنَافِعَ لَهُمْ وَ یَذْکُرُوا اسْمَ اللَّهِ فِی أَیَّامٍ مَعْلُومَاتٍ عَلَى مَا رَزَقَهُمْ مِنْ بَهِیمَهِ الْأَنْعَامِ فَکُلُوا مِنْهَا وَ أَطْعِمُوا الْبَائِسَ الْفَقِی}^[۱۴۷]
«و در میان مردم براى [اداى‏] حج بانگ برآور تا [زائران‏] پیاده و [سوار] بر هر شتر لاغرى- که از هر راه دورى مى‏آیند- به سوى تو روى آورند،* تا شاهد منافع خویش باشند، و نام خدا را در روزهاى معلومى بر دام‌هاى زبان‏بسته‏اى که روزى آنان کرده است ببرند. پس، از آن‌ها بخورید و به درمانده مستمند بخورانید.»
و مسلمانان را بدان جهت از خوردن مردار، خون و گوشت خوک برحذر داشته است که این امور پلید بوده و برای آنان ضرر و مفسده دارد.

( اینجا فقط تکه ای از متن فایل پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

{قُلْ لاَ أَجِدُ فِی مَا أُوحِیَ إِلَیَّ مُحَرَّماً عَلَى طَاعِمٍ یَطْعَمُهُ إِلاَّ أَنْ یَکُونَ مَیْتَهً أَوْ دَماً مَسْفُوحاً أَوْ لَحْمَ خِنزِیرٍ فَإِنَّهُ رِجْسٌ أَوْ فِسْقاً أُهِلَّ لِغَیْرِ اللَّهِ بِهِ فَمَنِ اضْطُرَّ غَیْرَ بَاغٍ وَ لاَ عَادٍ فَإِنَّ رَبَّکَ غَفُورٌ رَحِیم}^[۱۴۸]
«بگو: در آنچه به من وحى شده است، بر خورنده‏اى که آن را مى‏خورد هیچ حرامى نمى‏یابم، مگر آن که مردار یا خونِ ریخته یا گوشت خوک باشد که این‌ها همه پلیدند. یا [قربانی‌ای که‏] از روى نافرمانى، [به هنگام ذبح‏] نام غیر خدا بر آن برده شده باشد. پس کسى که بدون سرکشى و زیاده‏خواهى [به خوردن آن‌ها] ناچار گردد، قطعاً پروردگار تو آمرزنده مهربان است.‏»
بایدگفت: منافع و مضرات این امور اختصاص به پیروان شریعت اسلام ندارد بلکه همین امور برای پیروان شرایع پیشین نیز دارای نفع و ضرر بوده است از این رو همان‌گونه که خداوند پیروان شریعت پیامبر خاتم را به اموری که برای دنیا و آخرتشان نفع داشته امر کرده و آنان را از اموری که برای دنیا و آخرتشان ضرر داشته منع کرده است، حکمت الهی اقتضا می‌کند که خداوند پیروان شرایع دیگر را به این امور نافع امر و آن‌ها را از امور مضر نهی کرده باشد. مؤید این امر روایتی است که برخی از این احکام را در همه شرایع ثابت دانسته است از جمله امام رضا× در روایتی فرمود:
«ما بعث الله نبیا قط الا بتحریم الخمر؛
خداوند هیچ پیامبری را نفرستاد مگر این که خمر را در شریعت او حرام کرد.»^[۱۴۹]
از مجموع دلایلی که گفته شد به خوبی می‌توان وحدت و اشتراک شرایع الهی را علاوه بر اصول در فروعات دین نیز اثبات کرد. که در بخش بعدی این پژوهش به اصول و برخی از فروعات دین اسلام که در شرایع پیشین نیز وجود داشته است اشاره می‌کنیم.
بخش دوم:
مصادیق اشتراک شرایع الهی
در اصول و فروع
همان گونه که در بخش گذشته بیان کردیم همه‌ی شرایع الهی در اصول و کلیات دین و فروعاتی که بر این اصول مبتنی هستند با هم مشترکند. حال در این بخش به مصادیق این اصول و فروع می‌پردازیم و برای هر کدام شواهدی از آیات قرآن کریم می‌آوریم.
۳ـ۲ـ۱ـ توحید
توحید به عنوان اصل نخست و سنگ بنای رسالت همه پیامبران الهی بوده است.
در واقع اولین چیزی که پیامبران مامور بودند تا مردم را به آن دعوت کنند، دعوت به توحید و پرستش خدای یگانه بوده است. اما شایسته است که در همین ابتدا اشاره ای کنیم به این که اصل وجود خدا در تمام ادیان آسمانی چندان مورد سؤال و شبهه نبوده است و اکثریت مردم در همه عصرها ـ حتی مشرکین نسبت به وجود خدا تردیدی نداشته‌اند و اگر جز خدا را در اعتقاد و عبادت دخالت داده و پرستش می‌کردند برای آن بوده که در صدد بودند تا از این راه به خدا تقرب حاصل نمایند. شاهد مدعای بالا آیه ۱۰ از سوره مبارکه ابراهیم است که با استفهام انکاری و بی شک وتردید قلمداد کردن اصل وجود خدا، می‌فرماید:
{قالَتْ رُسُلُهُمْ أَ فِی اللَّهِ شَکٌّ فاطِرِ السَّماواتِ وَ الْأَرْض‏}
«پیامبرانشان گفتند: مگر درباره خدا ـ پدید آورنده آسمان‌ها و زمین ـ تردیدى هست؟»
در ذیل این آیه می‌توان گفت: هنگامی که رسولان الهی امت‌های خود را دعوت به خداپرستی کردند این امت‌ها نخست در رسالتشان و سرانجام در اصل وجود خدا اظهار شک و ریب کردند که قرآن با جمله ای کوتاه و مستدل می‌فرماید: آیا در وجود خدا که مسبب الاسباب است تردیدی است؟ یعنی هیچ شکی نیست که این هستی به عنوان پدیده، آفریننده خواهد داشت. چرا که این عالم بدون فاطر و خالق نخواهد بود. بنابر این وجود خداوند از حقایق و معارفی است که در اسلام و دیگر شرایع الهی چون حضرت نوح و حضرت موسی^ و … مطرح و در حد بدیهیات بوده است.
قرآن کریم در آیات مختلفی، به اصل توحید و یکتاپرستی در شرایع پیشین اشاره می کند. یکی از این آیات، آیه ۳۶ سوره‌ی نحل است این آیه اشاره‌ی کوتاه و جامعی به وضع دعوت پیامبران کرده، می‌گوید:
{وَ لَقَدْ بَعَثْنا فی‏ کُلِّ أُمَّهٍ رَسُولاً أَنِ اعْبُدُوا اللَّهَ وَ اجْتَنِبُوا الطَّاغُوت‏}
«ما در هر امتی رسولی فرستادیم سپس اضافه می‌کند که محتوای دعوت همه‌ی این رسولان این بود که خدای یکتا را بپرستید و از طاغوت اجتناب کنید.»
به این ترتیب می‌توان گفت : دعوت به سوی توحید و مبارزه با طاغوت اساس دعوت تمام پیامبران را تشکیل می‌داده و نخستین چیزی بوده است که همه پیامبران بدون استثنا به آن دعوت می کردند. چرا که اگر پایه های توحید محکم نشود و طاغوت‌ها از جوامع انسانی ومحیط افکار طرد نگردد هیچ برنامه اصلاحی قابل پیاده کردن نیست.
