منظور از نقض مالکیت های فکری آن است که یکی از حقوق مادی یا معنوی ناشی از مالکیت‌های فکری، بدون اجازه قانون یا دارنده حق مورد استفاده قرارگیرد. به عبارت دیگر، از آثار متعلق به دیگران بدون اجازه آن ها استفاده‌ای شود که به یکی از حقوق مادی یا معنوی پدیدآورنده اثر یا منتقل الیه هر یک از حقوق مادی متعلق به آن اثر لطمه و زیان وارد آید.^[۲]

گفتاراول :تعریف جرایم علیه مالکیت‌های فکری

در مباحث حقوقی و جرم شناسی، جرایم را برحسب مؤلفه های گوناگون به گونه‌های متفاوتی تقسیم می‌کنند:

((جرایم علیه اشخاص، علیه اموال و علیه امنیت و آسایش عمومی))، ((جرایم خشن و غیرخشن)) ،((جرایم سیاسی و عادی )) و ))جرایم قابل گذشت و غیر قابل گذشت((، ((مشهود و غیر مشهود))، (( طبیعی و اعتباری))

اینگونه تقسیم بندی‌ها، راه را به سوی شناخت هرچه بهتر و بیشتر ماهیت این جرایم باز می‌کند و گرفتن واکنش‌های مناسب در قبال آن ها را فراهم می‌سازد.

جرایم علیه مالکیت‌های فکری از جرایم اعتباری‌اند. به عبارت دیگر، چنین نیست که طبعیت و ماهیت عملِ ارتکابی به گونه‌ای باشد که به لحاظ حقوقی در سراسر جهان جرم تلقی شود، بلکه این دولت‌ها و حکومتها هستند که می‌توانند با جرم انگاری اعمالِ ناقض مالکیت‌های فکری، تضمین‌های کیفری را برای حمایت از موضوع‌های فکری در نظربگیرند

اگرچه از نقطه نظر بین‌المللی می توان با توجه به کنوانسیون‌های متعددی که در جهت حمایت از مالکیت‌های فکری تنظیم شده‌اند، جهت‌گیری کلی نظام بین‌الملل را به سوی حمایت از مالکیت‌های فکری دانست.

جرایم علیه مالکیت های فکری از زمره جرایم علیه اموال و مالکیت به حساب می‌آیند. گرچه تصور مال بودن برای یک حقِ فکری دشوار است، ولی شکی نیست که اینگونه حقوق، قابلیت مالکیت و نقل و انتقال را دارند، ^[۳]در ضمن، اگر حقوق مالکیت‌های فکری را سرمایه اجتماعی یک جامعه بدانیم که سهم عظیمی در فرهنگ و پیشرفت علمی و مادی جامعه دارد، میتوان دریافت که به چه منظور مورد هجوم بیگانگان قرار می گیرند.

درهرحال، به لحاظ جرم شناختی شکی نیست که جرایم علیه مالکیت‌های فکری، از جمله پدیده‌های اجتماعی عصر حاضراست، نه ‌به این معنا که پیش از این در زمان‌ها و اعصار پیشین وجود نداشته است، بلکه فراوانی آن به میزانی که در عصر حاضر وجود دارد، نبوده است. نکته قابل توجه اینکه اینگونه جرایم به لحاظ مرتکبان نیز تا حد زیادی متفاوت از دیگر جرایم است. مرتکبان این جرایم را عموماً کسانی تشکیل می‌دهند که در کسوت دانشمند، پژوهشگر و محقق و مخترع در کسب علم گام برمی‌دارند.

به همین دلیل است که برخی این گونه جرایم را در زمرهانحراف‌های علمی^[۴] قرار می‌دهند. البته انحراف‌های علمی پدیده‌ای با گستره و شمول بیشتر است که مواردی چون جعل و تحریف اطلاعات، همچنین سرقت اطلاعات، اختراعات و تألیفات را شامل می شود.^[۵]

درهرحال، جرایم علیه مالکیت‌های فکری از جمله جرایم سود جویانه است که به شدت با تأمین منافع و نیازهای اقتصادی مرتکب جرم ارتباط دارد. این جرایم می‌توانند به شکل گروهی یا فردی ارتکاب یابند، همچنان که بزه دیدگان این جرایم نیز می‌توانند یک گروه یا فرد باشند.

بند اول :نقض ابتدایی^[۶]

نقض ابتدایی در واقع انجام و اجرای هر یک از حقوق انحصاری مالکیت فکری بدون اجازه دارنده و یا صاحب آن حق است .^[۷]

به عنوان مثال :

حقوق انحصاری مؤلف عموما عبارتند از حق تکثیر، ارائه و عرضه اثر به عموم، اجرا و پخش آن از طرق مختلف از جمله از طریق رادیو و تلوزیون؛ چنانچه شخصی نسبت به یک اثر ادبی یا هنری یا نرم افزار مشمول حمایت، یکی از این اقدامات را بدون اجازه دارنده حق مؤلف انجام دهد مرتکب نقض ابتدایی شده است. در اینگونه موارد که نقض حقوق مؤلف به نحو مستقیم صورت می‌گیرد، مسئولیت شخصی ناقض حقوق مذبور مطلق می‌باشد و اثبات و احراز تقصی خوانده ضرورت نداشته بلکه صرف اثبات زیان وارده و رابطه سببیت زیان و فعل خوانده کافی است. حتی خوانده نمی تواند با اثبات عدم تقصیر خود از مسئولیت فرار نماید.

