مجموع

۲۲۰۳۵۹۸

نمودار ‏۶‑۱: رشد ارزش کالاهای مصرفی
نمودار ‏۶‑۲:رشد ارزش واردات
منبع : محاسبات تحقیق بر مبنای گزارشهای بانک مرکزی از شاخصهای عمده اقتصادی
نمودار ‏۶‑۳: ارزش واردات
نمودار ‏۶‑۴: ارزش واردات مواد اولیه و کالاهای واسطه‌ای
نمودار ‏۶‑۵: رشد واردات مواد اولیه و کالاهای واسطه‌ای
نمودار ‏۶‑۶: ارزش واردات کالاهای سرمایه‌ای
نمودار ‏۶‑۷: رشد واردات کالاهای سرمایه‌ای

پیوست ۲

برخی از شواهد تخلف و فساد در اوج بزنگاه شوک نفتی دهه ۸۰
تخلفات محرز شده در گزارش تفریغ بودجه
یکی از منابع موجود برای رهگیری تخلفات، گزارش­های تفریغ بودجه منتشر شده توسط دیوان محاسبات کشور، در بازه زمانی شوک نفتی دهه ۱۳۸۰ است. در این­جا تنها به عنوان یک نمونه و شاهد، به بررسی گزارش تفریغ بودجه سال۱۳۹۰(دیوان محاسبات کشور،۱۳۹۲) می‌پردازیم. تحلیل محتوای این گزارش نشان می‌دهد که بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران در نوسان بازار ارز تاثیرگذار بوده و رقم دلالی بانک مرکزی در بازار ارز و تخلف آن حدود ۱۸ هزار میلیارد ریال برآورد شده است.

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

این گزارش هم­چنین تخلفات بودجه در اختصاص بیش از هفت‌ هزار میلیارد ریال از منابع بودجه به افراد خاص و رشد ۲۰۰ درصدی کمک به برخی نهاد‌های خاص را برملا ساخته است. از جمله نهادهایی که مورد توجه ویژه کابینه دولت دهم قرار گرفته بوده، می‌توان به سازمان نظام مهندسی کشاورزی، موسسه بصیرت و موسسه ترجمان وحی اشاره کرد.
بر اساس این گزارش، افزایش اعتبارها به این سه موسسه در سال۱۳۹۰، نسبت به سال ۱۳۸۹ به ترتیب ۱۷۰، ۲۸۳ و ۱۸۵درصد رشد نشان می‌دهد، در حالی که ماهیت نهادها و دلایل کمک به آنها مبهم بوده و شفاف نیست. آن­گونه که در این گزارش آمده است: “وجود ردیف‌های متفرقه متعدد و اختصاص مبالغ قابل توجه و خارج از برنامه"(همان:۵۳)، یکی از دلایل اساسی ابهام بودجه است. البته این همه ماجرا نیست. تخلفات دولت در درآمد‌ها و هزینه‌های اجرای قانون هدفمندی یارانه‌ها و حساب ذخیره ارزی از دیگر ناگفته‌های این گزارش است.
در بخش دیگری از گزارش به این نکته اشاره شده که “درخواست ۱۵میلیارد دلاری دستگاه‌های اجرایی برای استفاده از فاینانس یک سال معطل ابلاغ مصوبات شورای اقتصاد مانده بود"(همان:۶۲)
نکته دیگر این­که ۸۳درصد واگذاری‌ها در سال۹۰ بابت رد دیون دولت بوده است. به این ترتیب سازمان خصوصی‌سازی تا پایان اسفند ماه سال۱۳۹۰، قسمتی از سهام یا تمام سهام تعداد ۱۶۸ شرکت را جهت رد دیون تخصیص و واگذار کرده است. تخلف گزارش شده دیگر این­که دولت ۱۵درصد بیشتر از مصوبه مجلس یارانه نقدی پرداخت کرده است.
مداخله میلیاردی در بازار ارز
کاظم پالیزدار، دبیر ستاد هماهنگی مبارزه با مفاسد اقتصادی در گفت‌ و گو با ماه­نامه «صنعت‌ و توسعه» که سوم شهریور ماه ۹۲ ایرنا نیز آن را منتشر کرد، گفته است: “اواخر سال ۱۳۸۹ و اوایل سال ۱۳۹۰، وقتی بحران ارزی در کشور شکل گرفت، بانک مرکزی ۲۲ میلیارد دلار ارز مداخله‏‌ای در بازار داشته است"(صنعت و توسعه،۱۳۹۲: ۲۵)
به گفته وی، “در آن‌ زمان قیمت ارز نوسان زیادی داشته و اتفاقی افتاده که می‌‏‌شود گفت از بسیاری از تخلف‏‌های موجود بزرگ‏‌تر است. اتفاق‏‌هایی رخ داده‌ که معلوم نیست منابع ارزی کشور در اثر آنها چه شده است؟"(همان:۲۷). بر اساس گفته‌های دبیر ستاد هماهنگی مبارزه با مفاسد اقتصادی، بعد از پرونده بابک زنجانی این بزرگ‌ترین پرونده تخلفات مالی دولت دهم است که به‌ تازگی به ‌دست آمده و در حال بررسی است (همان:۲۸).
پالیزدار افزوده است: “شرکت‏‌هایی بوده‌‏اند که ارز مرجع دریافت کرده‏‌اند تا کالاهای اساسی را وارد کشور کنند اما به جای کالای اساسی کالاهای لوکس مثلا خودرو وارد کشور کرده‌اند.” (همان:۲۸). پالیزدار در این گفت و‌ گو یادآور شده است: “صرافان در خارج از کشور، در امارات، عراق و ترکیه، ارز‌ها را توزیع کرده‌اند تا به قول خودشان در بازار تهران تعادل ایجادکنند"(همان:۲۹).
این در حالی است که در مهر ماه سال ۱۳۹۱ برخی نمایندگان مجلس با امضای طوماری خواستار “طرح سئوال از رئیس جمهور” در مجلس شده بودند. از جمله موضوعات این سوالات، مربوط به “نابسامانی‌های بازار ارز و وضعیت اقتصادی کشور” بود. در نهایت در دوم آذر ماه آن سال “طرح سئوال از محمود احمدی‌نژاد” منتفی شد و ابعاد چنین پرونده بزرگی تا امروز پوشیده ماند. در همان زمان روزنامه تهران امروز از “افشای تخلفات ۴۲ میلیارد دلاری ۱۸ بانک” خبر داد و بانک‌ها را به نقش‌آفرینی در “بحران ارزی” متهم کرد. (روزنامه تهران امروز،۱۳۹۱: ۵). حتی ولی‌الله سیف، رئیس بانک مرکزی ایران در دولت یازدهم، روز دوم شهریور ماه ۱۳۹۳ در گفت ‌وگوی زنده تلویزیونی در برنامه “پایش” اعلام کرد که “این اقدام از کارهای عجیب بانک مرکزی در دولت گذشته بود که این بانک تصمیم گرفت به صورت شبانه و در آخرین روز سال دست در جیب بانک‌ها کند. اکنون مانده‌ایم که با این اقدام چه کنیم؟ آیا آن را جزء بدهکاری دولت قرار دهیم که تبعات خود را دارد".
واردات خودروهای لوکس به‌جای کالاهای اساسی
پالیزدار همچنین در گفت‌ و ‌گوی فوق به تخلف بزرگ دیگری در همین پرونده اشاره می‌کند و می‌گوید: “برخی شرکت‏‌ها ارز به نرخ مرجع یعنی دلار ۱۲۲۶ تومان دریافت کرده‏‌اند تا کالاهای اساسی وارد‏ کنند. برخی از آن­ها به جای کالای اساسی، کالاهای لوکس مانند خودرو وارد کشور کرده‌اند و هنگامی که کالاها را وارد کرده‌اند، آن­ها را به نرخ بازار آزاد فروخته‏‌اند.” (صنعت و توسعه،۱۳۹۲: ۳۰). وی توضیح می‌دهد: “در این سال‏‌ها بانک مرکزی ۲۲ میلیارد دلار ارز مداخله‏‌ای در بازار داشته است. آقای دکتر جهانگیری در کرمانشاه به این موضوع اشاره کردند و ما هم در حال بررسی آن هستیم. می‌‏‌گویند که این ارز توزیع شده است و صرافان در خارج از کشور، در امارات، در عراق و ترکیه توزیع کرده‌اند تا به قول خودشان در بازار تهران تعادل ایجاد کنند. ارزهای کلانی در مدتی که به آن اشاره شد به نرخ مرجع در اختیار وارد کننده‏‌هایی قرار گرفته که پس از بررسی ما مشخص شده است برخی از آن­ها صوری هستند؛ یعنی وجود خارجی ندارند. یعنی ارز به نرخ مرجع، آن هم به مبلغ کلان دریافت کرده‌اند تا کالاهای اساسی یا کالاهای مرتبط وارد کنند، اما نه ‌تنها این کار انجام نشده، بلکه متوجه شده‌ایم این شرکت‏‌های وارد‏ کننده اصلا وجود خارجی و حقیقی ندارند! “(همان:۳۱)
دبیر ستاد هماهنگی مبارزه با مفاسد اقتصادی اظهار  می‌کند: “معلوم نیست این ارز‌ها به کجا رفته است. از سوی دیگر برخی شرکت‏‌ها هم وجود دارند که ارز به نرخ مرجع یعنی دلار ۱۲۲۶ تومان دریافت کرده‏‌اند تا کالاهای اساسی وارد‏ کنند، اما هنگامی که کالاها را وارد کرده‌اند آن­ها را به نرخ بازار آزاد فروخته‏‌اند. این شرکت‏‌ها سود ۱۰۰ درصدی یا حتی بیش­تر از ۱۰۰ درصدی برده‌اند. در کنار این دو تخلف عمده، تخلف بزرگ سومی هم دیده شده است. شرکت‏‌هایی بوده‌‏اند که ارز مرجع دریافت کرده‏‌اند تا کالاهای اساسی را وارد کشور کنند اما به جای کالای اساسی کالاهای لوکس مثلا خودرو وارد کشور کرده‌اند."(همان:۳۱)
به‌ گفته پالیزدار، به غیر از دریافت ارز با نرخ رسمی توسط شرکت‌ها از بانک مرکزی، بحث پیرامون قرار دادن ۴۲ میلیارد دلار ارز در اختیار بانک‌های ایران توسط بانک مرکزی و موضوع برداشت شبانه از حساب بانک‌ها نیز تاکنون به نتیجه‌ای نرسیده است(همان:۳۲).
نپرداختن بودجه “مترو” توسط بانک مرکزی
بانک مرکزی در دوران فعالیت دولت­های نهم و دهم، از پرداخت بودجه مترو و اعتبارات حمل‌ و نقل ریلی سر باز زده است. به این ترتیب که این بانک ۸‌ میلیارد و ۳۶۲میلیون‌ و ۹۴۸هزار دلار از تعهدات قطعی قوانین بودجه سال‌های ۸۷ و ۸۸ و هم­چنین دو میلیارد دلار تعهدات شبکه مترو را از تعهدات این حساب حذف کرده که این اقدام مغایر حکم قانون بودجه برنامه پنجم توسعه است.
اختصاص ۷هزارمیلیارد از اموال بیت‌المال به افراد خاص
تمامی اعتبارات مندرج در بودجه باید در قالب برنامه خاص هزینه شوند، اما برخی اعتبارات که میزان آن نیز قابل ‌توجه بوده، تحت عناوین کمک به اشخاص حقیقی و حقوقی در اختیار مقام‌های خاص قرار گرفته است. به‌عنوان نمونه در بودجه سال ۱۳۹۰ کل کشور، توزیع مازاد درآمدهای استانی موضوع بند (س) ماده ۲۲۴ برنامه پنجم و اعتبارات جدول شماره ۱۶ به مبلغ ۴هزار و ۶۹۷ میلیارد ریال و جدول شماره ۱۷ به میزان هزار و ۸۹۱ میلیارد ریال، توسط مقامات و مراجع خاص توزیع شده است (دیوان محاسبات کشور،۱۳۹۲: ۷۴).
۴۲میلیارد دلار بدون حساب و کتاب در گردش مالی بانکی
عزت‌الله یوسفیان ملا از نمایندگان مجلس‌‌ در اردیبهشت سال ۱۳۹۱ در گفت ‌و گو با روزنامه “تهران امروز” می‌گوید: “بانک مرکزی مبلغ ۴۲ میلیارد دلار در اختیار بانک‌ها گذاشته که اکنون حساب‌ و کتاب مشخصی از سرنوشت این پول‌ها در دست ‌نیست. حتی مشخص نیست بانک‌ها با این پول چه کرده‌اند و چه مقدار از آن را به بانک مرکزی بازگردانده‌اند؟” (روزنامه تهران امروز،۱۳۹۱: ۷)
سال ۱۳۹۰ و به‌ خصوص سال ۱۳۹۱ نه ‌تنها رانت‌خوار‌ها و ویژه‌خوار‌ها، بلکه بسیاری از صاحبان بنگاه‌های اقتصادی شامل تولید کنندگان، بازرگانان، دلالان، تجار و همچنین صاحبان سهام در بورس توانستند از مابه‌التفاوت نرخ ارز به ثروت افسانه‌ای برسند.