آیه دیگر، آیه ۵۹ از سوره مبارکه اعراف است:
{لَقَدْ أَرْسَلْنا نُوحاً إِلى‏ قَوْمِهِ فَقالَ یا قَوْمِ اعْبُدُوا اللَّهَ ما لَکُمْ مِنْ إِلهٍ غَیْرُهُ إِنِّی أَخافُ عَلَیْکُمْ عَذابَ یَوْمٍ عَظیم‏}
«همانا نوح را به سوى قومش فرستادیم. پس گفت: اى قوم من، خدا را بپرستید که براى شما معبودى جز او نیست، من از عذاب روزى سترگ بر شما بیمناکم.»
این آیه داستان حضرت نوح× و این که چگونه مردم را به توحید و ترک شرک دعوت می نمود، را بیان می کند. در این آیه حضرت نوح× بخاطر این که به مردم بفهماند که او خیرخواه آنان است و می خواهد مراتب دلسوزی خود را نسبت به آنان برساند. می‌گوید : ای قوم من، بیایید به دین توحید بگرایید. سپس در جمله آخر آیه، آنان را انذار نموده و تهدید می کند و چون مقصودش از این عذاب، عذاب روز قیامت است، پس می‌توان گفت: در این دو جمله، دو تا از اصول دین که همان توحید و معاد است را به آنان گوشزد نموده است.^[۱۵۰]
علاوه بر این آیات خداوند در آیه‌ی ۳۶ سوره نساء مسلمانان را دعوت به توحید می‌کند و می‌فرماید:
{وَ اعْبُدُوا اللَّهَ وَ لا تُشْرِکُوا بِهِ شَیْئا}
«و خدا را بپرستید، و چیزى را با او شریک مگردانید»
این آیه مردم را دعوت به عبادت و بندگی پروردگار و ترک شرک و بت‌پرستی می‌کند که ریشه اصلی تمام برنامه‌های اسلامی است.
۳ـ۲ـ۲ـ نبوت
در این جهان جمعی آمده‌اند که با‌ فضیلت‌ترین مردان عصر خویش بودند و خود را برگزیدگان خداوند و فرستادگان او به سوی بشر معرفی کردند. اینان مدعی بودند که ما از سوی آفریدگار جهان مبعوث شدیم تا بشریت را به سعادت دعوت کنیم و نیک بختی آنان را در هر دو جهان تامین نماییم. این دسته خود را با خدا مربوط می‌دانستند و می‌گفتند: سخنان ما از اوست و ما با قدرت ماوراء الطبیعه ارتباط داریم، از آن مبدا الهام می‌گیریم و به فرمان وی سخن می‌گوییم. این ادعای کسانی هست که خود را پیامبران آسمانی معرفی کرده‌اند و قوم خویش را به پیروی از راه و روش خود که از طریق وحی مشخص گردیده، دعوت کرده‌اند.^[۱۵۱] این مطلب که از آن به نبوت یاد می‌شود یکی از اصول اساسی دین است که در شرایع الهی پیشین هم وجود داشته است. قرآن کریم در موارد متعدد به این امر اذعان داشته است. خداوند در سوره‌ی مبارکه‌ی آل عمران آیه‌ی ۳۳ به مقام نبوت انبیای گذشته اشاره می‌کند. در این آیه آمده است:
{إِنَّ اللَّهَ اصْطَفى‏ آدَمَ وَ نُوحاً وَ آلَ إِبْراهیمَ وَ آلَ عِمْرانَ عَلَى الْعالَمینَ}
«به یقین، خداوند، آدم و نوح و خاندان ابراهیم و خاندان عمران را بر مردم جهان برترى داده است‏.»
در این آیه از کلمه «اصطفی» استفاده می‌شود کسی را که خدا بر می‌گزیند باید معصوم و لایق مقام نبوت باشد و الا امتیازی بر دیگران نخواهد داشت در صورتی که این آیه در صدد بیان امتیاز برگزیدگان خدا می‌باشد. در واقع منظور از این اصطفی و برگزیدن انبیا مقام نبوت و رسالت آنان می‌باشد که احدی از مردم معمولی دارای آن مقام نمی‌باشد. پس معنای برگزیدن حضرت آدم این است که خدا آن حضرت را از میان اهل و فرزندان خویش برای مقام نبوت برگزید همچنین حضرت نوح × و آل ابراهیم و آل عمران. ^[۱۵۲]
همچنین خداوند در سوره مبارکه انعام آیات ۸۴ تا ۸۹ به مسئله نبوت انبیاء گذشته از جمله نبوت حضرت نوح×، حضرت ابراهیم، حضرت موسی، حضرت عیسی و دیگر پیامبران اشاره می‌‌کند. همچنان که از ظاهر جملات آیه به دست می‌آید. این آیات متضمن منت بر حضرت ابراهیم× و بر انبیا دیگری که نامشان با او ذکر شده در نعمت نبوت است. سپس خداوند متعال در آیه ۸۹ به صورت روشن به سه امتیاز مهم که پایه همه امتیازات انبیا بوده اشاره کرده و می‌فرماید:
{أُولئِکَ الَّذینَ آتَیْناهُمُ الْکِتابَ وَ الْحُکْمَ وَ النُّبُوَّه}
«آنان کسانى بودند که کتاب و داورى و نبوت بدیشان دادیم‏.»^[۱۵۳]
علاوه بر این آیات، آیه ۲۶ از سوره مبارکه حدید است در این آیه آمده است:
{وَ لَقَدْ أَرْسَلْنا نُوحاً وَ إِبْراهیمَ وَ جَعَلْنا فی‏ ذُرِّیَّتِهِمَا النُّبُوَّهَ وَ الْکِتاب‏}
«و در حقیقت، نوح و ابراهیم را فرستادیم و در میان فرزندان آن دو، نبوّت و کتاب را قرار دادیم‏.»
در اینجا نیز بعد از ذکر مسائل پیشین درباره ارسال رسولان همراه بینات و کتاب و میزان و همچنین لزوم سبقت مردم بر یکدیگر در وصول به غفران پروردگار و سعادت جاویدان از بعضی از اقوام و پیامبران پیشین نام می‌برد و این اصول کلی را در زندگی آن‌ها مجسم می‌سازد. نخست از نوح و ابراهیم که شیخ الانبیاء و سر سلسله رسولان حق بودند شروع کرده می‌فرماید: ما نوح و ابراهیم را فرستادیم و در دودمان آن‌ها نبوت و کتاب آسمانی قرار دادیم. اما همگی از این میراث بزرگ بهره نگرفتند گروهی در پرتو آن هدایت یافتند و بسیاری از آن‌ها فاسق و گنهکارند. آری نبوت توام با شریعت و آیین از نوح × شروع شد و بعد از او ابراهیم × این خط را تداوم بخشید و همچنان در طول اعصار و قرون در دودمان آن‌ها ادامه یافت.^[۱۵۴]
با توجه به آنچه گفته شد و شواهدی که از قرآن کریم آوردیم وجود مسئله نبوت در شرایع الهی گذشته به خوبی اثبات می‌گردد.
۳ـ۲ـ۳ـ معاد
یکی از اصول جهان‌بینی الهی که از ارکان اعتقادی همه ادیان آسمانی به شمار می‌رود اصل ایمان به زندگی جاوید و حیات اخروی است. ایمان به عالم آخرت شرط ادیان توحیدی است. یعنی اگر کسی این ایمان را از دست بدهد و انکار کند از زمره موحدان خارج است.