بنددوم :نقض ثانوی^[۸]

نقض ثانوی حقوق مالکیت فکری به نحوی است که مستقیما حقوق مذبور نقض نمیشود بلکه به نوعی زمینه نقض فراهم می‌گردد از قبیل وارد کردن، فروختن یا توزیع یا هر گونه معامله ‌در مورد آثار نقض شده مشمول حقوق مالکیت فکری . ویژگی مهم و مشترک که این نوع نقض که آن را از نقض ابتدایی جدا می‌سازد وجود عنصر علم و آگاهی برای تحقق مسئولیت عامل جهت جبران خسارت می‌باشد. البته علم واقعی شرط نیست، بلکه وجود هر گونه قرینه و اوضاع و احوالی که دلالت بر علم و اطلاع متعارف شخص نماید به نحوی که چنانچه شخص متعارفی غیر از خوانده در شرایط خاص مذبور به جای خوانده قرار می گرفت از موضوع عمل نقض کننده حقوق مالکیت فکری دیگری آگاه می گردید، کافی است.

تخلفات وتجاوزات یا جرائم علیه مالکیت معنوی از نظر نوع تخلف به دو گروه قابل تقسیم است:

۱-نقض حقوق مادی

برخی مصادیق نقض حقوق مادی:

۱) نشر یا پخش یا عرضه تمام یا قسمتی از اثر فکری دیگران که مورد حمایت قانون است به نام خود

۲) نسخه برداری ، ضبط یا تکثیر آثار صوتی و تصویری که بر روی صفحه یا نوار یا هر وسیله ای مانند CD یا فلاپی بدون اجازه صاحبان حق برای فروش

۳) نسخه برداری ، ضبط و تکثیر برنامه ، رادیویی ، تلویزیون بدون اخذ مجوز

۴) سرقت ادبی ، نسبت دادن عمدی تمام یا بخش قابل توجه ای از آثار و نوشته دیگران که خود یا به غیر ولو به صورت ترجمه

۵)جعل علامت تجاری ثبت شده ، تقلید از طریق الحاق یا کسر یا تغییر قسمتی از خصوصیات علامت دیگری، قراردادن علامت مجعول روی اوراق، اعلانات یا روی محصول، به معرض فروش رساندن کالا با علامت مجعول، استعمال علامت مجعول، صادرات یا وارد ات محصول با علامت جعلی و تقلیدی و….

۲-نقض حقوق معنوی

۱) به کار بردن نام و عنوان ونشانه ی ویژه ای که معرف اثر فکری مورد حمایت قانون است برای اثر و آفرینشهای متعلق به شخص دیگری از همان نوع یا مانند آن

۲) عدم ذکر نام پدیدآورنده اثر در روی نسخه اصلی یا نسخه چاپ ‌و تکثیر شده به وسیله انتقال گیرنده

۳) هر گونه تغییر در اثر مورد حمایت و نشر آن بدون موافقت و اجازه پدیدآورنده اثر و……

گفتار دوم : تعریف مقیاس تجاری

در میان مقررات جامع اجرایی تریپس بخش۵ به صورت نسبتا مختصر به اجراهای کیفری می پردازد. ماده ۶۱ تریپس که تنها مشتمل بر یک بند می‌باشد بیان می‌کند:

آگاهی از این الگوهای رفتاری که خود نیز به نوعی جز قواعد سرانگشتی و میان برهای ذهنی هستند ، باعث می شود بتوانیم تورش های احتمالی در تصمیم گیری اشخاص را پیش‌بینی کنیم . در ادامه به برخی از این الگوها اشاره می شود:

الف:برجستگی

برجستگی ‌در مورد اطلاعاتی به وجود می‌آید که به صورتی متفاوت و متمایز از گذشته ارائه می‌شوند . این امر موجب می شود این اطلاعات در ذهن فرد به خوبی باقی بماند و در نتیجه شخص می‌تواند به راحتی آن را از حافظ بازیابی کند . همچنین پدیده هایی که کمتر رخ می‌دهند ، در ذهن اشخاص برجسته می‌شوند.

در چنین مواردی اشخاص ، احتمال رخداد مجدد آن را بیشتر از واقع برآورد می‌کنند . برای مثال ، سقوط یک هواپیما یا یک زمین لرزه کمتر رخ می‌دهد . ولی اگر خبر جدیدی مبنی بر اینکه هواپیمایی سقوط کرده یا زمین لرزه ای رخ داده است منتشر شود ، افراد احتمال سقوط هواپیما یا وقوع زمین لرزه را در آینده ای نزدیک ، خیلی بیشتر از واقع برآورد می‌کنند به طور کلی برجستگی باعث می شود سرمایه گذاران نسبت به اطلاعات جدید عکس العمل بیش از حد نشان دهند.

ب) اثر هاله ای

این اثر باعث می شود شخص قضاوت کننده تحت تاثیر یک ویژگی مطلوب از فرد یا موضوع مورد بررسی قرار گرفته ، این ویژگی را به دیگر ویژگی های آن تعمیم دهد . چنین استنادهای اشتباهی می‌تواند به طور بالقوه باعث قیمت گذاری اشتباه در بازار سهام شود . برای مثال ، اگر سرمایه گذاران ، دور نمای مطلوبی از سهام رشدی را مشاهده کنند و آن را به دور نمای بازده تعدیل شده با ریسک نیز نسبت دهند ، این امر باعث می شود قیمت این نوع سهام بالای ارزش ذاتی قرار گیرد.