همچنین در بین ادیان دیگر هم حضرت علی (علیه السلام) به عنوان وصی خاتم الانبیا حضرت محمد (صلى ‏الله‏علیه‏وآله ‏وسلّم‏) شناخته شده است. هنگامیکه سپاه امام على (علیه السلام) رهسپار «صفین» بودند دچار تشنگى شدند و آبی پیدا نکردند، امام آنها را راهنمایی کرد تا به صخره‏اى رسیدند سپس حضرت (علیه السلام) صخره را از زمین سخت درآورد و دستور داد تا آنجا را بکنند، آب بیرون زد و مردم از آن نوشیدند و سیراب شدند سپس امام (علیه السلام) فرمود: صخره را سر جایش گذارید و چشمه را بپوشانید. هنگامیکه سپاه دور شد حضرت على (علیه السلام) گفت: آیا کسى از شما جاى آن آب را که نوشیدید به یاد دارد؟ گفتند: آرى اى امیرمؤمنان. حضرت (علیه السلام) فرمود: پس باردیگر به سراغ آن روید. چند نفر به آن سوى بازگشتند و به جستجوى همان صخره پرداختند ولى چیزی نیافتند به همین علت به سوى دیرى که نزدیک آنجا بود رفتند و از دیرنشینان پرسیدند: آبشخورى که نزدیک شماست کجاست؟گفتند: در نزدیکى ما آبى نیست. یاران امام (علیه السلام) گفتند: چرا، ما خود از آن آب نوشیده‏ایم. گفتند: آیا به راستى شما در این اطراف آبى نوشیده‏اید؟ گفتند: آرى. پیر دیر گفت: این دیر در آغازجز با همان آب ساخته نشده و جز پیامبرى یا وصىّ پیامبرى آن آب را استخراج نکرده است^[۱۰۸].
بنابراین می‏توان نتیجه گرفت که پیامبر اکرم (صلى‏الله‏علیه‏وآله‏وسلّم‏) جانشین خود را بارها معرفی کردند ولی آنچه مانع تحقق سفارشهای ایشان شد غرض ورزی های منافقانه شخص ابوبکر و عمر بود ولی تعجب در این است چرا آیندگانی که خود را پیرو مکتب خلفا می‏دانند قضاوت خود را بر اساس ظاهر تاریخ کردند نه بر اساس حقیقت تاریخ و سقیفه را معیار می‏دانند برای انتخاب خلیفه و نظر دارند که انتخاب خلیفه بر عهده شورا یا عموم مردم باید باشد.

( اینجا فقط تکه ای از متن فایل پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

اما خلاف آنچه گفته مى‏شود و در بعضى کتب آمده‏است آنچه در سقیفه گذشته نه شورا در مفهوم اسلامى آن بوده و نه شباهتى به آنچه هم اکنون به عنوان شورا رایج است داشته است. حتى با اندکى دقت در مباحثات انجام شده مى‏توان به این نتیجه رسید که افرادى که در آنجا گرد آمده بودند نیت و هدفشان شور و مشورت براى انتخاب خلیفه نبوده بلکه نوعى سبقت جوئى در احراز پست خلافت پیامبر در آن گردهماى مشهود است. به راحتی می توان دریافت که ملاک انتخاب خلیفه در سقیفه سفارشها و تاییدات پیامبر اکرم (صلى‏الله‏علیه‏وآله‏وسلّم‏) نبوده است، زیرا که حضرت بارها و بارها نظر خود را اظهار کرده بود. حتی ملاک هم سبقت در اسلام و تقوا نیز نبوده است، بلکه ریشه در قومیت عربی قبل از اسلام دارد. تاجاییکه بشرین سعد (از قبیله خزرج) برخاسته و مى‏گوید اى گروه انصار اگر ما فضیلتى در دین داشته باشیم جز رضاى خدا و طاعت پیامبر و تلاش جانها نمى‏خواسته‏ایم و روا نیست که به سبب آن گردن فرازى کنیم از آنچه کرده‏ایم لوازم دنیا نمى‏جوئیم که خدا بر ما منت نهاده است. بدانید که محمد از قریش است و قوم وى نسبت به او حق و اولویت دارند خدا نبیند که من با آنها بر سراین کار مجادله کنم. از خدا بترسید و با آنها مخالفت و مجادله مکنید. نهایتاً در بحث بین مهاجرین و انصار گروه نخست پیروز مى‏شوند. دلیل پیروزى آنها هم این است که ابوبکر به نقل از پیامبر مى گوید ((الائمه من قریش)). نگرشى هر چند گذرا بر آنچه در سقیفه بنى ساعده گذشت به وضوح مؤید این واقعیت است که علیرغم همه تلاشهاى پیامبر (صلی الله علیه و آله) در مبارزه با بینش جاهلى سنت‏هاى مفاخره و منافره در قالب‏ها و اشکال موجه‏ترى آشکار است. عمر که بعد از ابوبکر به مقام خلافت مى‏رسد اینگونه اظهار نظر مى‏کند که باید تیره بنى هاشم را در همان حدود نبوت معزز داشته و آلوده امور دنیوى نکرد. چرا که اگر این دو مقام در یک خاندان جمع شود باعث غرور و کبر آنان مى‏گردد. در همین اجتماع سقیفه است که ابوبکر در پاسخ انصار سخنانى مى‏گوید که در واقع مهر تأییدى است بر آنچه که تاکنون گفتیم او مى‏گوید ((اى گروه انصار هر چه از فضیلت خود گوئید شایسته آنید اما عرب این کار را جز براى طایفه قریش نمى‏شناسد که محل و نسبشان بهتر است پس یکى از این دو مرد را براى شما مى‏پسندم (عمر یا ابوعبیده بن جراح) با هر کدامشان مى‏خواهید بیعت کنید)). در مورد دلایلی که با ابوبکر بیعت شد نقد های فراوانی می‏توان وارد کرد به عنوان مثال عمر خلافت را حق قریش می‏دانست به دو دلیل خویشاوندی با پیامبر اکرم (صلى‏الله‏علیه‏وآله‏وسلّم‏) و سبقت در اسلام. و این در حالی است که هیچ کس نزدیکتر از امیرالمومنین علی (علیه السلام) به پیامبر اکرم (صلى‏الله‏علیه‏وآله‏وسلّم‏) نبوده است و همچنین او اولین مردی بوده‏است که به اسلام مشرف شده‏است، پس شایستگی بیشتری دارد که به عنوان جانشین به پیامبر اکرم (صلى‏الله‏علیه‏وآله‏وسلّم‏) انتخاب شوند. و اگر اهل سنت عمل و اجماع صحابه را حجت می‏دانند باید پاسخ داد در سقیفه این اتفاق نیفتاد بیعت با ابوبکر به دور از چشم صحابه خاص مثل ابوذر غفاری، سلمان فارسی، مقداد ابن الاسود، زبیر بن العوام و عمار یاسر صورت گرفت پس چطور می‏توان ادعا کرد اجماع صورت گرفته است؟ و بیعت با ابوبکر در مرحله اول فقط توسط پنج نفر (عمر بن الخطاب، ابو عبیده بن جراح، اسید بن حضیر، بشیر بن سعد، سالم مولای ابی حذیفه) و آن هم به دو دلیل تعصب قبیله گرایی و از روی سرشکستگی و ترس توسط انصار صورت گرفته‏است. بدون اطلاع بنی هاشم، علی (علیه السلام) به عنوان نزدیک ترین صحابه و سایر صحابه .
بنابراین آنچه در سقیفه گذشته نشانگر این واقعیت است که توده مردم نقش مستقیمى در انتخاب خلیفه نداشته و تنها تعداد معدودى از مهاجرین و انصار جانشین پیامبر را تعیین نمودند. این واقعیت در مورد خلیفه دوم و سوم نیز صادق است. چرا که عمر با انتصاب ابوبکر و عثمان بوسیله شوراى انتصابى عمر به خلافت رسید. تنها نقش توده‏هاى مردم را مى توان در به رسیدن على ابن ابیطالب (علیه السلام) به خلافت رسمى مشاهده کرد.^[۱۰۹]
در آخر، مسئله قابل تأمل این است که جانشینان و اوصیاء پیامبران پیشین هم، هیچگاه به وسیله مردم انتخاب نشده‏اند بلکه توسط خود پیامبر معرفی شده‏اند اگر قاعده در امتهای گذشته بر اساس نصب امام توسط مردم بوده است، تغییر و دگرگونی در امت اسلام نیاز به دلیل محکم و بیان رسا داشت درغیر اینصورت باید به‏دنبال سیره ملتهای گذشته رفت. از این رو شیعه اعتقاد بر نص صریح پیامبر اکرم (صلى‏ الله ‏علیه‏وآله‏وسلّم‏) در انتخاب خلیفه دارد و تأکید دارد تا زمانیکه امام معصوم حیّ و حاضر در جامعه وجود دارد جای هیچ اتنخاب دیگری توسط مردم یا شورای نخبگان نمی‏ماند.
فصل سوم: اطاعت از پیشوای مسلمین