۱-۱ مؤلفه های شتاب جاذبه را بصورت زیرمی باشد: ۵۲
۱-۲ مدل باد خورشیدی پارکر به صورت زیر محاسبه می گردد. ۵۳
۱-۳ برای محاسبه پارامتر های میدان مغناطیسی، مؤلفه های برداری میدان X^‘، Y^‘و Z^‘در مختصات ژئودزی به صورت ذیل محاسبه میشوند: ۵۵

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

۱-۴ پارامترهای ناشی از اتمسفر زمین ۵۷
۱- میدان مغناطیسی چیست ؟ ۶۳
۲- مبانی فیزیکی پیچه هلمهولتز ۶۴
۲-۱ میدان مغناطیسی حلقه ۶۵
۲-۲ پیچه هلمهولتز و میدان مغناطیسی آن ۶۷
۲-۳ ویژگی و کاربردهای حلقه های هلمهولتز ۶۹
۲-۴ تغییرات میدان تولیدی توسط حلقه های هلمهولتز در فضای بین حلقه ها ۷۰
۲-۴-۱- جابجایی در راستای محور حلقه ها ۷۰
۲-۴-۲- جابجایی عمود بر راستای محور حلقه ها : ۷۸
۲-۴-۲-۱- نحوه محاسبه مؤلفه های مغناطیسی در یک نقطه از فضا ۷۸
۲-۴-۲-۲- میدان تولیدی توسط دوجفت حلقه ۹۳
۲-۵ القاء و القاء متقابل ۹۴
۲-۶ شار میدان مغناطیسی : ۹۶
۲-۷ اصل القاء ۹۸
۲-۸ نیروی محرکه الکتریکی : ۹۸
۲-۹ قانون القاء فارادی ۹۹
۲-۱۰ قانون لنز ۱۰۰
۲-۱۱ پدیده خود القایی و ضریب خود القایی ۱۰۰
۲-۱۲ القاء متقابل ۱۰۱
۲-۱۳ فرمول نویمن ۱۰۳
۲-۱۴ تاریخچه حلقه های هلمهولتز ۱۰۵

تصویر ۱-۱- شمایی از خطوط میدان مغناطیسی زمین ۲۱
تصویر ۲- شمای جریان پلاسما در اطراف زمین ۲۳
تصویر ۳- نمای ماهواره اورستد ۲۸
تصویر ۴-نمای روبروی ماهواره چمپ ۳۰
تصویر ۵- ماهواره SAC-C در مدار ۳۲
تصویر ۶-مناطق پایش گر در نقاط مختلف زمین ۳۴
تصویر ۷- میدان تولیدی ت.سط سیم حامل جریان ۶۲
تصویر ۸- میدان در نقطه ای روی محور تک حلقه ۶۴
تصویر ۹- حلقه های هلمهولتز ۶۵
جدول ۱- معرفی مدل های مختلف ژئومغناطیسی و مشخصات آنها ۱۹
جدول ۲-دامنه تغییرات اجزاء مغناطیسی و GV در سطح زمین ۲۷
جدول ۳- حل مثال عددی برای مدل شتاب ناشی از میدان جاذبه زمین ۵۲
جدول ۴- مدل پارامتر های ناشی از میدان مغناطیسی زمین ۵۶
جدول ۵- مدل پارامتر های ناشی از اتمسفر زمین ۵۸
مقدمه
ماهواره ها ابزار و تجهیزاتی بودند که انسان با دستیابی به آنها توانست به امکانات و توانایی هایی دست یابد که تا آن زمان فقط آنها را در رویا و خیال می دید . در واقع انسان توانست به چشم ها و بازوهایی دست یابد که به وسیله آنها بتواند در محیطهایی حضور یابد که امکان حضور فیزیکی اش در آنها وجود نداشت . به سرعت این تکنولوژی جدید جای خود را در زندگی بشر پیدا کرد و توانست به عاملی تعیین کننده در امور زندگی بشر از فرهنگی و اقتصادی گرفته تا نظامی و سیاسی ، تبدیل شود .
با آغاز به کار اولین ماهواره مباحث جدیدی نیز مطرح شد که اهمیت و ارزشی کمتر از خود ماهواره نداشت . اکتشاف درباره محیط فضا و یافتن عوامل تأثیر گذار بر سامانه های فضایی^[۱] ، نحوه تأثیر پذیری سامانه های فضایی از این عوامل مؤثر ، چگونگی مقابله و کنترل این عوامل و در صورت امکان استفاده مفید از آنها ، راهکارهای افزایش طول عمر سامانه های فضایی و بالا بردن قابلیت اطمینان آنها ؛ از مهمترین موضوعاتی بودند که ذهن دانشمندان را به خود مشغول کردند . البته علاوه بر جنبه های علمی نمی توان انکار کرد مسائل مادی و هزینه بسیار بالای ساخت یک سامانه فضایی ( و با توجه به شرایط و نیازهای فعلی کشور ما ماهواره ) از مهمترین انگیزه هایی استکه به این مسائل ارزش می بخشید . در اینجا بود که برای نخستین بار بحث آزمایش و تست پیش از پرتاب ماهواره ها ( با دیدی جامع تر سامانه های فضایی ) و شبیه سازی محیط فضا و عوامل تأثیرگذار آن بر ماهواره مطرح شد .
از دید اینجانب عوامل تأثیر گذار فضایی را می توان در دو دسته تقسیم بندی کرد ؛ دسته اول عبارتند از عواملی که اساساً ماهیت مادی دارند و بدنه ماهواره در مقابل تأثیر گذاری آنها مانند سدی عمل می کند . ریز اجرام فضایی و شهابها ، ذرات سنگین و پرانرژی حاصل از تابشهای خورشیدی (بادهای خورشیدی ) ، غلظت محیط و بحث اصطکاک و تولید پسا در ارتفاعات پایین از دسته عواملی هستند که تأثیری مادی و اصطلاحاً مکانیکی بر ماهواره می گذارند .
اما دسته دوم عبارتند از عواملی که ماهیت غیر مادی داشته و بدنه ماهواره بر عمق تأثیر آنها بی تأثیر است . در واقع این عوامل کل ماهواره از بدنه گرفته تا زیرسیستمهای داخلی را یکجا تحت تأثیر قرار می دهند . از مهمترین این عوامل میدان گرانش زمین و دیگر اجرام آسمانی و نیز میدان مغناطیسی زمین ( به دلیل اینکه ماهواره در فضای مغناطیسی زمین قرار دارد ) هستند .
هرچند که میدان مغناطیسی به عنوان یکی از تاثیر گذارترین عوامل خارجی در تعیین طول عمر و قابلیت اطمینان ماهواره ها ( تا حدودی دیگر سامانه های فضایی ) در پاسخگویی به نیازهای مأموریتی بسیار مؤثر است اما اطلاعات ما درباره آن بسیار اندک است . حتی ما درباره اینکه آیا در اطراف کرات آسمانی دیگر در منظومه ما و یا در اطراف کرات منظومه های دیگر میدان مغناطیسی وجود دارد یا نه اطلاعات مستدلی نداریم . ولی از آنجاییکه دانشگاهها و مؤسسات تحقیقاتی در دنیا در حال تدوین نقشه مغناطیسی فضا هستند ^[۲]، جای امید وجود دارد . این در واقع گام آغازین در راه تحقیقات الکترومغناطیس فضایی است که البته از سالها پیش بخش مطالعاتی آن آغاز شده است .
همانطور که بیان شد میدان مغناطیسی یکی از مهمترین عوامل تأثیر گذار بر ماهواره محسوب می شود که به واسطه ماهیت غیر مادی اش تمام اجزاء ماهواره از بارمحموله گرفته تا زیرسیستمهای مختلف را یکجا تحت تأثیر قرار می دهد ؛ به عنوان نمونه میدان مغناطیسی بر اجزاء مخابراتی ماهواره ( چه به عنوان بارمحموله ماهواره های مخابراتی و چه به عنوان زیرسیستم مخابرات^[۳]) تأثیر گذار است ؛ همین میدان با تغییر خطوط میدان مغناطیسی در داخل موتورهای حالت گاز و اصطلاحاً الکتریکی یا یونی بر میزان تراست و ضربه ویژه قابل استحصال از آنها تأثیر می گذارد ؛ میدانهای مغناطیسی با توان بالا این پتانسیل را دارند که بر دوربینها و سنسورهایی که به عنوان بارمحموله مورد استفاده قرار می گیرند تأثیر گذارده و راندمان کاری آنها را کاهش دهند . از سوی دیگر این میدان مغناطیسی
است که بر ذرات بار دار پر انرژی اثر می کند و خط سیر آنها را مشخص کرده و به آنها انرژی مضاعف می دهد و با انرژی و تکانه بسیار آنها را بر بدنه ماهواره ، آرایه های خورشیدی و دیشها و آنتنها می کوبد و به شدت موجب افت در کارایی آنها و کاهش طول عمر آنها و به دنبال آن کاهش طول عمر ماهواره می شود . برای مثال برای آرایه های سیلیکونی در مدار LEO افت راندمان سالانه به ۳.۷۵% می رسد که ۲.۵۰% آن ناشی از برخورد ذرات باردار پر انرژی است]۲ [.
از سوی دیگر یکی از با سابقه ترین ابزارهای کنترلی ماهواره ها مگنتورکرها هستند . مگنتورکرها با اندرکنش با میدان مغناطیسی زمین این توانایی را دارند تا ماهواره را در راستای دو محور کنترل کرده و یا پایدار کنند و یا از روی چرخهای مومنتومی بار برداری کنند . دوپل مغناطیسی تولیدی برای مگنتورکرها مهمترین و برای کنترل ماهواره تعیین کننده ترین فاکتور است . تاکنون هیچ راه مستقیمی برای تست بزرگی دوپل تولیدی مگنتورکرها ارائه نشده است ]۵ [. در این پایان نامه بعد از تأکید بر تمامی توانایی های شبیه ساز میدان مغناطیسی ، نگاهی ویژه به اندرکنش بین شبیه ساز و مگنتورکر شده و الگوریتم و روشی برای تعیین دوپل تولیدی مگنتورکر مفروض با بهره گرفتن از ” شبیه ساز میدان مغناطیسی ” ارائه شده است .