ج) توهم ‌در مورد صحت و سقم پدیده ها

این توهم از آنجا ناشی می شود که اشخاص گرایش بیشتری به پذیرش صحت و سقم مطالبی دارند که پردازش آن ها ساده تر است . به عبارت دیگر اشخاص به مطالبی که فهمیدنش برای آن ها آسان تر است ، اعتماد بیشتری دارند . در واقع ادراک آن دسته از سیگنال‌های اطلاعاتی که برای فرد ، آشنا به نظر می‌رسد با سهولت بیشتر انجام می شود.

د) حسابداری ذهنی

نوعی قالب بندی ذهنی است که در آن اشخاص دنیای پیرامون خود را به حساب های ذهنی مجزا دسته بندی می‌کنند . سرمایه گذاران عادت دارند که به هر کدام از اقلام پرنفوی خود به طور جداگانه بپردازند . این امر می‌تواند به تصمیمات غیر کارا منجر شود . در واقع اشخاص به تصمیمات مختلف به عنوان یک کل نگاه نمی کنند و ارتباط بین آن ها را نادیده می گیرند .

حسابداری ذهنی می‌تواند اثر تمایلی را نیز تشریح کند . اثر تمایلی بیانگر حالتی است که سرمایه گذاران گرایشی مفرط به نگهداری اوراق بهاداری دارند که در زیان است ، به علت شناسایی نکردن زیان و برعکس ، گرایش زیادی به فروش اوراق بهاداری دارند که در سود است ( به علت شناسایی کردن سود ). در واقع در این فرایند اشخاص حساب سرمایه گذاریهای زیان ده و سود ده را از هم جدا می‌کنند . البته پدیده خود فریبی نیز این اثر را تشدید می‌کند

ه) نمایندگی

نمایندگی بیانگر این است که اشخاص بر اساس کلیشه ها تصمیم گیری می‌کنند. در واقع اشخاص احتمال رخداد یک پدیده را با توجه به میزان شباهتی که این رخداد با رویدادهای مشاهده شده قبلی دارد ، برآورد می‌کنند .

برای مثال ؛ اگر سهام جدیدی در بازار عرضه شود و سرمایه گذاران بین این سهام جدید و سهام شرکت دیگری که آن نیز مدتی قبل عرضه شده و دارای بازده خوبی بوده است شباهتهایی ببینند ، برای خریدآن هجوم می آورند .

نمایندگی به صورت دیگری نیز ظاهر می شود که به آن قاعده اعداد کوچک می‌گویند . طبق این قاعده سرمایه گذاران تصور می‌کنند رویدادها و روندهای جدید تداوم خواهند یافت . به عنوان مثال سرمایه گذاران به سمت خرید سهامی که به تازگی دارای بازده خوبی بوده است ، هجوم می آورند و از خرید سهامی که به تازگی عملکرد بدی داشته است ، اجتناب می‌کنند . نمایندگی باعث می شود سرمایه گذاران نسبت به اطلاعات جدید عکس العمل بیش از حد نشان دهند.

و) لنگر انداختن

بیانگر این است که اشخاص هنگام برآورده های کمی ، بی جهت تحت تاثیر برآوردهای قبلی یا اعداد و ارقام موجود در بیان مسئله قرار می گیرند.

به عنوان مثال ، در مذاکرات فروش مشاهده می شود که به فروشنده در ابتدا مذاکرات را با یک قیمت بالا شروع می‌کند و سپس به تدریج آن را کاهش می‌دهد . ‌به این ترتیب فروشنده باعث می شود ، خریدار بر آن قیمت ابتدایی لنگر بیندازد و زمانی که فروشنده قیمت پایین تری را پیشنهاد می‌کند ، خریدار تصور می‌کند که این قیمت پایین تر ، قیمت مناسبی است .

به طور کلی ، لنگر انداختن باعث می شود سرمایه گذاران نسبت به اطلاعات جدید ، عکس العمل کمی از خود نشان دهند که این امر ، برعکس اثر نمایندگی است.

۲ ) خودفریبی

مهمترین پدیده ای که در زمینه خود فریبی بحث شده است ، اعتماد بیش از حد است . شواهد زیادی وجود دارد که نشان می‌دهد اشخاص ، به دانش و توانایی هایشان بیشتر از آن چیزی که هست اعتماد دارند . معمولا پیش‌بینی افراد از احتمال وقوع پدیده ها یا خیلی افراطی یا خیلی تفریطی است . همچنان زمانی که قابلیت پیش‌بینی پدیده ای کم است یا شواهد ‌و مدارک مبهم هستند ، متخصصان بیشتر از افراد عادی در معرض اعتماد بیش از حد قرار می گیرند .

برای مثال ، وقتی شخصی می‌گوید احتمال وقوع یک رویداد ۹۰ درصد است ، معمولا پیش‌بینی او کمتر از ۷۰ درصد موارد صحیح است . اعتماد بیش از اندازه به هیچ عنوان به سرمایه گذاران شخصی محدود نمی شود . شواهدی وجود دارد که نشان می‌دهد تحلیل گران مالی ، حتی زمانی که مدارک و شواهد نشان دهنده این است که برآورده های قبلی آن ها صحیح نیست ، برآورد قبلی شان از عملکرد آتی یک شرکت را به راحتی مورد تجدید نظر قرار نمی دهند .