3. 3. فصل سوم: اطاعت از پیشوای مسلمین

۳.۱. مبانی اعتقادی اسلام در اطاعت از پیشوا
بعد از آنکه پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) به پیامبری برگزیده شدند، آیات زیادی در تأکید از اطاعت ایشان نازل شد. که همه این آیات اطاعت از رسول الله را همتراز اطاعت از خداوند آورده است. برای نمونه به چند مورد از این آیات اشاره می‏کنیم.
﴿قُلْ أَطِیعُواْ اللّهَ وَالرَّسُولَ فإِن تَوَلَّوْاْ فَإِنَّ اللّهَ لاَ یُحِبُّ الْکَافِرِینَ ﴾^[۱۱۰]
«بگو خدا و پیامبر [او] را اطاعت کنید پس اگر رویگردان شدند قطعا خداوند کافران را دوست ندارد»
در این آیه خداوند نام خود را همراه با رسول ذکر کرده است برای تأکید بر این مسأله که اطاعت خداوند و پیامبر(صلی الله علیه‏و آله) هر دو یکی است، و هرکس از اطاعت هرکدام یعنی خداوند و یا رسول سرپیچی کند در حکم کافر است. همچنین آیاتی دیگری که همه بر این موضوع تأکید دارند.
﴿وَأَطِیعُواْ اللّهَ وَالرَّسُولَ لَعَلَّکُمْ تُرْحَمُونَ ﴾^[۱۱۱]
«خدا و رسول را فرمان برید باشد که مشمول رحمت قرار گیرید.»
﴿مَّنْ یُطِعِ الرَّسُولَ فَقَدْ أَطَاعَ اللّهَ وَمَن تَوَلَّى فَمَا أَرْسَلْنَاکَ عَلَیْهِمْ حَفِیظًا ﴾^[۱۱۲]
«هر کس از پیامبر فرمان برد درحقیقت‏خدا را فرمان برده و هر کس رویگردان شود ما تو را بر ایشان نگهبان نفرستاده‏ایم.»
﴿وَأَطِیعُواْ اللّهَ وَأَطِیعُواْ الرَّسُولَ وَاحْذَرُواْ فَإِن تَوَلَّیْتُمْ فَاعْلَمُواْ أَنَّمَا عَلَى رَسُولِنَا الْبَلاَغُ الْمُبِینُ﴾^[۱۱۳]
«و اطاعت‏خدا و اطاعت پیامبر کنید و [از گناهان] برحذر باشید پس اگر روى گرداندید بدانید که بر عهده پیامبر ما فقط رساندن [پیام] آشکار است.»
﴿یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُواْ أَطِیعُواْ اللّهَ وَرَسُولَهُ وَلاَ تَوَلَّوْا عَنْهُ وَأَنتُمْ تَسْمَعُونَ﴾^[۱۱۴]
«اى کسانى که ایمان آورده‏اید خدا و فرستاده او را فرمان برید و از او روى برنتابید در حالى که [سخنان او را] مى‏شنوید»
﴿قُلْ أَطِیعُوا اللَّهَ وَأَطِیعُوا الرَّسُولَ فَإِن تَوَلَّوا فَإِنَّمَا عَلَیْهِ مَا حُمِّلَ وَعَلَیْکُم مَّا حُمِّلْتُمْ وَإِن تُطِیعُوهُ تَهْتَدُوا وَمَا عَلَى الرَّسُولِ إِلَّا الْبَلَاغُ الْمُبِینُ﴾^[۱۱۵]
«بگو خدا و پیامبر را اطاعت کنید پس اگر پشت نمودید [بدانید که] بر عهده اوست آنچه تکلیف شده و بر عهده شماست آنچه موظف هستید و اگر اطاعتش کنید راه خواهید یافت و بر فرستاده [خدا] جز ابلاغ آشکار [ماموریتى] نیست.»
﴿یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللَّهَ وَأَطِیعُوا الرَّسُولَ وَلَا تُبْطِلُوا أَعْمَالَکُمْ﴾^[۱۱۶]
«اى کسانى که ایمان آورده‏اید خدا را اطاعت کنید و از پیامبر [او نیز] اطاعت نمایید و کرده‏هاى خود را تباه مکنید»
و بسیاری آیات دیگر که به صورت مستقیم و غیر مستقیم دلالت بر اطاعت از پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله) دارند .
همانطور که در فصل پیش به آن پرداختیم جانشین رسول الله (صلی الله علیه و آله)، جانشین ایشان در تمام شئون هستند پس همانطور که در آیه ۵۹ سوره مائده نیز آمده‏است اطاعت از جانشین پیامبر(صلی الله علیه و آله) در کنار اطاعت از رسول و اطاعت از خداوند آمده است و به همان اندازه اهمیت دارد.
﴿یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُواْ أَطِیعُواْ اللّهَ وَأَطِیعُواْ الرَّسُولَ وَأُوْلِی الأَمْرِ مِنکُمْ فَإِن تَنَازَعْتُمْ فِی شَیْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَى اللّهِ وَالرَّسُولِ إِن کُنتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللّهِ وَالْیَوْمِ الآخِرِ ذَلِکَ خَیْرٌ وَأَحْسَنُ تَأْوِیلًا﴾^[۱۱۷]
«اى کسانى که ایمان آورده‏اید خدا را اطاعت کنید و پیامبر و اولیاى امر خود را [نیز] اطاعت کنید پس هر گاه در امرى [دینى] اختلاف نظر یافتید اگر به خدا و روز بازپسین ایمان دارید آن را به [کتاب] خدا و [سنت] پیامبر [او] عرضه بدارید این بهتر و نیک‏فرجام‏تر است.»
اطاعتی که در این آیه آمده است اطاعتى است مطلق ، و به هیچ قید و شرطى مقید و مشروط نشده، و این خود دلیل است بر این که رسول، امر به چیزى و نهى از چیزى نمى‏کند، که مخالف با حکم خدا در آن چیز باشد، در غیر اینصورت تناقضى در اطاعت از حکم خدا و حکم رسول مى‏شد، بنابراین رسول حتما باید معصوم باشد. این سخن عیناً در اولى الامر نیز جریان مى‏یابد، آنچه آیه مورد بحث بر آن دلالت مى‏کند وجوب اطاعت مردم از اولى الامر است. در این آیه شریفه بین رسول و اولى الامر را جمع کرده، و براى هر دو یک اطاعت را ذکر نموده و چون در مورد رسول حتى احتمال این نیز نمى‏رود که امر به معصیت کند و یا گاهى در خصوص حکمى دچار اشتباه گردد، پس در مورد اولى الامر هم احتمال خطا و اشتباه وجود ندارد، چون در مورد اولى الامر نیز قیدى نیاورده، پس چاره‏اى جز این نداریم که بگوییم آیه شریفه از هر قیدى مطلق است، و لازمۀ مطلق بودنش همین است که بگوییم همان عصمتى که در مورد رسول مسلم گرفته شد، در مورد اولى الامر نیز اعتبار دارد، و خلاصه کلام منظور از اولى الامر، آن افراد معینى هستند که مانند رسول خدا (صلى الله علیه و آله ) داراى عصمتند،^[۱۱۸]و باید از جانب خدا برگزیده شده باشند. بنابراین با نگاه به این آیه شریفه ادعای ما در فصل پیش ثابت می‏شود که اولی الامر و جانشین پیامبر (صلی الله علیه و آله) که زعامت امور مسلمین را بر عهده دارد باید معصوم باشد.
لازم است در اینجا مبانی اعتقادی شیعه و سنی را در اطاعت از امام جداگانه بررسی کنیم.
۳.۲. مبانی اعتقادی شیعه در اطاعت از امام
از آنجایی که اطاعت از امام و پیشوا اهمیت بسیار زیادی دارد، شناخت امام هم مهم است در واقع اطاعت امام در گرو شناخت امام است. از این رو پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله) می‏فرمایند: «مَن مَاتَ وَ لَم یَعرِفُ إِمَامَ زَمَانِهِ مَاتَ مَیتَهَ الجَاهِلیَّه»«چنانچه هر که بمیرد و امام زمان خود را نشناسد به مرگ جاهلیت مرده است.»^[۱۱۹] به این معنا است که ابتدا امام و پیشوای خود را باید بشناسی تا بتوانی به درستی از او اطاعت کنی. چنان که امام باقر (علیه السلام) فرمود: بالاترین و والاترین موضوع، که کلید خوشنودى خداوند هم در آن هست اطاعت امام و شناخت اوست، خداوند متعال مى‏فرماید: هر کس از پیامبر اطاعت کند مانند این است که از خدا اطاعت کرده باشد.آگاه باشید اگر مردى شب‏ها نماز بگذارد و روزه بگیرد و همه اموال خود را انفاق کند، و هر سال حج بجاى آورد ولى ولایت ولى خدا را نشناسد و کارهایش بدون راهنمائى او باشد در نزد خداوند پاداشى نخواهد داشت و از اهل ایمان به حساب نخواهد آمد، بعد فرمود: خداوند با فضل خود نیکوکاران را وارد بهشت مى‏کند. همچنین ابوالیسع گوید: به حضرت صادق (علیه السّلام) عرض کردم مرا از پایه‏هاى اساسى اسلام مطلع کنید، آن پایه‏هائى که باید همه آنها را بشناسند و اگر نشناختند دینشان نقصان پیدا مى‏کند و عملشان مورد قبول واقع نمى‏شود، ولى هر کس به آنها معرفت حاصل کرد اعمالش درست و پذیرفته خواهد شد و امور دینش اصلاح خواهد گردید. امام (علیه السّلام) فرمود: پایه‏هاى اسلام عبارتند از شهادت به وحدانیت خداوند متعال و ایمان به رسالت محمد(صلی الله علیه و آله) و اقرار به آن چه از طرف خدا نازل شده، و پرداختن زکاه از اموال و ولایت که خداوند به آن امر کرده و آن ولایت آل محمد (علیهم السّلام) مى‏باشد. راوى گوید: گفتم آیا علامتى دارد که هر کس آن را دارا بود شناخته شود، فرمود: آرى خداوند متعال مى‏فرماید: اى کسانى که ایمان آورده‏اید از خدا و رسول و اولو الامر اطاعت کنید و رسول خدا (صلّى اللَّه علیه و اله) فرمود: هر کس بمیرد و امام زمانش را نشناسد در جاهلیت مرده است.^[۱۲۰] این عدم پیروی از امام عادل باعث حبط اعمال می شود. امام باقر (علیه السّلام) نیز فرمودند : هر کس بدون پیروى از امام عادلى از جانب خدا، به عبادتى بپردازد، و سخت بکوشد، کوششى بی‏حاصل کرده‏است، و او گمراه و سرگردان است.^[۱۲۱]
بنابراین اطاعت از امام همان اطاعت از خداوند است چنانکه در زیارت جامعه کبیره می‏خوانیم «مَن اَتاکُم نَجی وَ مَن لَم یأتِکُم هَلَکَ» یعنی فقط کسی که به سوی شما (امام) آمد و ولایت شما را قبول کرد و اطاعت کرد از عذاب الهی نجات پیدا می‏کند.
۳.۳. مبانی اعتقادی اهل تسنن در اطاعت از امام
چنانکه در فصل پیش توضیح داده شد مبانی اعتقادی اهل تسنن بر اساس عملکرد صحابی پی‏ریزی شده است و از آنجایی که معصوم به عنوان خلیفه زمام امور را بدست نگرفت اهل تسنن دچار نوعی تناقض شدند و بین اطاعت از امام و عدم عصمت او مجبور به دادن آرایی ضد نقیض شدند.
چنانکه مسلم در صحیح خود از حذیفه^[۱۲۲] روایت می‏کند که گفت: «رسول خدا (صلی الله علیه و آله) فرمود: «پس از من امامانى خواهند آمد که نه بر مسیر هدایت من می‏روند و نه از سنت من پیروى می‏کنند و از بین آنها کسانى به قدرت می‏رسند که قلوبشان قلوب شیاطین در پیکره انسان است.» او می‏گوید، گفتم: «یا رسول اللّه‏! اگر آن زمان را درک کردم، چه کنم؟» فرمود: «فرمان امیر را مى‏شنوى و اطاعت مى‏کنى، اگر چه بر پشتت بکوبد و مالت را بگیرد، بشنو و اطاعت کن.» همچنین از ابن‏عباس روایت می‏کند که گفت: رسول خدا(صلی الله علیه و آله) فرمود: «هر کس از امام خود چیزى را ببیند که خوش ندارد، باید صبر کند. زیرا، هر که یک وجب از جماعت دور شود و بمیرد، به مرگ جاهلیت مرده است.» در روایت دیگرى آمده است که: «هر کس یک وجب از محدوده حکومت بیرون رود و بر آن حال بمیرد، به مرگ جاهلیت مرده است.» همچنین از عبداللّه‏بن عمربن خطاب روایت می‏کند که او هنگام «واقعه حرّه» در زمان یزیدبن معاویه گفت: «از رسول خدا(صلی الله علیه و آله) شنیدم که مى‏فرمود: «هر کس دست از اطاعتى بردارد، خداى را در روز قیامت بدون برهان ملاقات می‏کند و هر کس بمیرد و بیعتى بر گردنش نباشد، به مرگ جاهلیت مرده است».^[۱۲۳]