گیاهان طیف وسیعی از محصولات ثانویه را تولید می کنند که این ترکیبات دارای یک گروه فنلی می باشند. این ترکیبات به نام ترکیبات فنلی طبقه بندی می شوند. با توجه به تنوع شیمیایی آنها، ترکیبات فنلی نقش های متفاوتی را در گیاهان بازی می کنند. در گیاهان اکثر ترکیبات فنلی از فنیل آلانین و تیروزین مشتق شده اند (کافی و همکاران. ۱۳۸۲).
۲-۲-۳-۱- فلاونوئیدها
فلاونوئیدها گروه بزرگی از ترکیبات فنلی و پانزده کربنه گیاهی به همراه دو حلقه آروماتیک (توسط یک پل سه کربنی به یکدیگر متصل می شوند) را تشکیل می دهد این ساختمان از دو مسیر بیوسنتزی جداگانه ایجاد می شود. پل و یک حلقه آروماتیک (حلقهB)، یک واحد فنیل پروپان هستند که از طریق فنیل آلانین ساخته شده در مسیر اسید شیکمیک، ساخته می شوند. شش کربن حلقه آروماتیک دیگر (حلقه A) از سه واحد استات و از طریق مسیر اسید مالونیک نشأت گرفته اند (شکل ۱-۵). فلاونوئیدها موجب انواع اعمال فیزیولوژیکی و اکولوژیکی مختلف در گیاهان می شوند و به عنوان بزرگترین گروه ترکیبات حلقوی اکسیژن دار شناخته شده اند (Kubasek et.al. 1992).
۲-۴- اسکلت پایه فلاونوئید
فلاونوئیدها براساس درجه اکسیداسیون پل سه کربن، به گروه های مختلفی مثل آنتوسیانین ها، فلاون ها، فلاونل ها و ایزوفلاونوئیدها تقسیم می شوند.
آنتوسیانین ها، فلاونوئیدهای رنگی موجود در گل ها و میوه ها هستند که نور ماوراء بنفش را جذب کرده و گیاه را از صدمه توسط این اشعه محافظت می کنند. ایزوفلاونوئیدها گروهی از فلاونوئیدها هستند که به عنوان مواد ضد قارچی و باکتری عمل می کنند. تانن ها ترکیبات پلیمری فنلی هستند که نقش ممانعت از تغذیه گیاه خواران را بر عهده دارند. فلاونوئیدها اعمال مختلفی مانند رنگی شدن و دفاع را در گیاه به عهده دارند (کافی و همکاران. ۱۳۸۲).
۲-۲-۴- نقش متابولیت های ثانویه در گیاهان مولد
متابولیت های ثانویه گروه بزرگی از ترکیبات طبیعی گیاهان را تشکیل می دهند. تنوع شگفت انگیز ساختار شیمیایی ترکیبات ثانوی نتیجه تلاش گیاهان برای ایجاد سازگاری با محیط غیر ثابت و تنش زای اطراف آنها است. به عبارت دیگر این ” تجهیزات شیمیایی” مانع رسیدن آسیب به گیاهان توسط ویروس ها، باکتری ها، قارچ ها یا علف خوار ها می شوند و رقابت آنها با سایر گیاهان را به حداقل می رسانند (Sudha G. et.al 2002). متابولیت های ثانویه از نظر بیولوژیکی و فیزیولوژیکی جزء ترکیبات فعال محسوب می شوند. به طور کلی نقش متابولیت های ثانویه را می توان در موارد ذیل خلاصه کرد:

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

1. 1. جلوگیری از مسمومیت سلول ها توسط برخی ترکیبات حاصل از متابولیسم اولیه

1. 1. اعمال برخی اثرات فیزیولوژیکی در بدن موجودات هدف

1. 1. به عنوان پیام رسان های شیمیایی به منظور هماهنگ سازی متابولیسم در اندام های مختلف و هماهنگ ساختن فعالیت گیاهان مختلف در بدن یک گونه مشابه

1. 1. توسعه پایدار اکولوژیکی (اصغری، غ ر. ۱۳۸۵).