از آنجایی که اشخاص به علت اعتماد بیش از حد ، بیشتر از آنچه که انتظار دارند شکست می خورند ، در طول زمان ، یادگیری عقلایی باعث می شود که اعتماد بیش از حد حذف شود . بدین ترتیب طبیعت افراد آن ها را ترغیب می‌کند که برای موفق نشان دادن خود(خود فریبی در موفقیت ) به مکانیسم دیگری روی آورند .

در یکی از این مکانیسم ها ، اشخاص برخی پدیده ها را به طور تورش داری به خودشان نسبت می‌دهند . به عبارت دیگر آن ها پیامدهای خوبی را به توانایی‌های خودشان و پیامدهای بد را به محیط و رویدادهای خارجی نسبت می‌دهند . این مکانیسم باعث می شود اشخاص هم چنان به خودشان بیش از حد مطمئن باشند .

به طور کلی در نظریه خود فریبی علاوه بر بحث اعتماد بیش از حد ، به مکانیسم هایی پرداخته می شود که طی آن اشخاص به دنبال راه هایی می‌گردند که پیامد تصمیم گیری های خود را توجیه کنند و بدین ترتیب بتوانند احترام دیگران را به خودشان جلب کنند.

۳ ) تعاملات اجتماعی

متخصصان مالی ، روانشناسی اجتماع را کمتر مورد توجه قرار داده‌اند . نظریه پردازان مالی تاثیر اطلاعات بر روی قیمت سهام و حجم معاملات را بررسی کرده‌اند ، اما تحقیقات کمتری راجع به تعاملات اجتماعی بین افراد در بازار سهام انجام داده‌اند.

۶ – تواناسازی در مهارت های ارتباطی

آنچه ‌در تجربه آموزی دارای اهمیت است تبادل تجارب است. تبادل تجارب، خود به تخصص نیاز دارد. اینکه کارکنان در داخل و خارج سازمان دست به تبادل تجارب بزنند تضمین کننده امنیت شغلی است. اگر افراد سازمان دارای تجربه باشند ولی نتوانند آن را بیان کنند سازمان و افراد دیگرنمی توانند از آن استفاده کنند. ‌بنابرین‏ سازمان ها بایستی توانمندی تبادل تجارب را در کارکنان تقویت کنند تا با بیان تخصصی، توانمندی، هنر و… برای خود بازاریابی کنند.

۷ – تواناسازی در تفکر

فکرکردن، فن و هنری است که باید آموخت، تفکر سبب شناخت ارزش های اجتماعی، فلسفی و درک روابط علت ومعلولی و نیز معرفت به پیوستگی کلیه مسائل مادی و معنوی که زندگی انسان را دربرگرفته است می شود. تفکر منطقی عامل درک علت ها ورفع موانع و گشایش راه ها و مایه پیشرفت وسازندگی جهان است. “۷”

وقتی سازمان زمینه تفکر افراد را فراهم کند، کارکنان ایده های جدید را تولید و کاربردی می‌کنند و نحوه تفکر را می آموزند، فن و هنرفکرکردن تضمین کننده امنیت شغلی افراد است. وقتی کارکنان سازمانی بتوانند خوب فکر کنندهم در داخل سازمان و هم در خارج سازمان ازموقعیت های خوبی برخوردار می‌شوند و این بخاطر این است که سازمان های عصر حاضر به انسان های متفکر و خلاق نیاز دارد.

۸ – تواناسازی وجدان کاری کارکنان

وجدان کار با امنیت شغلی رابطه مستقیمی دارد. سازمان های عصر حاضر به کارکنانی نیاز دارند که شاخص های وجدان کار در آن ها تجلی عملی پیدا کرده باشد. سازمان ها وابسته به انسان های باوجدان هستند و یکی از راه های توجه به امنیت شغلی کارکنان فراهم کردن بستر لازم برای ایجاد، پرورش وکاربردی کردن وجدان کار است. وقتی وجدان کاری افراد سازمان توانا شده باشد هم در داخل سازمان و هم درخارج سازمان از امنیت شغلی تضمین شده ای برخوردار هستند.

با توجه به الگوی تبیین کننده امنیت شغلی ازطریق توسعه منابع انسانی و توضیح مؤلفه‌ های مربوطه لازم به یادآوری است، امنیت شغلی تنها با استخدام رسمی و ثابت امکان پذیر نیست بلکه بایستی کارکنان یک سازمان در ابعاد مختلف پرورش یافته و توانمند گردند و مهارت های لازم ‌را کسب کنند تا به امنیت شغلی درون و برون سازمانی به شرح زیر دست یابند:

– امنیت شغلی درون سازمانی

یعنی اینکه سازمان به تعهد کاری، نظام کاری، کارکیفی وجسارت و تخصص کارکنان وابسته باشد نه اینکه افراد و کارکنان سازمان ازطریق استخدام رسمی وابسته به سازمان باشند. زمانی که کارکنان یک سازمان خوب پرورش یافتند حتی اگر افرادبطور موقت هم استخدام شده باشند به لحاظ نیاز سازمان به آن ها امنیت شغلی تضمین شده است.