بنابراین باید از امام تبعیت شود حتی اگر امام فاسق و گنهکار باشد زیرا عدم اطاعت از امام فاسق به منزله خروج از دین است! اما باید در زمینه غیر معصیت اطاعت شود یعنی اگر به معصیت فرمان دهد اطاعت نشود ولی همچنان امام می‏ماند.
چنانکه امام نووى در شرح صحیح مسلم، باب لزوم طاعت امیران در غیر معصیت می‏گوید: «جمهور اهل سنت از فقیهان و محدثان و متکلمان اظهار کرده‏اند: «حاکم به‏خاطر فسق و ظلم و تعطیل حقوق، خلع و برکنار نمى‏شود و شورش بر علیه او به‏خاطر اینها جایز نیست. بلکه واجب است او را موعظه کنند و بیم دهند، دلیل آن احادیث وارده در این‏باره است.» همچنین پیش از آن می‏گوید: «اما خروج بر علیه آنها [حاکمان] و جنگ با ایشان، به اجماع مسلمانان حرام است، اگرچه فاسقان ستمگر باشند و احادیث وارد در این معنى بسیار است و اهل سنت اجماع دارند که حاکم به‏خاطر فسق برکنار نمى‏شود.»
قاضى ابوبکر محمدبن طیّب باقلانى (م ۴۰۳ هـ) در کتاب تمهید گوید: «جمهور اهل اثبات و اصحاب حدیث گویند: «امام به‏خاطر فسق و ظلم و غصب اموال و ضرب و آزار و دست اندازى به نفوس محرّمه و تضییع حقوق و تعطیل حدود خلع و برکنار نمى‏شود، و خروج بر علیه او واجب نیست. بلکه واجب است او را موعظه نمایند و بیم دهند و در معاصى خدا از او پیروى ننمایند.»^[۱۲۴]
اهل تسنن چنان در اطاعت از امام دچار تناقض شدند که شروطی که خود برای امام قائل شدند را فراموش کردند. چنانکه از صحابه درباره وجوب اطاعت امامان از رسول خدا (صلی الله علیه و آله) روایت می‏کنند که آن حضرت فرموده است: «بشنوید و اطاعت نمائید، اگر چه عبد ناقص یا غلام حبشى باشد. و پشت سر هر نیکوکار و بدکارى نماز بگزارید.» و روایت شده که فرمود: «اطاعتشان کن، اگر چه مالت را بخورند و پشتت را بکوبند.»^[۱۲۵]
چنان که گذشت اعتقاد به اطاعت کامل از اولی الامر در اهل تسنن و مکتب شیعه مشترک است با این تفاوت که مکتب اهل بیت اعتقاد دارند که اولی الامر حتما باید معصوم باشد و از طریق نص معصوم انتخاب شده باشد ولی آنچنان که در فصل پیش به آن پرداختیم مکتب خلفا ، بیعت را شرط اطاعت از امام می‏دانند. امّا شیعه مصداق پیشوا را اهل بیت پیامبر (صلی الله علیه و آله) می‏داند و اطاعت از آنان را واجب می‏داند، چنانکه حضرت علی (علیه السلام) در تفسیر آیه ۵۹ سوره نساء در معنای اولی الامر از پیامبر(صلی الله علیه و آله) نقل می‏کنند:
« قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) فِی آخِرِ خُطْبَتِهِ یَوْمَ قَبَضَهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ إِلَیْهِ إِنِّی قَدْ تَرَکْتُ فِیکُمْ أَمْرَیْنِ لَنْ تَضِلُّوا بَعْدِی مَا إِنْ تَمَسَّکْتُمْ بِهِمَا- کِتَابَ اللَّهِ وَ عِتْرَتِی أَهْلَ بَیْتِی فَإِنَّ اللَّطِیفَ الْخَبِیرَ قَدْ عَهِدَ إِلَیَّ أَنَّهُمَا لَنْ یَفْتَرِقَا حَتَّى یَرِدَا عَلَیَّ الْحَوْضَ کَهَاتَیْنِ وَ جَمَعَ بَیْنَ مُسَبِّحَتَیْهِ وَ لَا أَقُولُ کَهَاتَیْنِ وَ جَمَعَ بَیْنَ الْمُسَبِّحَهِ وَ الْوُسْطَى فَتَسْبِقَ إِحْدَاهُمَا الْأُخْرَى فَتَمَسَّکُوا بِهِمَا لَا تَزِلُّوا وَ لَا تَضِلُّوا وَ لَا تَقَدَّمُوهُمْ فَتَضِلُّوا»^[۱۲۶]
« رسول خدا(صلی الله علیه و آله) در آخرین خطبه‏اش روزى که خداى عز و جل قبض روحش فرمود (و او را بنزد خودش برد) فرمود: من همانا دو چیز در میان شما می‏گذارم که پس از من هرگز گمراه نشوید تا مادامى که به آن دو چنگ زنید: کتاب خدا، و عترتم که اهل بیت (و خاندان) منند زیرا خداى لطیف و آگاه به من سفارش کرده که آن دو از هم جدا نشوند تا در کنار حوض بر من وارد شوند، مانند این دو (انگشت که با هم برابرند) و دو انگشت سبابه خود را بهم چسباند و نمیگویم مانند این دو انگشت- و انگشت سبابه و وسطى را بهم چسباند. یعنى با هم برابرند و این طور نیست که یکى بر دیگرى پیش باشد (و جلو افتد) پس بهر دوى اینها چنگ زنید تا نلغزید و گمراه نشوید، و برایشان جلو نیفتید که گمراه شوید.»
همچنین خود امیرالمؤمنین (علیه السلام) در مورد شأن و جایگاه اهل بیت (علیهم السلام) و لزوم اطاعت از ایشان می فرمایند:
« هُمْ مَوْضِعُ سِرِّهِ وَ لَجَأُ أَمْرِهِ وَ عَیْبَهُ عِلْمِهِ وَ مَوْئِلُ حُکْمِهِ وَ کُهُوفُ کُتُبِهِ وَ جِبَالُ دِینِهِ بِهِمْ أَقَامَ انْحِنَاءَ ظَهْرِهِ وَ أَذْهَبَ ارْتِعَادَ فَرَائِصِهِ ……لَا یُقَاسُ بِآلِ مُحَمَّدٍ صلى الله علیه و آله مِنْ هَذِهِ الْأُمَّهِ أَحَدٌ وَ لَا یُسَوَّى بِهِمْ مَنْ جَرَتْ نِعْمَتُهُمْ عَلَیْهِ أَبَداً هُمْ أَسَاسُ الدِّینِ وَ عِمَادُ الْیَقِینِ إِلَیْهِمْ یَفِی‏ءُ الْغَالِی وَ بِهِمْ یلحق التَّالِی وَ لَهُمْ خَصَائِصُ حَقِّ الْوِلَایَهِ وَ فِیهِمُ الْوَصِیَّهُ وَ الْوِرَاثَهُ »^[۱۲۷]
« راز پیامبر بدانها سپرده است، و هر که آنان را پناه گیرد به حق راه برده است. مخزن علم پیامبرند و احکام شریعت او را بیانگر. قرآن و سنّت نزد آنان در امان. چون کوه افراشته، دین را نگهبان، پشت اسلام بدانها راست و ثابت و پابرجاست……. از این امّت کسی را با خاندان رسالت همپایه نتوان پنداشت، و هرگز نمی توان پرورده نعمت ایشان را در رتبت آنان داشت که آل محمّد(صلی الله علیه و آله) پایه دین و ستون یقینند. هر که از حد درگذرد به آنان بازگردد، و آن که وامانده، بدیشان پیوندد. حقّ ولایت خاصّ ایشان است و میراث پیامبر مخصوص آنان»
۳.۴. اطاعت در تاریخ صدر اسلام
در تاریخ صدر اسلام نمونه‏های فراوانی از اطاعت مردم از پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله) می‏توان یافت. در واقع روش معمول، اطاعت از پیامبر(صلی الله علیه و آله) بود هرچند مواردی که تعداد آنها هم کم نیست از طرف بعضی صحابه در عدم اطاعت می‏توان یافت که باز هم به اسم مصلحت خود را توجیه می‏کردند. یعنی صحابه اجتهاد می‏کردند که به حکمی بر خلاف حکم پیامبر(صلی الله علیه و آله) عمل کنند. حکم پیامبر(صلی الله علیه و آله) که منشأ وحی داشت و تا قیامت فصل الخطاب بود؛ که ما آن را نص می‏خوانیم یعنی ادلّه شرعی بر اساس کتاب و سنت.
نمونه‏هایی از این اجتهادات را که در زمان حیات رسول الله (صلی الله علیه و آله) صورت گرفته است به نقل از کتاب ارزشمند اجتهاد درمقابل نص علامه سید شرف الدین می‏آوریم.
۱ـ نکوهش فرماندهی زید بن حارثه در جنگ موته.
جنگ موته (واقع در سرزمین شام ) در ماه جمادى الاولى سال هشتم هجری، روى داد . در این جنگ ، پیغمبر (صلّى اللّه علیه وآله) زید بن حارثه (غلام آزاد شده خود را که فردى مسیحى از اهل شام بود ) به فرماندهى لشکر برگزید و فرمود: اگر وى شهید شد، جعفر بن ابیطالب فرمانده باشد، و اگر او هم به شهادت رسید، عبداللّه بن رواحه فرمانده است. این موضوعى است که مورد اتفاق همه مسلمانان است، ولى شاید صحیح‏تر قول بزرگان شیعه امامیه باشد که مى‏گویند امراى لشکر نخست جعفربن‏ابیطالب و بعد از او زید بن حارثه و پس از وى عبداللّه بن رواحه بوده است.
روایات ما در این خصوص از عترت طاهره بسیار است. ترتیب فرماندهى امراى مزبور، هر چه بوده، آنچه مسلم است، نصّ صریح پیغمبر راجع به فرماندهى زید بن حارثه است خواه نفر اول یا دوم یا سوم باشد. و دستورى است که پیغمبر به لشکر و صحابه داد که از وى اطاعت کنند، اما بعد از انتصاب وى ، بعضى از اصحاب من جمله ابوبکر، فرماندهى زید را مورد نکوهش قرار دادند، و این اجتهاد انسان غیر معصوم در مقابل نص پیغمبر(صلی الله علیه و آله) معصوم بود^[۱۲۸]
۲ـ نکوهش فرماندهی اسامه بن زید به علت سن کمش در جنگ با روم.
یکى دیگر از مواردى که خلیفه اول در مقابل نصّ صریح پیغمبر (صلّى اللّه علیه وآله) اجتهاد نمود و بر خلاف فرمان حضرت، عمل کرد، ماجراى سپاه اسامه بن زید بن حارثه بود. پیغمبر اکرم (صلّى اللّه علیه وآله) این سپاه را در دم واپسین خود، در سال یازدهم هجرى براى جنگ با روم در سرزمین شام و جبران شکست قبلى بسیج کرد. پیغمبر اکرم (صلّى اللّه علیه وآله) به اصحاب دستور داد، خود را براى گرد آمدن در زیر پرچم اسامه مهیا کنند و در این باره به آنها بسیار تأکید کرد و شخصاً بسیج نمودن آنها را به عهده گرفت . ایشان کلیّۀ بزرگان مهاجر و انصار؛ امثال ابوبکر، عمر، ابوعبیده جرّاح ، سعد بن ابى و قّاص و غیره را در سپاه اسامه بن زید گِرد آورد، اما بعد از آنکه عارضه بیمارى رسول خدا (صلّى اللّه علیه و آله)که منجر به رحلت آن حضرت گردید، آشکار شد، دید اصحاب از بسیج شدن کوتاهى مى‏ورزند، بنابراین شخصاً به نزد آنها رفت و ایشان را ترغیب به حرکت نمود. سپس به منظور تحریک روح سلحشورى وتقویت اراده آنها، پرچم را با دست خود، براى اسامه بن زید برافراشت و فرمود: «به نام خدا و در راه او جهاد کن و با هر کس منکر خداست پیکار نما.» با این حال اصحاب در آنجا نیز کوتاهى نشان دادند و با همه سفارش‏های صریحى که از آن حضرت مبنى بر وجوب تسریع در رفتن به مقصد، شنیدند و دیدند، ترتیب اثرى به آن ندادند، و حتی به خاطر سن کم اسامه به پیغمبر (صلّى اللّه علیه وآله) خرده گرفتند!^[۱۲۹]
۳ـ توهین عمر به ساحت مقدس پیامبر(صلی الله علیه و آله) هنگام رحلتشان و جلوگیری از نوشتن منشور ابدی آن حضرت چنانکه در فصل پیش مفصل به آن پرداختیم.