۲-۲-۵- بازار جهانی گیاهان دارویی و معطر
اگرچه طب نوین مستلزم بکارگیری داروهای سنتزی و عوامل میکروبی است سهم عمده ای از صنعت دارویی جهان به منابع گیاهی اختصاص دارد. در حال حاضر بیش از یک چهارم دارو های تجویزی مورد استفاده در کشورهای توسعه یافته به طور مستقیم و غیر مستقیم (نیمه سنتزی) از گیاهان مشتق می شود و فروش سالانه این داروها تنها در کشور امریکا در سال ۲۰۰۲ به بیش از ۳۰ میلیارد دلار بوده است (Fower M. et.al. 2006). از سوی دیگر در کشورهای در حال توسعه از قبیل چین و هند سهم داروهای موجود در بازار به حدود ۸۰ درصد نیز می رسد، مطابق آمارهای موجود ارزش تجاری فراورده های گیاهی در مقایسه با داروهای شیمیایی (با رشد سالانه ۳ تا ۶ درصد) از رشد سالانه ۵ تا ۱۵ درصد برخوردار است و تخمین زده می شود که بازار جهانی این فراورده ها تا سال ۲۰۵۰ به ۵ تریلیون برسد (نوریان، ا. و بشیری صدر، ز. ۱۳۷۹).
۲-۳-معرفی ساختار آرتمیزینین به عنوان یک ترپن مهم
به لحاظ ساختار شیمیایی ،آرتمیزینین یک سزکویی ترپن حاوی یک پل پرکسید غیر معمول است.اعتقاد بر این است که این پراکسید مسئول مکانیزم عمل این ترکیب به عنوان یک ترکیب دارویی می باشد.هیچ ترکیب طبیعی دیگری با چنین پل پرکسید شناخته نشده است. (Eckstein-Ludwig, Webb et al 2003).
اعتقاد بر اینست که بیوسنتز آرتمیزینین از مسیر موالونات (MVA) صورت میگیرد.روشن نیست که آیا مسیر غیر موالونات نیز میتواند با بهره گرفتن از پیش سازهای ، ایزو پنتنیل پیرو فسفات (DMAPP) به بیوسنتز این سزکویی ترپن بپردازد یا خیر(Sawai and Saito 2011).
در مسیر بیوسنتر این ترکیب ، د هیدرو آرتمیزینیک اسید به عنوان پیش ماده نهایی به آرتمیزین تبدیل میشود(Wallart , Pras et al .1999).
شکل۲-۵: مسیر بیوسنتز آرتمیزنین Famesyl diphosphate
۲-۴- کشت بافت گیاهی
۲-۴-۱- طرز تهیه ریزنمونه گیاهی
۲-۴-۱-۱- انتخاب ریزنمونه
ریزنمونه می تواند اندام (ریشه، ساقه، برگ، گل، بذر و پیاز)، بافت (مریستم، پارانشیم) یا سلول (میکروسپور) باشد. ساده ترین نوع کشت، کشت اندام است مانند قلمه ساقه تک گرهی، گل کامل و سخت ترین نوع کشت، کشت سلول در محیط کشت مایع است. ریزنمونه باید از گیاه مادری تهیه شود که عاری از بیماری، دارای برنامه تغذیه مناسب و شبیه به گیاه مادری بوده و در گلخانه یا اتاقک رشدکه دارای شرایط محیطی مناسب است پرورش یافته باشد.
۲-۴-۱-۲- تأثیر مواد گیاهی و عوامل فیزیکی در رشد ریزنمونه
مواد گیاهی می تواند بر رشد و نمو ریزنمونه مؤثر باشد. گیاهان دو لپه ای نسبت به تک لپه ای به محیط درون شیشه اندامهای مختلفی تولید in vitro ای واکنش مثبت تری نشان می دهند. به طور کلی گیاهانی که در محیط می کنند، اگر در محیط درون شیشه ای کشت شوند نیز چنین اندامهایی را تولید می کنند.
سن گیاه نقش تعیین کننده ای را در واکنش ریزنمونه در محیط درون شیشه ای دارد. معمولاً بافتهای جنینی قدرت تکثیر بالاتری نسبت به بافتهای مسن دارند. بافتهای علفی و غیر خشبی نسبت به بافتهای خشبی واکنش مثبت تری نشان می دهند. به طور کلی اندامهای رویشی نسبت به اندامهای زایشی راحت تر تکثیر می شوند.
ریزنمونه ها پس از کشت در اتاقک رشد قرار داده می شوند. در اتاقک رشد ۱۶ ساعت نور و ۸ ساعت تاریکی تنظیم می گردد. البته بهترین دوره نوری برای ریزنمونه در محیط درون شیشه ای همان دوره نوری است که برای گیاه مادری مناسب است. در مورد بافت های بدون کلروفیل نیازی به وجود نور نیست، در صورتیکه ریزنمونه های کلروفیل دار جهت انجام فتوسنتز نیاز به نور دارند. برخی به غلط تصور می کنند که ریزنمونه در محیط درون شیشه در ظروف Co _۲ در داخل ظرف کشت کم است، در حالیکه میزان Co ای به شدت نور کم نیاز دارد و میزان _۲کشت به اندازه کافی وجود دارد. منبع تأمین نور در اتاقک کشت لامپهای فلورسنت هستند.
دما از دیگر عوامل مهم در اتاقک رشد می باشد. اکثر ریزنمونه های گیاهی در دمایی حدود ۲۵ درجه سانتیگراد به خوبی رشد می کنند. البته گیاهان گرمسیری به دمای بالاتر (۲۹-۲۸ درجه سانتیگراد) و گیاهان پیازی به دمای کمتری (۱۸ درجه سانتیگراد) نیاز دارند.
رطوبت نسبی اتاقک رشد نیز از عوامل مؤثر در رشد ریزنمونه است. معمولاً رطوبت نسبی اتاقک رشد بین ۵۰-۴۰ درصد تنظیم می شود. افزایش رطوبت موجب افزایش آلودگی های قارچی و کاهش آن موجب از دست رفتن آب ریزنمونه می شود.
تهویه مناسب و تأمین اکسیژن عامل مهم رشد سلولها و بافتها است. به همین جهت در صورتی که محیط کشت، مایع باشد باید آن را روی شیکر قرار داد و یا با بهره گرفتن از کاغذ صافی و ایجاد پل کاغذی، اکسیژن محیط کشت را تأمین نمود. در محیطهای کشت جامد با قرار دادن غیر قطبی ریزنمونه (به صورت وارونه) می توان اکسیژن مورد نیاز را تأمین نمود.
چون در محیط درون شیشه ای شدت نور کم و در نتیجه فتوسنتز پایین است، نیازی به افزودن Co₂وجود ندارد
ومعمولاً بیشتر نیازگیاه به هیدرات کربن از طریق افزودن ساکارز تأمین می شود.
۲-۴-۲- روش های مختلف کشت بافت گیاهی
کشت بافت گیاهی که انواع روش های کشت گیاهان در شرایط استریل را تحت پوشش قرار می دهد، بایستی در موارد خاص استفاده شود و تقسیم آن به انواع مختلف کشت امکان پذیر است که عبارتند از:

1. 1. کشت بذر^[۴۳] کشت بذور درون شیشه به منظور تولید گیاهچه یا گیاه کامل.

1. 1. کشت جنین^[۴۴] کشت جنین جداشده از بالغ یا نابالغ.