– امنیت شغلی برون سازمانی

یعنی اینکه یک سازمان علاوه بر انجام کارهای جاری خود توسط کارکنان بایستی نقش یک دانشگاه علمی و کاربردی را در پرورش کارکنان ایفا کند و افراد رادر تفکر، وجدان کار، مهارت های ارتباطی ومهارت های مختلف تقویت سازد. زمانی که کارکنان یک سازمان در این ابعاد رشدیافته شدند، بازارکار بیرون سازمان به تخصص، مهارت، دلسوزی و کار کیفی کارکنان وابسته شده و افراد می تواننداندوخته های کمی و کیفی خود را به کارگیرند، ‌بنابرین‏ از این طریق نیز امنیت شغلی افرادتضمین می‌گردد.

مؤلفه‌ های امنیت شغلی به طور مختصر در زیر بیان می‌گردد:

– تمرکز بر شغل توسط افراد بیانگر وجود ثبات شغلی است که این تمرکز از دو شغله شدن افرادجلوگیری و بخشی از امنیت شغلی را شکل می‌دهد.

– جابجایی کمتر در شغل بیانگر وجود امنیت شغلی است که حاصل آن تخصصی و خبرگی است و زمانی که افراد در یک شغل خبرگی وتخصص پیدا کردند بخشی از امنیت شغلی آن هاشکل می‌گیرد.

– انتخاب شغل مناسب زمینه ساز بروز و تقویت علاقه مندی از کار است که با امنیت شغلی رابطه مستقیم دارد.

– رضایت در شغل موجب بروز خلاقیت در کارشده و نهایتاً خلاقیت ها استحکام بخش امنیت شغلی کارکنان خواهدبود.

– رضایت اقتصادی موجب دلگرمی فرد در کارشده و احساس برابری در کارکنان شکل می گیردکه خود احساس برابری در سازمان نقش مؤثری در امنیت شغلی ایفا می‌کند.

– ازجمله مؤلفه‌ های امنیت شغلی، عاطفی بودن محیط کار است که به ساختن روان سالم انسان ها کمک می‌کند و زمانی که انسانی ازطریق کارشخصیت و روان خود را تکامل بخشد امنیت شغلی آن ها نیز تامین می شود.

– احساس آرامش در کار منجر به رهایی از فشار شغلی گردیده و در نتیجه بخشی از امنیت شغلی کارکنان که از طریق فشارهای شغلی ‌تهدید می شود، تامین می‌گردد.

– وابسته شدن فرد به سازمان بیانگر وجودامنیت شغلی است که حاصل آن تعهد سازمانی است.

– زمانی که کارکنان یک سازمان از سازمان خود دفاع کنند به طور مستقیم و غیرمستقیم اعتبارسازمان را تقویت کرده که در سایه آن امنیت شغلی افراد تامین می‌گردد.

فصل سوم

روش تحقیق

برای اینکه علت انتخاب روش نمونه گیری، حجم نمونه وابزارگردآوری داده ها وسایرمواردشفاف باشدبطورخلاصه تعارف لازم جهت آگاهی بیان می‌گردد:

جامعه: در هر بررسی آماری، مجموعه عناصر مورد نظر را جامعه می‌نامند. به عبارت دیگر ، جامعه مجموعه تمام مشاهدات ممکنی است که می‌توانند با تکرار یک آزمایش حاصل شوند.

سرشماری: سرشماری از جامعه متناهی، بررسی است که تمام واحدهای جامعه را دربر می‌گیرد. در بسیاری از موارد ، اجرای سرشماری در یک جامعه متناهی، کاری است شدنی.

نمونه: نمونه بخشی از جامعه تحت بررسی است که با روشی که از پیش تعیین شده است انتخاب می‌شود. به قسمی که می‌توان از این بخش، استنباط هایی درباره کل جامعه به دست آورد.

۳-۱- انواع نمونه گیری تصادفی

۳-۱-۱- نمونه گیری تصادفی ساده

۳-۱-۱-۱- نمونه گیری تصادفی ساده بدون جایگذاری

یک ویژگی مهم نمونه گیری تصادفی ساده بدون جایگذاری این است که احتمال استخراج هر واحد مشخص از جامعه در هر استخراجی مساوی با احتمال استخراج آن واحد مشخص در استخراج اول است.

۳-۱-۱-۲- نمونه گیری تصادفی ساده با جایگذاری

اگر در انتخاب n واحد نمونه، پس از انتخاب هر واحد، آن را به جامعه برگردانیم و انتخاب بعدی را انجام دهیم نمونه گیری تصادفی ساده را با جایگذاری می‌نامند. در این روش، انتخاب هر واحد مستقل از انتخاب واحدهای دیگر است.

۳-۱-۲- نمونه گیری تصادفی طبقه بندی شده

یکی از عمده‌ترین طرح های مفید عملی ، نمونه گیری تصادفی طبقه بندی شده نامیده می‌شود، ابتدا جامعه را به قسمت های همگنی تقسیم کرده، آنگاه نمونه های تصادفی ساده مستقل ، از این زیر مجموعه های جداگانه استخراج می‌کنیم.