• • • • 1. 1. روان­شناسی مثبت­گرا چیست؟

         

     

جنبش روانشناسی مثبت­گرا، اساساً تحت رهبری روان­شناس مشهور مارتین سلیگمن، در واکنش به اشتغال تقریباً انحصاری که روان­شناسی به جنبه­ های آسیب­شناسانه و منفی رفتار و عملکرد انسان داشت، پدیدار گشت. سلیگمن و عده­ای از روان­شناسان، سال­ها قبل، نگرانِ عدم توجه کافی به نقاط قوت و دیگر ویژگی­های مثبت مردم بودند که زندگانی را ارزشمند می­سازد. آن‌ها به‌هیچ‌عنوان ادعای کشف نمودن ارزش مثبت­گرایی- که پیشینه­ای غنی و دیرینه دارد- را ندارند، آن‌ها درواقع خواستار تغییر رویکرد روان­شناسی، حداقل در برخی از تأکیداتش بر بدترین چیزها در زندگی به سمت رویکردی متوازن­تر در مطالعه و درک بعضی از بهترین چیزها در زندگی بودند.
سلیگمن و سيکزنت میهالی^[23] در معرفی حوزه روان­شناسی مثبت­گرا، سطوح سه­گانه­ای به شرح زیر را بیان نمودند:

1. 1. 1. 1. تجارب ذهنی ارزشمند. بهزیستی، قناعت و رضایت (در گذشته)؛ امیدواری و خوش­بینی (برای آینده)؛ و سلاست^[24] و شادمانی (در حال حاضر).

      (( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

1. 1.  صفات مثبت فردی. ظرفیت عشق ورزیدن و حرفه­گرایی، شجاعت، مهارت بین­فردی، حساسیت زیبایی­شناسی، پشتکار، گذشت، اصالت، تفکر آینده­نگر، معنویت، استعداد و بینش.

1. 1. فضایل مدنی و نهادهایی که افراد را به سمتی سوق می­ دهند که شهروندی بهتر  شوند. مسئولیت، محبت، نوع­دوستی، نزاکت، اعتدال، مدارا و اخلاق کاری.

این اهداف بسیار “مثبت"  نه­تنها برای درمان، بهزیستی، آموزش­وپرورش، زندگی خانوادگی، روابط اجتماعی، و جامعه پیامدهایی آشکار دارد، بلکه، مهم­تر این­که برای زندگی سازمانی و رفتار سازمانی نیز پیامدهایی آشکار دارد. درواقع، شواهد پژوهشی فراوانی وجود دارد که بر وجود رابطه­ای معنادار بین سلامت^[25] (جسمانی و روانی)، روابط^[26] (صمیمی و اجتماعی) و کار^[27] (عملکرد و رضایت) یا آنچه به­ طور اختصار می­توان آن را بهزیستی اچ-آر-دبلیو^[28] نام نهاد، اذعان دارد؛ به‌عبارت‌دیگر، همانند مدل سه­گوشه­ای شناختی اجتماعی  بندورا^[29]، مدل اچ-آر-دبلیو که در شکل 2-1 نشان داده شده است، یک رابطه­ متقابل و تعاملی بین سلامت، روابط و کار را نشان می­دهد (به‌عنوان‌مثال، سلامت افراد بر روابط آن­ها تأثیر می­ گذارد و روابط آن­ها بر سلامتشان تأثیرگذار است، سلامت آن­ها بر کارشان تأثیر می­ گذارد و کار افراد بر سلامتشان تأثیرگذار است و غیره).
مهم­تر این­که  اکنون شواهدی در تأیید موارد پیش­گفته اذعان دارند، به­ طوری­که تحقیق روان­شناسان مثبت­گرا از قبیل سونجا لیوبمرسکای^[30] با اطمینان نتیجه ­گیری می­ کند که خوشبختی (سطح مثبت­گرایی یا بهزیستی اچ_آر_دبلیو) فرد به‌وسیله موارد زیر تعیین می‌شود:

1. 1. حدود نیمی را می­توان به ژنتیک، مَزاج "اتصالات سخت^[31]” نسبت داد. (اما نه
      تغییرناپذیر). به نظر می‌رسد این درصد زیادی باشد، اما لیوبمرسکای اشاره می‌کند، "50 درصد مقداری زیاد از 100 درصد است، اما درک این واقعیت که آن روی سکه جای کافی برای بهبود موجود است، حائز اهمیت می­باشد".