1. 1. کشت اندام^[۴۵] کشت اندام های جداشده گیاهی، که به انواع مختلفی از جمله، کشت در سیستم نوک، کشت ریشه و کشت دانه گرده قابل تقسیم است.

1. 1. کشت کالوس^[۴۶] کشت یک بافت تمایز یافته از ریزنمونه و اجازه دادن به آن برای تمایز زدایی و تشکیل بافت کالوس.

1. 1. کشت سلول^[۴۷]کشت سلول های جداشده و یا توده های خیلی کوچک سلولی که در محیط مایع پراکنده می باشد.

1. 1. کشت پروتوپلاست^[۴۸] کشت پروتوپلاست های گیاهی، یعنی سلول های فاقد دیواره.

۲-۴-۳- کشت کالوس
۲-۴-۳-۱ کالوس
کالوس یا پینه توده سلول پارانشیمی تمایز نیافته است. کالوس می تواند در واکنش به زخم، در محل بافتهای توموری، در محل جوش خوردن پیوند یا در محیط درون شیشه ای تولید شود. کالوس می تواند در تهیه پروتوپلاست، تولید جنین سماتیک، تولید اندامهای ریشه و ساقه و تولید متابولیت های ثانویه مورد استفاده قرار گیرد. برگ، اندام ذخیره ای (پیاز،غده)، گل و میوه از اندامهایی هستند که می توانند برای تولید کالوس مورد استفاده قرار گیرند. از جمله بافتها می توان به بافتهای پیش آوندی، مزوفیل برگ، لپه ها، دایره محیطیه ریشه و لایه آوندی اشاره کرد. معمولاً تشکیل کالوس در گیاهان دو لپه ای بیشتر از گیاهان تک لپه ای است. محیط کشت پایه که غنی از نیتروژن به خصوص نیترات و آمونیوم و فسفات است،LS تغییر یافته و محیط کشتMS یا MSتغییر یافته برای تولید کالوس مورد استفاده قرار می گیرد.
برای تولید کالوس قند های ساکارز یا گلوکز به مقدار ۴-۲ درصد (۴۰-۲۰ گرم در لیتر محیط کشت) به کار می رود. اسیدهای آمینه گلیسین و آرژنین تأثیر مثبتی بر تولید کالوس دارند، همچنین کازئین هیدرولیز شده به محیط کشت اضافه می شود. تنظیم کننده های رشد از جمله اکسین ها و سیتوکنین ها نقش به سزایی در تولید کالوس دارند. غلظت متوسط تا بالای اکسین ها از جمله اسید نفتالین استیک، اسید ایندول استیک و ۲,۴-D برای تولید کالوس ضروری است. از جمله سیتوکنین ها می توان به کینتین و بنزیل آدنین اشاره کرد که با غلظت کمتری نسبت به اکسینها، مورد استفاده قرار می گیرد.
محیط کشت جامد برای کشت کالوس دارای معایبی به شرح ذیل است:

افزایش درآمد اقتصادی ساکنین این بخش
بالا رفتن فرهنگ عمومی مردم به دلیل ارتباط فرهنگی با گردشگران
تسریع در عمران شهری و پروژه های شهری با هدف و برنامه ای معین
جلوگیری از مهاجرتهای بی رویه به سمت مرکز استان .
۱-۷- روش تحقیق :
وضعیت خاص موضوع جهانگردی در ایران و ابهامی که در کلیت سیاست گذاری و اجرای آن وجود دارد ، منابع آماری را نیز از خود متأثر کرده است . در بسیاری موارد از قابلیت‌ها و امکانات موجود آمار و اطلاعات صحیح و قابل قبولی در دست نیست .
به طور کلی می توان گفت که در انجام این رساله از روش های زیر بهره برده شده است :
روش تحقیق این پژوهش ترکیبی است از روش های پیمایشی ، تحلیلی و استقرایی و مراحل آن به ترتیب عبارتند :
الف ) مشاهده : از آنجا که مهمترین اصل در جغرافیا ، مشاهده می باشد ، در قسمتهای نسبتاً قابل توجهی از انجام این پژوهش از روش مشاهده استفاده شده ، به ویژه آنکه جاذبه های گردشگری و اکوتوریستی اساس این پایان نامه را تشکیل می دهند .
ب) جمع آوری اطلاعات و آمارهای موجود در زمینه گردشگری با مراجعه به کتب ، اسناد و مدارک ، سفرنامه ها ، پایان نامه ها ، مقالات موجود در زمینه صنعت گردشگری .
پ) استفاده از پرسشنامه به منظور آشنایی نسبت به وضعیت اکوتوریستی منطقه و درک نارسایی های آن ( با بهره گرفتن از روش های کوکران ( Cochran ) و …. .
هدف از تهیه این پرسشنامه ها دانستن مبدأ گردشگران ورودی و همینطور نظر آنها در مورد وضعیت اقامتی ، رفاهی و امکانات در این منطقه بوده تا بدین وسیله موانع موجود بر سر راه بهره برداری بهینه از جاذبه های گردشگری بخش باغبهادران معلوم گردد .
ت) استفاده از نرم افزارهای گوناگون تجزیه و تحلیل مانند SPSS , Excel و همچنین نرم افزارهای تهیه نقشه ها و تصاویر جغرافیایی مانند Corel Draw , Arc View و …
ث) استفاده از مدلهای SWOT و شاخص تولید پتانسیل سفر CPGI1 برای شناخت مبدأ گردشگران ورودی و مقایسه بین اماکن گردشگری و گردشگر ، همچنین مدل لوندگرن Lundgren برای مشارکت مردم ساکن مکانهای گردشگری در فعالیتهای گردشگری .
(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت nefo.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