۳-۲- نمونه گیری سیستماتیک

۲-۳-۲- ریسک تورمی

ریسک تورم، ریسک کاهش ارزش اصل و فرع سرمایه، به دلیل کاهش قدرت خرید پول می‌باشد. تورم، می‌تواند بازده واقعی سهام عادی را کاهش دهد. نرخ تورم بالا، باعث می شود که قدرت خرید پول کاهش یابد و در نتیجه سرمایه‌گذار با دریافت اصل و فرع سرمایه‌ خود، کالاها و خدمات کمتری بخرد. اگر بعد از خرید اوراق بهادار نرخ تورم افزایش یابد، نرخ بهره در بازار نیز افزایش خواهد یافت و افزایش نرخ بهره‌ بازار، موجب کاهش ارزش و قیمت اوراق بهاداری خواهد شد که قبلا منتشر شده اند. با خرید اوراق بهادار با درامد ثابت، سرمایه‌گذار مشمول ریسک تورم خواهد شد. با خریدن سهام عادی می توان در برابر ریسک تورم، برای خود مصونیت ایجاد کرد. زیرا با افزایش سطح عمومی قیمت‌ها، انتظار می‌رود که سود شرکت ها نیز افزایش یابد. البته بین افزایش قیمت سهام عادی شرکت ها و شاخص عمومی قیمت‌ها، همبستگی کاملی وجود ندارد(راعی و پویان فر، ۱۳۸۹).

۲-۳-۳- ریسک تجاری

ریسک‌های تجاری، ریسک‌هایی هستند که یک بنگاه کاملاً به آن ها واقف است و از آن ها برای ایجاد مزیت رقابتی و ایجاد ارزش برای سهام‌داران استفاده می‌کند. این ریسک‌ها به بازار محصولات و خدماتی که بنگاه در آن ها فعالیت می‌کند بستگی دارد و شامل نوآوری‌های تکنولوژیکی، طراحی خدمات و محصولات و بازاریابی آن ها می‌شود(رادپور و همکاران، ۱۳۸۸).

ریسک ناشی از انجام تجارت و کسب و کار در یک صنعت خاص یا یک محیط خاص را ریسک تجاری می‌گویند. به عبارت دیگر ریسک تجاری را در ناتوانی یک شرکت در پایداری صحنه رقابت، یا در حفظ نرخ رشد و یا ثبات میزان سوددهی در کوتاه مدت یا بلند مدت می‌توان تعریف کرد. در چنین حالتی میزان سود تقسیمی شرکت کاهش می‌یابد و این کار بر بازدهی و تغییر پذیری بازدهی سالانه آثار نا‌مطلوبی می‌گذارد(تهرانی و پیمانی، ۱۳۸۷).

ریسک‌های مالی نیز در حیطه ریسک‌های تجاری قرار می‌گیرند که به طور مستقیم بر سودآوری شرکت‌ها اثر می‌گذارند و می‌توانند حتی شرکتی را از پای درآورند، تغییرات قیمت مالی باعث بروز ریسک‌های مالی می‌گردد(راعی و سعیدی،۱۳۹۱).

۲-۳-۴- ریسک نقدینگی

این ریسک بیانگر آن است که بانک برای پرداخت مطالبات در زمان سررسید سپرده‌گذاران و وام گیرندگان خود، از منابع نقدی یا دارایی قابل فروش کوتاه مدت کافی بهره مند نباشد، این ریسک از سه عامل عدم توانایی اجرای تعهدات مالی کوتاه‌مدت، عدم توانایی تأمین منابع مالی کوتاه‌مدت با هزینه های مقرون به صرفه ناشی است(سروش و صادقی، ۱۳۸۶).

ریسک نقد شوندگی را نمی‌توان همانند ریسک مالی یا ریسک تجاری محاسبه کرد. اصولاً سرمایه‌گذاران، نقد شوندگی را از این دیدگاه مورد توجه قرار می‌دهند، که بتوانند یک دارایی را سریعاً بخرند یا بفروشند، بدون آنکه قیمت آن دستخوش تغییرات شدید شود، و از همین دیدگاه است که گفته می‌شود دارایی مذبور دارای قدرت نقدشوندگی بالایی است. هر قدر خرید و فروش یک دارایی سریعتر انجام شود، ریسک نقد‌شوندگی کمتر می‌شود. اوراق و اسناد خزانه (در آمریکا) به ویژه اوراق خزانه ۳۰ تا ۹۰ روزه، ریسک نقد‌شوندگی ندارند. زیرا سرمایه‌گذاران می‌توانند به سرعت و بدون کاهش قیمت این اوراق را بخرند یا بفروشند. نقطه مخالف این وضعیت، وقتی است که یک نفر بخواهد در سهام شرکت‌های کوچک، سرمایه‌گذاری کند که برای خرید یا فروش آن ها باید چند روز یا چند هفته منتظر بماند و در مواردی هم باید قیمت پیشنهادی فروش را کمتر نماید(فبوزی و فری، ۱۳۷۶).

۲-۳-۵- ریسک کشور

ریسک‌های کشوری عبارتند از خسارت‌های مالی بالقوه ناشی از رویداد‌های سیاسی و اقتصادی کشور همچنین ریسک‌های بین‌المللی ریسک‌هایی هستند که بر اثر اتفاقات و رویدادهای بین‌المللی ‌به وقوع می‌پیوندند.

۲-۴- انواع ریسک

تا اینجا در خصوص ریسک کلی دارایی‌ها، که عامل مهمی در تجزیه و تحلیل سرمایه‌گذاری است صحبت کردیم. آن دسته از ریسک‌هایی که ماهیتاً وجود دارند از قبیل ریسک بازار یا ریسک نوسان نرخ بهره و آن دسته از ریسک‌هایی که برای اوراق خاصی وجود دارد از قبیل ریسک مالی و ریسک تجاری. در ادامه ‌به این دو نوع ریسک پرداخته شده است.