1. 1.  باکمال تعجب، به نظر می­رسد  تنها در حدود 10 درصد درنتیجه­ی شرایط زندگی است. همان­گونه که لیوبمرسکای اشاره می­نماید، "اگرچه ممکن است شما به­سختی این را باور کنید که چه این­که شما با یک اتومبیل هیبرید لکسوس یا یک کامیون کهنه به محل کارتان بروید، چه این­که شما جوان یا پیر هستید، یا جراحی پلاستیک چروک پوست انجام داده باشید، خواه شما در غرب میانه­ی بسیار سرد و یا  در سواحل خُنَک غرب  زندگی می­کنید، شانس شما برای شاد بودن و شادتر شدن تقریباً یکسان است".

1. 1. مهم‌تر از همه این­که 40 درصد باقی‌مانده‌ی شادی، مثبت­گرایی، یا بهزیستی اچ-آر-دبلیو به‌وسیله فعالیت­های ارادی تعیین می­ شود. آگاهی از این‌که بخشی بزرگ از خوشبختی فرد تحت کنترل خود او است، نویدبخش تأثیرگذاری شگرفی است که شما می­توانید در زندگی خود از طریق به‌کارگیری استراتژی­ های ارادی برای بازسازی خود به­عنوان یک فرد شادتر، دارا باشید.

با توجه به مباحث پیش­گفته، تقریباً بیش از 40 درصد از خوشبختی فرد مربوط به اجزای ارادی است که رفتار سازمانی مثبت­گرا به‌طورکلی و سرمایه روان­شناختی به‌طور خاص می ­تواند ورودی آن را تأمین کند و بر آن تأثیر بگذارد. لازم به ذکر است که مؤلفه­ های رفتار سازمانی مثبت­گرا و منابع روان­شناختی مثبت از قبیل خودکارآمدی، امیدواری، خوش­بینی و تاب­آوری (و هنگامی­که این سازه­ها باهم ترکیب شوند، سازه مرکزی سرمایه روان­شناختی را تشکیل می­ دهند) حالت­گونه و باز برای توسعه­اند، ازاین­رو می‌توانند به‌طور ارادی توسط خود فرد یا به‌وسیله هدایت منابع انسانی مستقیماً بر عملکرد کاری، و به‌نوبه خود بر روابط و سلامت افراد تأثیر بگذارند (Luthans, 2011).
عملکرد کاری درنتیجه­ی سرمایه روان­شناختی
روابط

• • شبکه‌های اجتماعی

• • دوستان / شریک زندگی

سلامت

• • جسمانی

• • روانی

نیت­های مؤثر مثبت
باز برای توسعه و کنترل
شکل  2-1. مدل اچ-آر-دبلیو (اثر تعاملی سلامت، روابط و کار)
روان­شناسی مثبت به جنبه­ های مثبت انسان یعنی به نیمه­ی پر لیوان اهمیت می­دهد. کارل راجرز و آبراهام مازلو معتقد بودند که روان­شناسی علاوه بر بهبود افراد مریض باید به ساخت و ایجاد انسان سالم و خودشکوفا نیز توجه کند. موضوع روان­شناسی نباید صرفاً مطالعه بیماران روانی باشد و انسان سالم هم باید موضوع تحقیقات قرار گیرد و جوامع به سمت ساخت جامعه روانی سالم^[32] حرکت کنند. روان­شناسی مثبت صرفاً به سطح فردی تأکید ندارد، بلکه در سطح سازمانی و اجتماعی نیز سرمایه ­گذاری روی فضیلت مدنی، تقوا، مسئولیت، رفتار شهروندی، نوع­دوستی و اخلاق مورد تأکید است. روان­شناسی مثبت به ویژگی­های زیر در گذر زمان می­نگرد (قلی­پور، 1392، ص 48):

68/0

001/0

1

مقاومت به ضربه

00/0^**

77/31

27/2494

1

جذب آب

00/0 ^**

39/55

50/170

1

واکشیدگی ضخامتی

** در سطح 1 درصد معنی­دار، * در سطح 5 درصد معنی­دار، n.s عدم معنی دار
4-3-1- خواص فیزیکی
4-3-1-1- جذب آب
بر اساس نتایج تجزیه واریانس جدول 4-5 اثر افزایش دما بر جذب آب نمونه های تخته فیبر سخت با اعتماد 99 درصد اثر معنی دار دارد. در شکل 4-7 چگونگی این اثر بعد از 2 ساعت غوطه­وری در آب نشان داده شده است. همانطور که در این شکل مشاهده می گردد جذب آب در نمونه های شاهد 18/68% درصد و در نمونه های تیمار شده در دمای 80 درجه سانتی ­گراد 96/27 درصد و در نمونه های تیمارشده در دمای 25 درجه 88/53 درصد می باشد
مقدار استاندارد جذب آب تعریف شده در استاندارد ایران 7416
شاهد 80 درجه سانتی ­گراد 25 سانتی ­گراد
شکل4‑7: اثر دمای تیمار بر جذب آب نمونه­های آزمونی
4-3-1-2- واکشیدگی ضخامت
اثر افزایش دما بر واکشیدگی ضخامت نمونه­های آزمونی در جدول 4-5 ارائه شده است که اختلاف آنها از نظر آماری معنی دار است .در شکل 4-8 اثر افزایش دما روی واکشیدگی ضخامت دیده میشود. همانطور که ملاحظه می گردد واکشیدگی ضخامت بعد از دوساعت غوطه وری در نمونه های شاهد 14/18 درصد، در نمونه های تیمار شده در دمای 80 درجه سانتی ­گراد 12/8 درصد و در نمونه­های تیمار شده در دمای 25 درجه 31/12 درصد می­باشد.
مقدار استاندارد واکشیدگی ضخامت، تعریف شده در استاندارد ایران 7416
شاهد 80 درجه سانتی ­گراد 25 سانتی ­گراد
شکل 4‑8 : اثر دمای اشباع بر واکشیدگی ضخامت نمونه­های آزمونی بعد از 2 ساعت غوطه­وری در آب
4-3-2- خواص مکانیکی
4-3-2-1- مدول الاستیسیته
براساس جدول 4-5 اثر افرایش دما بر مدول الاستیسیته نمونه های آزمونی معنی دار است . این اثر در شکل 4-9 مشخص شده است با افزایش دما از 25 به 80 درجه سانتیگراد مدول الاستیسیته به طور معنی­داری کاهش می­یابد. بیشترین مقدار مدول برای نمونه های شاهد با مقدار 26/16277 مگاپاسکال، در حالیکه کمترین مقدار آن برای نمونه های تیمار شده در دمای 80 درجه سانتی ­گراد با مقدار 38/13345 مگاپاسکال بود.

( اینجا فقط تکه ای از متن پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

شاهد 80 درجه سانتی ­گراد 25 سانتی ­گراد
شکل 4-9: اثر دمای تیمار بر مدول الاستیسیته نمونه­های آزمونی
4-3-2-2- مقاومت خمشی
با توجه به جدول 4-5 مشخص است که اثر دمای تیمار بر روی مقاومت خمشی نمونه­های آزمونی معنی­دار است. این اثر در شکل 4-10 مشخص شده است . بطوریکه مقاومت خمشی نمونه­های تیمار شده در دمای 80 درجه سانتیگراد با 12/49 مگاپاسکال کمتر از دیگر نمونه­ها است. بیشترین مقدار مقاومت خمشی برای نمونه های شاهد به مقدار 06/57 و برای نمونه­های تیمار شده در دمای 25 درجه برابر با98/49 مگاپاسکال است.
مقدار استاندارد مقاومت خمشی، تعریف شده در استاندارد ایران 7416
شاهد 80 درجه سانتی ­گراد 25 سانتی ­گراد
شکل 4-10: اثر دمای تیمار به خمش نمونه­های آزمونی
4-3-2-3- مقاومت به ضربه
در بررسی اثر دمای تیمار، با توجه به جدول 4-5 این اثر معنی­دار بود و با توجه به شکل 4-11 نمونه­های تیمار شده در دمای 80 درجه سانتیگراد با مقدار 19/0 ژول کمترین مقاومت به ضربه را دارا بودند، در حالیکه بیشترین آن با مقدار 22/0 ژول برای نمونه های شاهد بود.
مقدار استاندارد مقاومت به ضربه تعریف شده در استاندارد ایران 7416
شاهد 80 درجه سانتی ­گراد 25 سانتی ­گراد
شکل 4-11: اثر دمای تیمار بر مقاومت به ضربه نمونه­های آزمونی
4-4- اثر زمان تیمار بر ویژگی­های فیزیکی و مکانیکی نمونه­های آزمونی
نتایج میانگین خواص بررسی شده نمونه­های آزمونی در جدول 4-6 آورده شده است.

در مکتب کلاسیک، پول به عنوان شمارشگر^[۴۱] تلقی می‌شود. تئوری مقداری ابزاری برای درک تقاضای پول تهیه کرد. نگرش مانده نقدی اقتصاد دانان دانشگاه کمبریج، بطور واضح بر تقاضای پول به عنوان تقاضای مردم برای «نگهداری» پول، و رابطه تقاضای حقیقی پول و درآمد حقیقی تأکید کرد. کینز براساس نگرش کمبریج، تئوری تقاضای خود را بر مبنای انگیزه‎های که مردم را در نگهداری پول تشویق می‌کند بنا کرد و نرخ بهره را به عنوان متغیر توضیحی در تعیین تقاضا برای مانده های حقیقی پول معرفی کرد. اقتصاددانان بعد از کینز نیز مدل‎های دیگری را تهیه کردند.