ج) همچنین در تحقیق حاضر جهت تأیید شاخصهای تحقیق از تحلیل عاملی تأییدی نیز بهره گرفته شده است (تحلیل عاملی به مجموعه ای از فنون آماری اشاره می کند که هدف مشترک آنها ارائه دادن مجموعه ای متغیر بر حسب تعداد کمتری متغیر فرضی است (جی – ان کیم و دیگران ، ۱۳۸۱، ۶ )
۱-۸ جامعه آماری :
در این تحقیق جامعه آماری عبارت است از بسیاری از آبادی ها و شهرباغبهادران و آن دسته از مناطقی است که در حاشیه رودخانه زاینده رود (از روستای چم حیدر در غرب تا روستای چم آسمان در شرق بخش باغبهادران قرار گرفته و دارای پتانسل ممتاز اکوتوریستی می باشد . که جمعیتی در حدود ۶۰۳۱ خانوار و ۲۲۹۴۰ نفر است .
با توجه به تحقیقات و پژوهش های دانشجویی و آمارگیری هایی که به صورت شخصی ، با همکاری بخشداری و سایر ارگانهای فعال در سطح بخش توسط نگارنده صورت گرفته ، تعداد مسافران برآورد شده که در طول سال به این منطقه مسافرت می نمایند ( جامعه آماری ) در حدود ۱۲۰۰۰ نفر می باشد . لازم به ذکر است که هیچ گونه منبع آمارگیری رسمی در سطح بخش ، جهت ثبت تعداد توریست ها و مسافران وجود نداشته که این امر کار نگارنده را نیز با مشکل مواجه نموده است .
۱-۹ تعیین حجم نمونه و روش نمونه گیری :
سوالی که در جریان تحقیق پیش می آید ، این است که محقق چه تعداد از افراد جامعه مورد مطالعه ( جامعه آماری ) را می تواند به عنوان نمونه تعیین کند یا به عبارتی حجم و تعداد افراد نمونه چند نفر باید باشد تا محقق بتواند با اطمینان خاطر نتایج حاصل و شاخص های محاسبه شده را به جامعه مورد مطالعه تعمیم دهد .
بنابراین در این تحقیق حجم نمونه با بهره گرفتن از فرمول کوکران و با سطح اطمینان ۵/۹۵ درصد ، تعداد ۱۳۰ نمونه محاسبه شده است . روش توزیع پرسشنامه ها به صورت سهمیه ای است که از الگوی ترکیبی سازمان سلسله مراتبی در چارچوب تقسیمات درون شهری تبعیت می کند .
فرمول کوکران جهت محاسبه حجم نمونه :
منبع : حافظ نیا ، مقدمه ای بر روش تحقیق در علوم انسانی ، ص ۱۳۶ ، ۱۳۸۲
روش نمونه گیری در این پژوهش خوشه ای – تصادفی است و در میان مناطق اکوتوریستی حاشیه زاینده رود ، مناطقی با نظر محقق انتخاب گردیده اند .
فصل دوم
کلیات گردشگری
۲-۱- تعریف جهانگردی :
جهانگردی واژه ای است فارسی به مفهوم جهانگردنده و آنکه در اقطار عالم بسیار سفر کند . (دهخدا ، ۱۳۶۰ )
جهانگردی معادل سیاحت ( عربی ) و توریسم ( فرانسه ) است . سیاحت در عربی به معنای زیاد سفرکردن است و سیاح یا معادل فارسی آن جهانگرد ، کسی است که زیاد سفر می کند . توریسم که واژه ای است فرانسوی ، از دو جزء یعنی، Tour و Ism تشکیل شده است . ، Tour به معنای ( سفر ، مسافرت کردن و سیاحت ) و Ism به معنای اصول ، اصالت و مکتب است . پس با این تفسیر ، توریسم یعنی مکتبی که پایه فکری آن سیاحت و سفر است و توریست کسی است که به مسافرت ، سیاحت و جهانگردی می پردازد . ( شفیعی ، ۱۳۸۵)
این واژه نخستین بار در سال ۱۸۱۱، در مجله انگلیسی به نام اسپورتینگ ماگازین ( مجله ورزشی ) آمد . در آن زمان این واژه به معنای مسافرت به منظور تماشای آثار تاریخی و بازدید از مناظر طبیعی برای کسب لذت به کار می رفت .
در کتب و منابعی که به فارسی و لاتین در زمینه گردشگری به رشته تحریر درآمده و یا ترجمه شده است ، از گردشگری تعاریف متعددی به عمل آمده است که لازم است به بعضی از آنها اشاره ای داشته باشیم :
« جهانگردی به سفری موقتی و کوتاه اطلاق شده که ضمن آن جهانگرد به منطقه ای خارج از محل سکونت و کار خود به منظور سیر و سیاحت مسافرت می کند . مسافرت با ویژگیهای فوق الذکر و تسهیلات و خدماتی که این سفر و سیاحت را عملی می سازد ، موضوع تعریف دیگری در کتاب جهانگردی است . ( الوانی ، سید مهدی ، ۱۳۷۳، ص ۱۱۵ )
جهانگردی در فرهنگ جغرافیایی بدین گونه تعریف شده است :
« جهانگردی ترک موقت محل دائمی زندگی است به قصد دیدار از مکانی دیگر بدون اشتغال به کار یا کسب درآمد از هر نوع و به هر طریق ، مشروط بر آنکه اقامت در محل جدید از یک شبانه روز درگذرد» . (Johnston Rjetal , 1988,P.34 )
۲-۲ : رابطه جغرافیا و گردشگری
علوم مختلف در طی سالهای اخیر، هر یک به تناسب خود جهانگردی را از دیدگاه های متفاوت مورد تجزیه و تحلیل قرار داده اند . علوم اجتماعی از ابعاد مختلف مسایل رفتاری ، فعل و انفعالات فرهنگی ، روابط اجتماعی و حتی ضایعات پاتولوژیک ، جهانگردی را مورد بررسی قرار می دهد . علم اقتصاد ، تبعات مالی و اقتصادی جهانگردی را تا آن حد ارج نهاده که بر آن « صادرات نامرئی » نام نهاده اند . علوم روانشناسی ، سیر و سیاحت و حرکت جمعی را یکی از راه های دستیابی به تعادل روانی جامعه دانسته و تغییر محیط یکنواخت زندگی و کار را به صورت یک الزام حیاتی توصیه می کند . دانش شهرسازی می کوشد که طرحهای شهری را به صورتی انجام دهد که جذابیتهای شهری در زمره جاذبه های سیاحتی درآید . جغرافیدانان با تأکیدبه شکل رابطه ای که میان انسان و محیط از طریق سیاحت برقرار می شود و اثرات فضایی ناشی از آن ، جهانگردی را مهمترین عامل دگرگونی چشم اندازهای معیشتی در عصر حاضر تلقی
می کند . (رهنمایی ، محمد تقی ، ۱۳۷۷ ، ص۱۲و۱۳ )
در واقع می توان گفت جغرافیای گردشگری یکی از شاخه های جغرافیای اوقات فراغت بوده که از اوایل سده حاضر مورد توجه جغرافیدانان و اقتصاد دانان قرار گرفته است .این دو واژه
(جغرافیای گردشگری ) ، در سال ۱۹۰۵ توسط استراندر Strander وارد ادبیات جغرافیا در آلمان گردیده که با گسترش بررسی های جغرافیایی ، اهمیت اقتصادی ـ اجتماعی و فرهنگی آن بیش از پیش مورد توجه قرار گرفته است (رهنمایی ، محمد تقی ، ۱۳۷۹ ، ص۸ ) و می توان گفت : « جغرافیای گردشگری عبارت است از : مجموعه تأثیرات و روابط متقابلی که در نتیجه حضور موقت و گذران اوقات فراغت فردی یا گروهی از افراد غیر محلی از یک طرف ، و محیط پیرامون از طرف دیگر به وجود می آید که علاوه بر توجه کردن به جنبه های اجتماعی ـ اقتصادی و فرهنگی آن ، اساس پیدایش آن را با توجه به عوامل جغرافیایی توجیه می نماید . این شاخه از جغرافیا ، با شناخت آگاهانه به تجزیه و تحلیل جریان گردشگری پرداخته و اثرات اجتماعی ـ اقتصادی و فرهنگی آن را همراه با آینده نگری بررسی می نماید» . ( رضوانی علی اصغر ، ۱۳۷۴ ، ص۱۲ )