۲-۴-۱- ریسک سیستماتیک^[۱۳]

ریسک سیستماتیک به عنوان ریسک بازار شناخته می شود و ناشی از تغییرات شاخص‌های کلان اقتصادی، سیاسی و غیره می‌باشد و بر خلاف ریسک سیستماتیک، به وسیله تنوع ایجاد کردن در پرتفوی دارایی‌ها می‌توان این ریسک را تا حدی پوشش داد که به همین دلیل به آن ریسک تنوع بخشی نیز گفته می شود، نام دیگر این ریسک، ریسک غیر‌بازاری است که همان طور که اشاره شد قابل گریز می‌باشد چرا که ناشی از شرایط داخلی شرکت‌ها و متغیر‌های داخلی تأثیر‌گذار بر سهام از جمله نوآوری ها، محصولات جدید، تصمیمات استراتژیک، ریسک مالی و غیره می‌باشد(گالاگدرا^[۱۴]، ۲۰۰۷).

این ریسک مربوط به بازار سرمایه و شرایط آن است و برای هر دارایی متفاوت است و به علت اینکه این ریسک تابعی از شرایط بازار است، عملاً قابل تغییر نیست. به معیار ریسک سیستماتیک بتا می‌گویند. تغییر پذیری در بازده کلی اوراق بهادار، مستقیماً به تغییرات بازار یا اقتصاد بستگی دارد که به آن ریسک سیستماتیک یا ریسک بازار گفته می شود. به طور معمول تمامی اوراق بهادار (اعم از اوراق قرضه و سهام عادی) تا حدودی از ریسک سیستماتیک برخوردارند، چرا که ریسک سیستماتیک دربرگیرنده‌ی ریسک های تورم، بازار و نرخ بهره است(تهرانی و نوربخش ۱۳۸۴).

۲-۴-۲- ریسک غیر سیستماتیک^[۱۵]

علاوه بر ریسک سیستماتیک، هر دارایی خاص ریسکی دارد که به بازار و شرایط آن بستگی ندارد و تنها به ویژگی‌های خاص آن دارایی بستگی دارد و به آن ریسک غیر سیستماتیک می‌گویند(تهرانی و نوربخش ۱۳۸۴).

این ریسک معمولاً کم اهمیت در نظر گرفته می‌شود. چرا که با تنوع بخشی^[۱۶] دارایی قابل حذف است. این نوع ریسک به عواملی هم‌چون ریسک تجاری، مالی و ریسک نقدینگی بستگی دارد. اگرچه کلیه اوراق بهادار تا حدی از ریسک غیر سیستماتیک برخوردار هستند ولی سهام عادی بیشتر با این نوع ریسک مرتبط است. که همان طور که گفته شد این نوع ریسک را می‌توان با ایجاد پرتفولیو کاهش داد. نوع دوم ریسک در مدل CAPM^[17]، ریسک غیر سیستماتیک می‌باشد و همان طور که بیان شد جزئی از ریسک سبد دارایی می‌باشد و بر خلاف ریسک سیستماتیک، از طریق ایجاد تنوع می‌توان آن را تا حد زیادی کاهش داد. و اما مفروضات مدل CAPM عبارتند از:

1. 1. تابع مطلوبیت سرمایه‌گذار نرمال یا از درجه ۲ ^[۱۸] می‌باشد.

1. 1. تمام ریسک‌هایی که با متنوع کردن سبد سرمایه‌گذاری قابل کنترل هستند، حذف شده است.

1. کل بازار و دارایی بدون ریسک نشان دهنده هزینه فرصت خرید سهام مربوطه می‌باشد.

جهت محاسبه کردن ریسک سیستماتیک از رگرسیون خطی استفاده می‌شود:

(۲-۱)

(۲-۲)

(۲-۳)

(۲-۴)

(۲-۵)

(۲-۶)

(۲-۷)

از جمله انتقاداتی که به مدلCAPM وارد می‌کنند به شرح زیر است:

1. 1. . Supplementary Agreement between the International Civil Aviation Organization and the Government of Canada Regarding the Headquarters of the International Civil Aviation Organization, ICAO Doc. 9591, Supplementaty Agreement. ↑

1. 1. . تالیان، کریستوفر، ترجمه قنبری، حمید، حقوق هوایی، چاپ اول (تهران: انتشارات مجد، ۱۳۹۰)، ص. ۸۰٫ ↑

   

1. 1. .Safety. ↑

1. 1. . Security. ↑

1. 1. . برای مثال نگاه کنید به:United Stases v. Pizzarusso, 338,2d 8 (2d Cir. 1968
      

      در این قضیه، به نظر دادگاه، ارائه اطلاعات نادرست به اداره مهاجرت آمریکا در کانادا، به دادگاه های آمریکا صلاحیت رسیدگی به قضیه را می­دهد. ↑

1. 1. . در خصوص هر یک از این صلاحیت­ها به کتاب حسین میر محمد صادقی، حقوق جزای بین ­الملل (تهران: نشر میزان، ۱۳۷۷) صص ۲۳-۳۳ مراجعه نمایید. ↑