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

اقتصاددانان پس از کینز مدل‎هایی را توسعه دادند تا در واقع برای تأیید فرمولی که مانده‎های حقیقی پول را با درآمد حقیقی و نرخ‎های بهره مرتبط می‌ساخت، توضیحی جایگزین ارائه دهند. عملکرد واسطه مبادله بودن پول منجر به مدل‎های کنترل موجودی گردید که بر هزینه‎های مبادلاتی تحت شرایط اطمینان تأکید می‌کردند و همچنین منجر به ایجاد مدل‎های تقاضای احتیاطی برای پول گردید که مفهوم عدم اطمینان را در دسته دیگری از مدل‎های هزینه مبادلاتی^[۴۲] مطرح می‌کردند. مدل‎های پیش نقدینگی نمونه بهتری از عملکرد واسطه مبادله پول ارائه کردند. مدل‎های تداخل نسلی حالت حدی ای را در نظر گرفتند که در آن نقش مبادله پولی به کلی نادیده گرفته می‌شد و تنها بر نقش دارایی و ذخیره ارزش پول تأکید می‌شد. به طور خلاصه، تمام این مدل‎ها می‌توانند در سه چارچوب اصلی طبقه بندی گردند. تئوری‎های معاملاتی، تئوری‎های دارایی و تئوری‎های تقاضای مصرف کننده برای پول.
نکته جالب توجه این است که گرچه تئوری‎های متفاوت تقاضای پول را از زوایای مختلف تحلیل می‌کنند. ولی نتیجه آن‎ها یکسان است. در همه موارد حجم مانده‎های حقیقی پول رابطه‎ای معکوس با نرخ بازدهی روی دارایی‎ها (نرخ بهره) و رابطه‎ای مستقیم با درآمد حقیقی دارد.
با بررسی شرایط اقتصاد ایران و با توجه به وجود تورم بالا در ایران، این نتیجه حاصل می‎آید که پول در ایران تنها نقش وسیله مبادله بودن خود که تسهیل‎کننده مبادله است، را ایفا می‎نماید. و نقش وسیله ذخیره ارزش خود را به سایر دارائی‎های پولی و مالی از جمله ارز، سکه، کالاهای بادوام،… واگذار نموده است. لذا باتوجه به اینکه در رویکردهای بیان‎شده در این فصل، رویکرد زمان- خرید این نقش پول – وسیله تسهیل مبادله- را ارجحیت قرار داده و بر آن تأکید دارد، محقق مبنای نظری مدل خود را این رویکرد قرار داده است.
۲-۲- تحقیقات پیشین تقاضای پول
۲-۲-۱- تحقیقات داخلی
سامتی و یزدانی(۱۳۸۹)؛ به تخمین تابع تقاضای پول در ایران طی سال‎های ۱۳۳۸-۱۳۸۶ با بهره گرفتن از روش تصحیح خطا و هم‎انباشتگی جوهانسون- جوسیلیوس پرداختند. مدل انتخابی آن‎ها تابع «ریشه دوم پول» بامول- توبین است که به صورت لگاریتمی تبدیل شده است. چون در اقتصاد ایران نرخ سلف ارز وجود ندارد و تغییرات نرخ رسمی ارز کند است، تقاضا برای پول داخلی و خارجی بیشتر تحت تأثیر نرخ بازار موازی ارز قرار می گیرد. لذا در این تحقیق از نرخ بازار موازی ارز به عنوان جایگزین استفاده شده است. در این مطالعه دو متغیر نرخ تورم و نرخ سود علی‎الحساب وام های بلندمدت پرداختی به بخش خصوصی در تابع تقاضای پول وارد شده‎اند. مدل استفاده شده آن‎ها بدین صورت است:
LnM₁ =β_۰ + β_۱LnΥ + β_۲LnER + β_۳ p + β_۴i +e_i
تحلیل‎ها نشان می‎دهد که حجم پول، تولید ناخالص داخلی، نرخ ارز در بازار موازی، قیمت‎ها و نرخ سود علی‎الحساب وام های بلندمدت پرداختی به بخش خصوصی هم‎انباشته هستند. شواهد حاکی از وجود دو بردار هم انباشتگی بین متغیرهای مورد نظر است. ضریب جمله تصحیح خطا ۰٫۵۳ نشان می‎دهد که علیرغم و جود تعادل بلندمدت در بازار پول، حرکت به سمت تعادل در این بازار به کندی صورت می گیرد. نتایج آزمون‎های CUSUM, CUSUMSQ نشان می‎دهد که تابع تقاضای پول در طی این دوره با ثبات بوده است. علاوه بر این وجود جانشینی پول در ایران نیز تأیید می‎شود.
شهرستانی و شریفی رنانی(۱۳۸۷)؛ به بررسی تجربی رابطه بین پول و دیگر متغیرهای کلان اقتصادی(درآمد واقعی، تورم و نرخ ارز ) برای اقتصاد ایران در دوره ۱۳۶۴-۱۳۸۴ بااستفاده از تکنیک اقتصادسنجی وقفه توزیعی خودرگرسیونی (ARDL) معرفی شده توسط پسران و شین (۱۹۹۵) و پسران و دیگران (۲۰۰۱)، میپردازد. در این تحقیق در کنار تخمین رابطه بلندمدت، رابطه بین پول محدود (M₁) و وسیع (M₂) را به طور جداگانه با درآمد واقعی، نرخ تورم و نرخ ارز مورد آزمون قرار داده است. براساس آزمون F و آزمون‎های ثبات دریافتند که حجم پول (M₁) رفتار بهتر و معناداری را در رابطه بلندمدت با دیگر متغیرها از خود نشان می‎دهد. همچنین نتایج به دست آمده نشان می‎دهد که کشش درآمدی، مثبت و معنادار، کشش نرخ تورم، منفی و معنادار و ضریب نرخ ارز، مثبت و معنادار می باشند.. بدین معنا که مطابق مبانی نظری، افزایش تورم سبب کاهش تقاضای پول M₁ می‎شود و کاهش ارزش پول داخلی تقاضای پول را افزایش می دهد. براساس آزمون‎های ثبات CUSUM و CUSUMSQ نیز نتیجه گرفتند که تابع تقاضای پول M₁ باثبات است و می‎تواند مبنای پیش‌بینی مناسب و دقیق از اثرات تغییرات عرضه پول بر دیگر متغیرهای کلان اقتصادی واقع شود.
مصطفوی و یاوری (۱۳۸۶)؛ به تخمین تابع تقاضای پول با بهره گرفتن از سری های زمانی و هم جمعی در اقتصاد ایران طی سال‎های ۱۳۶۷-۱۳۸۳ پرداختند. بدین منظور ابتدا عوامل اصلی موثر بر تقاضای پول از دیدگاه پول گرایان توضیح دادند. آن گاه گزارشی کوتاه درباره مطالعات انجام شده درباره تقاضای پول در اقتصاد ایران با تأکید خاصی بر مشکلات و نواقص آن‎ها ارائه می‎شود. از جمله این مشکلات و نواقص می‎توان به وارد کردن متغیرهای نادرست در مدل تقاضای پول، اشتباه در محاسبه داده ها در تبدیل آن‎ها از سالانه به فصلی، وارد کردن متغیرهای پایا در رگرسیون همگرایی یکسان (در تابع بلندمدت تقاضای پول)، و در نتیجه به دست آوردن مقادیر نادرست ضرایب متغیرها در مدل و بالاخره عدم تفسیر درست از کشش درآمدی تقاضای پول اشاره کرد. در پایان مقاله به ارائه مدلی پرداخته و تحلیل داده ها با روش دیکی فولر انجام شده است. سپس مدل را در بلندمدت و کوتاه مدت تخمین می زند. نتایج به دست آمده نشان می دهد که عوامل موثر بر تقاضای پول عبارتند از: تولید، تورم و نرخ های بازدهی ارز و قیمت اتومبیل سواری.
دهمرده و ایزدی(۱۳۸۶)؛ تابع تقاضای پول ایران را برای دورۀ زمانی ۸۴-۱۳۵۰ به روش ARDL تخمین میزند. آن‎ها رفتار متغیرهای تأثیرگذار بر تقاضای پول ایران را در کوتاه‎مدت و بلندمدت بررسی کرده‎اند. نتایج تخمین نشان می‎دهد که ضریب تولید ناخالص داخلی اثر مثبت و معنی‎داری بر تقاضای پول دارد. همچنین متغیرهای نرخ ارز بازار آزاد و نرخ تورم دارای اثر منفی بر تقاضای پول هستند. اما پایین بودن مقادیر ضرایب نشان دهنده بی کشش بودن تابع تقاضای پول نسبت به سطح قیمت‎ها و عکس العمل ناچیز آنست. ضریب متغیر نرخ تورم در تابع تقاضای پول در ایران معنی‎دار است. از دلائل این مساله آن‎ها به عدم وجود جایگزین های مالی مناسب برای پول و ضعف سیستم پولی در ایران اشاره می‎کنند. یعنی در ایران بدلیل فقدان بازارهای مالی توسعه یافته و ثابت بودن نرخ سود علی‎الحساب بانکی برای مدت طولانی، نرخ تورم را می‎توان بعنوان جانشینی مناسب برای هزینه فرصت نگهداری پول در نظر گرفت. در این مطالعه کشش تقاضا برای پول واقعی نسبت به درآمد واقعی(۱٫۷۷۹) بیش از واحد است و نشان دهنده لوکس بودن پول نزد مردم است. ضریب نرخ تورم (۰٫۱۷۹-) و نرخ ارز بازار ازاد (۰٫۲۷۹-) می‎باشد. ضریب متغیرهای مجازی برای انقلاب و جنگ نیز نشان دهنده افزایش تقاضا برای پول به دلیل افزایش ریسک و نا اطمینانی است. آن‎ها همچنین نشان می‎دهند که رابطه بین متغیرها در بلندمدت دارای ثبات ساختاری و ضریب تصحیح خطای ۵۰ درصد می‎باشد.
زارع پور (۱۳۸۴)؛ در پایان نامه خود به ارائه یک تعریف صحیح از پول و تقاضا برای آن در قالب اندیشه های اقتصاددانان پولی و تئوری‎ها و مکاتب پولی و تئوری ها و مکاتب اقتصادی پرداخته است. وی با معرفی روش‎های تجمیع پولی، تقاضای پول خود را که مبتنی بر رویکردهای اقتصاد خرد به تقاضای پول می‎باشد با بهره گرفتن از شاخص دیویژیا تخمین زده و به مقایسه بین جمع ساده پول و تجمیع پول با بهره گرفتن از شاخص دیویژیا پرداخته است. نتایج تحقیق وی حاکی از این نکته است که تابع تقاضای پول با تعریف جمع ساده بی ثبات است و این در حالی است که همان تابع با تعریف دیویژیا با ثبات است.
۲-۲-۲- تحقیقات خارجی
آپرجیس^[۴۳]و دیگران (۱۹۹۹)؛ در مقاله خود به تخمین بلندمدت تقاضای پول در یونان از طریق آزمون همجمعی طی سال‎های ۱۹۷۸-۱۹۹۵پرداخته است. تابع تقاضای پول که وی به کار برده است برگرفته از تکنولوژی زمان – خرید مک کالوم می‎باشد که رویکرد مناسبی است هنگامی که دلیل نگهداری پول، انگیزه مینیمم کردن هزینه مبادلات است. پس از حل مدل از طریق قیود درجه اول آن، فرم تحلیلی تابع تقاضای پول بدست آمده است. وجود بردار همجمعی واحد بیانگر ارتباط بلندمدت تقاضای پول با سطح درآمد و نرخ بهره می‎باشد. بنابراین به نظر می‎رسد تقاضای پول متاثر از درآمد است، همانطورکه متاثر از نرخ بهره در کوتاه‎مدت است.
داهالان و دیگران (۲۰۰۵)؛ با محاسبه دیویژیا و جمع ساده پولی در مالزی، دریافتند که برخلاف جمع ساده، دیویژیا M₁ و M₂ تفاوت قابل توجهی در سطح و نرخ رشد نشان می‎دهد. آن‎ها همچنین به مقایسه تقاضای پول با تعریف شاخص دیویژیا و با تعریف جمع ساده پرداختند. با بهره گرفتن از مدل تصحیح خطا پویایی‎های کوتاه‎مدت را بین تجمیع های پولی و عوامل تعیین‎کننده تقاضای پول از جمله تورم، نرخ بهره داخلی و خارجی، ثروت مالی و درآمد آزمون کردند. نتایج حاکی از آن بود که دیویژیا M₂ مناسبترین تجمیع پولی از بین ۴ گزینه می‎باشد که باید توسط سیاست‏گذاران اقتصادی اتخاذ گردد.
۲-۲-۳- جمع بندی
پیروان مکتب پول‏گرایی از این دیدگاه دفاع می‌کنند که تابع تقاضای پول بهتر از تابع مصرف یا سرمایه‏گذاری تعیین می‌شود. از این رو سیاست پولی بر سیاست مالی مرجح است، در پی چنین دیدگاهی مطالعات فراوانی ثبات تقاضای پول را مورد بررسی قرار داده اند. مطالعه گلدفلد (۱۹۷۶) برای اولین بار نشان داد که تابع تقاضای پول در ایالات متحده بی ثبات است. بعد از این مطالعه تلاش‏های بسیاری برای یافتن تابع تقاضای پول با ثبات و تعیین علل بی ثباتی تقاضای پول صورت گرفت.
در ایران نیز مطالعاتی در این زمینه صورت گرفته است که نتایج این مطالعات را می‌توان به صورت زیر خلاصه کرد:
نرخ تورم سنجش بهتری برای هزینه فرصت نگهداری پول است.
تولید ناخالص داخلی جانشین مناسبی برای متغیر مقیاس می‎باشد.
نرخ ارز برای نشان دادن جانشینی پولی در مدل تقاضای پول وارد می‌شود.
متغیرهای موجود در مدل غالباً جمعی از مرتبه یک می‌باشند.
وجود بردار همجمعی به عنوان ثبات در ضرایب تفسیر شده است.
البته با توجه به پیشرفتهای صورت گرفته در زمینه اقتصاد سنجی، محققان دریافته‎اند که وجود بردارهای همجمعی دلالت بر ثبات مدل ندارد. پس اقتصاددانان به این نتیجه رسیده اند که لازم است در بررسی ثبات تابع تقاضای پول، حرکت‏های کوتاه مدت را نیز وارد کرد.
فصل سوم
تصریح مدل نظری و برآورد الگوی تجربی تقاضای پول
۳-۱- تصریح مدل نظری
جاد و اسکادینگ^[۴۴] (۱۹۸۲) در مطالعه‏ای تحت عنوان «جستجو برای یک تابع تقاضای پول باثبات: مطالعۀ موردی پس از ۱۹۷۳» جنبه‌هایی از بی ثباتی تقاضای پول را مورد تجزیه و تحلیل قرار دادند. آن‎ها بیان می‌کنند که تابع تقاضای پول باید خصوصیاتی را داشته باشد تا پول بطور قابل پیش بینی بر اقتصاد اثر بگذارد و کنترل عرضه پول توسط بانک مرکزی ابزاری سودمند در جهت سیاست گذاری محسوب شود.
خصوصیات تابع تقاضای پول را می‌توان در سه دسته تقسیم بندی کرد:^[۴۵]