۲-۳ گردشگری نوین :
جهانگردی در سال های آغازین قرن بیست و یکم ، وارد مرحله نوینی شده است . علیرغم بروز نا آرامیها ، بحران ها ، تشنجات ، جنگ افروزی ها ، بلایای طبیعی همچون زلزله ، سیل ، مشکلات زیست محیطی و . . .، توریسم به یک واقعیت مهم اجتماعی ، فرهنگی ، سیاسی و اقتصادی بدل گشته است . کشورهای مختلف با فرهنگ های گوناگون ، با شهرها و روستاهای کوچک و بزرگ ، آداب و سنن متفاوت و با ویژگی های گوناگون طبیعی و اکولوژیکی مردمان دیگر سرزمین ها را به میزبانی خود فرا می خوانند و جهانگردی روابط بین ملت های گوناگون را مستحکم نموده است . ( منشی زاده ، ۱۳۸۴ ، ص ۸۴ )
شکل شماره () ارتباط رشته های علمی با توریسم و ابعاد آن
الوانی مهدی،شاهرخ زهره دشتی،اصول و مبانی جهانگردی،۱۳۸۱ ، ص۱۲۱. منبع :
۲-۴ سابقه تشکیلات توریستی در ایران
هر چند کشور ما از دیرباز مکانی برای بازدید جهانگردان بوده که با سفر به ایران به سیر و سیاحت در آن می پرداختند و هر یک به نوبه خود در خلق آثاری که معرف سرزمین ایران بود تلاش می کردند اما عملاً پرداختن به موضوع توریسم به طور رسمی به زمان شروع برنامه های عمرانی کشور مربوط می شود . «برای اولین بار در سال ۱۳۱۴ اداره ای در وزارت کشور به نام اداره امور جهانگردی تاسیس شد که فعالیت آن محدود به چاپ نشریاتی در زمینه جهانگردی به صورت کتابچه های راهنما بود. بعد از شهریور ۱۳۲۰ اداره مذکور جای خود را به شورای عالی جهانگردی داد . این شورا در وزارت کشور تشکیل می شد و امور اداری آن را اداره سیاسی وزارتخانه مزبور انجام می داد» ( رضوانی ، ۱۳۸۰ ، ص ۸۴ ) در سال ۱۳۳۳ اهمیت جلب توریست و جهانگردان خارجی با توجه به جنبه های اقتصادی و فرهنگی آن مورد توجه دولت قرار گرفت و اداره جهانگردی مجدداً در وزارت کشور تشکیل شد.
«در سال ۱۳۴۰ شورای عالی جهانگردی مرکب از ۱۲ نفر از نمایندگان وزارتخانه ها و موسسات دولتی و سه نفر از اشخاص مطلع و بصیر در امر جهانگردی تشکیل گردید، با نیاز به اقدامات اساسی در زمینه توریسم در تاریخ ۱۷ فروردین ۱۳۴۲ سازمانی به نام سازمان جلب سیاحان تاسیس گردید که اقدامات بسیار موثر و زیر بنایی را برای توسعه توریسم به عمل آورد. در سال ۱۳۵۳ سازمان جلب سیاحان با وزارت خانه اطلاعات وقت ادغام گردید و این وزارت تحت نام اطلاعات و جهانگردی شروع به کار نمود. در این زمان فعالیتهای جهانگردی تحت الشعاع امور اداری و فعالیتهای وزارت اطلاعات قرار گرفت و عملاً کارآیی آن کاهش یافت» ( دیبایی ، ۱۳۷۱ ، ص ۸۴ ) .
بعد از انقلاب «به منظور جلوگیری از تداخل وظیفه و هماهنگ نمودن تمام فعالیتها و مسایل مربوط به امور جهانگردی در جهت اعمال سیاست صرفه جویی طبق مصوبه مورخ ۲۱/۸/۱۳۵۸ شورای انقلاب، سازمان مراکز ایرانگردی و جهانگردی با بافت و خط مشی های جدید و هدف های متمایز از گذشته به منظور اداره و بهره برداری از امکانات جهانگردی شروع به فعالیت نمود. » ( سازمان برنامه و بودجه ، ۱۳۷۸ ، ص ۱۷ ) در سالهای پس از جنگ بعد از یک دوره رکود در فعالیتهای توریستی در ایران ، در سال ۱۳۷۰ قانون توسعه ایرانگردی و جهانگردی به تصویب مجلس شورای اسلامی رسید و به موجب یکی از مواد آن شورای عالی جهانگردی به منظور طراحی و تدوین آئین نامه ها، قوانین و دستورالعمل های مناسب برای توسعه جهانگردی ایران مسئولیت یافت.
۲-۵- اکوتوریسم :
اکوتوریسم کوتاه شده Ecological Tourism است که در ادبیات فارسی طبیعت گردی نام گرفته و گرایش نو و پدیده ای نسبتاً تازه در صنعت جهانگردی است که تنها بخشی از این صنعت را تشکیل می دهد . این گونه از جهانگردی فعالیتهای فراغتی انسان را بیشتر در طبیعت امکان پذیر می سازد و مبتنی بر مسافرتهای هدفمند همراه با دیدار و برداشتهای فرهنگی و معنوی از جاذبه های طبیعی و لذت جویی از پدیده های گوناگون آن است . (رضوانی ، علی اصغر ، ۱۳۸۰ ، ص ۲۳۵ )
یا به عبارت دیگر می توان گفت : برای استفاده از مکانهای گردشگری و تفریحی ، شاخه ای از علم بیولوژی مورد استفاده قرار می گیرد که به آن اکولوژی می گویند . از ترکیب این علم با گردشگری ، اکوتوریسم بوجود می آید و هدف آن عبارت است از : بررسی توسعه صنعت گردشگری بدون لطمه زدن به محیط زیست . ( منصوری علی ، ۱۳۷۶ ، ص۲۷ )
به دلیل آنکه محیط زیست انسان در خیلی از موارد مثل : نابودی تدریجی محیط های طبیعی ، از بین رفتن محیط های طبیعی ، از بین رفتن زمینهای کشاورزی ، آلودگی آبهای سطحی و زیرزمینی ، ایجاد سرو صدا و انواع آلودگی و … از پیشرفت صنعت گردشگری صدمه می بیند ، سازمان جهانی گردشگری (WTO )مواردی را از کنفرانس ریو در زمینه اکوتوریسم استخراج کرده که عبارت اند از : ( توسعه پایدار توریسم پس از اجلاس ریو ، ۱۳۷۳ ، ص۷۳ )
- صنعت گردشگری باید به حفاظت و احیای اکوسیستم کره زمین کمک نماید . در این ارتباط گردشگری می تواند به حفاظت از پارکهای ملی و سایر اکوسیستم های حیاتی کره زمین مدد رساند .
- گردشگری ، صلح ، توسعه و حفاظت از محیط زیست با یکدیگر مرتبط می باشند .
- قوانین بین المللی حفاظت از محیط زیست ، بایستی در توسعه صنعت گردشگری و سفر در سطح جهان محترم شمرده شود .
- ملتها باید همدیگر را از بلایای طبیعی که می توانند بر صنعت گردشگری و نواحی توریستی اثر بگذارند ، مطلع سازند . انتشار جزوه هایی در ارتباط با کاهش اثرات بلایای طبیعی در نواحی توریستی مؤثر است .
و بالاخره اینکه ، رفتار گردشگران باید بیشتر مطابق رسم کشور میزبان باشد ؛ درباره محیط زیست بیشتر احساس مسؤولیت کنند ؛ سفر کنند و کمتر به محیط ضرر برسانند ۱ .
اگر چه صنعت گردشگری در بخش باغبهادران به دلیل فقدان زیربناها ، رشد نیافته و حتی هنوز به مرحله بلوغ اجتماعی ـ اقتصادی نرسیده است ولی برای برنامه ریزی در این امر ، توصیه ما این است که : اکوتوریسم را بایستی مد نظر داشت تا اثرات زیست محیطی نا مطلوب بوجود نیاید .