1. 1. تابع تقاضای پول باید از نظر آماری قابل پیش بینی باشد و معیارهای خوبی برازش، ثبات و قدرت پیش بینی خارج از نمونه را تا حد امکان برآورد کند.

1. 1. تابع باید شکلی ساده و متغیرهای توضیحی محدودی داشته باشد.

1. 1. متغیرهایی که در تابع وارد می‌شوند، باید رابطه معنی داری میان بخش پولی و فعالیتهای حقیقی اقتصاد را نشان دهند.

البته تفاوت در تئوری‎های تقاضای پول را می‌توان به سه دسته تقسیم کرد. اول: انتخاب تعریف مناسب برای پول. زیرا در جهان واقعیت تمایز دقیقی میان پول و دیگر دارایی ها وجود ندارد و از میان طیف وسیعی از دارایی ها برخی به پول شبیه تر هستند، دوم: سنجش معاملات به عنوان متغیر مقیاس، سوم: سنجش هزینه فرصت نگهداری پول.
بنابراین انتخاب تعریف پول، متغیر مقیاس و هزینه فرصت مناسب برای نگهداری پول مقدمه ای برای فعالیتهای تجربی است.
۳-۱-۱- شرحی بر متغیرها
در فصل قبل نتیجه گرفتیم که در تمامی مدل‎های تقاضای پول، حجم مانده های واقعی پولی با هزینه فرصت نگهداری پول و درآمد حقیقی رابطه دارند. اما تفاوت در این تئوری‎ها از انتخاب متغیر مقیاس و هزینه فرصت مناسب برای نگهداری پول ناشی می‌شود. در این قسمت سعی خواهیم کرد که با توجه به تجربیات کشورهای مختلف (کشورهای توسعه یافته و کمتر توسعه یافته) و شرایط اقتصاد ایران متغیرهای مناسب تابع تقاضای پول را برای ایران شناسایی کنیم.
اولین موضوع در تخمین تابع تقاضای پول، انتخاب متغیر پول است. علیرغم تعاریف مختلفی که از پول ارائه شده است، هیچ تعریف مشخص و قابل ابهامی در مورد متغیر وابسته یعنی تقاضای واقعی پول که مورد قبول همه باشد وجود ندارد. در مطالعات تجربی عموماً از دو تعریف محدود (M₁) و گسترده (M₂) بعنوان متغیر وابسته استفاده شده است.
پول محدود (M₁) شامل دارایی‎هایی اند که در هر معامله در دسترس و انتقال پذیرند و نقش پول به عنوان وسیله مبادله را ایفاء می کنند. در ایران تقاضای پول مبتنی بر تئوری معاملاتی، تعریف محدود پول را که شامل اسکناس و سپرده های دیداری است، شامل می‎شود. حجم پول (M₁) شامل اقلام اسکناس و مسکوک و سپرده­های دیداری می‎باشد. هم­چنین (M₂) (نقدینگی) شامل (M₁) به علاوه­ی سپرده­های پس­انداز قرض الحسنه (SVD) و سپرده‎های کوتاه‎مدت و سپرده­های بلندمدت است.
مطالعات درباره کشورهای در حال توسعه، نشان می دهد که تابع تقاضای پول با (M₁) رفتار بهتری نسبت به (M₂) از خود نشان می دهد. آن‎ها معتقدند که اولاً (M₂) در معرض اثرات کامل نرخ بهره قرار دارد و ثانیاً معمولاً این کشورها دارای سیستم بانکی ضعیف و بخش مالی توسعه نیافته هستند که به مرور زمان هرچه سیستم بانکی و بازارهای مالی این کشورها پیشرفت کند، استفاده از پول محدود به سمت پول وسیع سوق داده می‎شود. مطالعات دیگر، هر دو مفهوم پول را برای کشورهای درحال توسعه مناسب می‎دانند.
دومین متغیر در تابع تقاضای پول متغیر مقیاس است. همانطورکه در مدل مشاهده گردید، متغیر مقیاس، متغیر درآمد به جای متغیر مصرف معرفی گردیده است. چراکه در حالت تسویه کامل بازارها درآمد کل با مصرف کل برابر است. متغیر درآمدی می‎تواند ثروت، درآمد جاری یا درآمد دائمی‎باشد. اما به دلیل فقدان آمارهای ثروت یا درآمد دائمی معمولاً از تولید ناخالص داخلی استفاده می‎شود.
در مورد اینکه برای دستیابی به یک تابع تقاضای پول بهتر است از متغیرهای درآمد جاری، درآمد دائمی یا ثروت استفاده شود تا بتوان در سیاست گذاری موفقیت بیشتری حاصل نمود، مطالعات گسترده ای صورت گرفته است. سطح درآمد به عنوان جانشینی برای حجم مطالعات در اقتصاد در نظر گرفته می‌شود و در آزمون‎های تجربی نظریه‎های معاملاتی تقاضا برای پول نقش مهمی را ایفا می‌کند. از نظر تئوریک انتظار می‌رود که ضریب متغیر مقیاس در مدل علامت مثبت داشته باشد.
ثروت می‌تواند به عنوان متغیر مقیاس وارد تابع تقاضای پول شود، اما اندازه گیری آن بسیار مشکل است. در ادبیات تقاضای پول می‌توان مشاهده کرد که بکارگیری ثروت نتایج بهتری نسبت به درآمد دائمی و درآمد دائمی نتایج بهتری نسبت به درآمد جاری در پی خواهد داشت. در کشورهای در حال توسعه بدلیل شرایط حاکم بر اقتصاد آن‎ها و اینکه آمارهای ثروت وجود ندارد، از ارقام دیگری همچون تولید ناخالص داخلی به عنوان متغیر مقیاس استفاده می‌شود. برای نمونه می‌توان به مطالعاتی که در ایران انجام شده است اشاره کرد. با توجه به شرایط کشور از نظر دسترسی به آمارهای دقیق و همچنین مطالعه گذشته، در اینجا نیز از تولید ناخالص داخلی جانشینی برای حجم معاملات استفاده می‌شود.
ذکر این نکته لازم است که در وضعیت تعادل، درآمد جاری و درآمد دائمی تفاوتی با یکدیگر ندارند. چرا که درآمد دائمی ارزش یکنواخت درآمد جاری است.^[۴۶] استفاده از تکنیک همجمعی که با فرض ضمنی تعادل در بازار پول انجام می‌شود به ما امکان می‎دهد تا بدون نگرانی از انتخاب درآمد جاری به مطالعه خود ادامه دهیم.
تا قبل از کینز کمتر سخنی از نرخ بهره و هزینه‎های نگهداری پول به میان می‌آمد. با مطرح شدن رجحان نقدینگی توسط کینز، نرخ بهره با علامت انتظاری منفی وارد تابع تقاضای پول شد.