1. 1. . Subjective Territorial Principle. ↑

1. 1. . Objective Territorial Principle. ↑

1. 1. . Flooting Territorial Principle. ↑

1. 1. . محمد صادقی، همان، ص ۲۵٫ ↑

1. 1. . گلرو، علی اکبر، بازسازی ساختار ایمنی هوانوردی کشور بر اساس ایمنی هوانوردی بین‌المللی، صنایع هوایی، شماره ۱۷۹، اردیبهشت ۱۳۸۵، ص. ۴۲٫ ↑

1. 1. . همان، ص ۲۸٫ ↑

1. 1. . جباری، منصور، نقش ایکائو در مبارزه علیه قاچاق و استعمال مواد مخدر، پژوهش حقوق و علوم سیاست، دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبایی تهران، شماره ۴، تابستان ۱۳۸۰، ص. ۶۰٫ ↑

1. 1. . Vershoor, op. cit. at 392-394. ↑

1. 1. . The territorial principle remains most universally accepted. Dickinson et at., Jurisdiction With Respect to Crime, 29 Am.J .Int 1. L.435 at 78 (Supp. 1935). ↑

1. 1. . M. cherif Bassiouni. International Extradition: United States, Law and Practice (US: OUPUSA, 1987) at 261-82; V.P. Nanda, Enforcement of U.S. Law at Sea, in Richard B. Lilliched., International Aspects of Criminal Law: Enforcing United States Law in the World Community (US: Michie Co., 1981) 155-65. Joyner, op. cit. at 236-40. ↑

1. 1. . Joyner, op. cit. at 235. ↑

1. 1. . USA v. Cordova and Santano, US District Court, Eastern District of New York, 17 March 1950; United States Aviation Reports 1 (1950). ↑

1. 1. . American Airline. ↑

1. 1. . منظور از «مخاطرات هواپیمایی» در این بخش جرایم ارتکابی در هواپیما، علیه آن و نیز تأسیسات هواپیمایی است. ↑

1. 1. . Convention on offenses and Certain Other Acts Committed on Board Aircraft, done Sept 14, 1963, 20U.S.T. 2941, 704 U.N.T.S.219 (entered into force Dec. 4. 1969). ↑

1. 1. . Convention for The Suppression of Unlawful Seizure of Aircraft, op,cit. ↑

1. 1. . Convention for the Suppression of Unlawful Acts Against the Safety of Civil Aviation, Sept. 23, 1971, 24 U.S.T. 565, 974 U.N.T.S.177. ↑

1. 1. . ماده ۱ معاهده ۱۹۶۳ توکیو. ↑

1. 1. ۲٫ تَدین، محمود، تشکیل هسته مرکزی ایمنی پرواز، بهداشت کار و ارزیابی سوانح و حوادث هوایی در سازمان صنایع هوایی نیروهای مسلح، صنایع هوایی، شماره ۹۹، شهریور ۱۳۷۸، ص. ۳۱٫ ↑

1. 1. . همان، ماده۱٫ ↑

1. 1. . همان، ماده (۲) ۶ . ↑

1. 1. . همان، ماده (۱) ۹٫ ↑

1. 1. .همان، ماده (۱) ۹٫ ↑

1. 1. . همان ماده ۱۰٫ ↑

1. 1. . Alaska Airlines v. Azza Eid, et al., Case No. 10-962; Corthouse News Service, Airline Still Faces Suit for Ejecting Passengers, reported on 29 July 2011; Vershoor, op. cit. at 398. ↑

1. 1. . ماده ۱۲ کنوانسیون توکیو. ↑

1. 1. . همان، ماده ۱۳٫ ↑

1. 1. . وقتی جرمی علیه مردم عادی صورت بگیرد و تعدادی را قربانی کند جرم ارتکابی از جرایم علیه بشریت محسوب می­گردد. دولت‌ها وظیفه دارند مجرمان این نوع جرایم را به طور مقتضی مجازات و یا به کشورهای متبوع آن­ها مسترد کنند. کشورها باید در راستای اجرای تعهدات خود با کشورهای دیگر همکاری داشته باشند. جرایم بین ­المللی باید حذاقل واجد یکی از خصایص زیر باشند:برخورداری از ویژگی بین ­المللی: یعنی رفتار مورد بحث مشتمل بر یک تهدید مستقیم یا غیر مستقیم نسبت به صلح و امنیت جامعه بین ­المللی بوده، علیه ارزش‌های مشترک بشری ارتکاب یافته و موجب جریحه دار شدن وجدان جمعی بشری گردد.برخورداری از ویژگی فراملی: بدین معنی که رفتار مجرمانه علیه اتباع بیش از یک کشور صورت گرفته باشد؛ به عبارت دیگر رفتار مورد بحث از محدوده مرزهای ملی فراتر رود. (میر محمد صادقی، همان، صص ۴۳-۴۷)

      بعضی معتقدند که هواپیما ربایی جرمی علیه بشریت به حساب می ­آید. به نظر آنان وقتی قوانین مربوط به حمایت از بشریت در زمان جنگ وجود دارد، چرا جرایم علیه بشریت در زمان صلح وجود نداشته باشد.

      برای ملاحظه نظریات مذبور نگاه کنید به:

      Jabbari- G. Mansour. Legal Perspective for the Protection of the Environment Against the Effects of Military Activities During International Armed Conflict, Ph.D.Thesis, Laval University 1997 a pp. 167-174 & 24-45.

      با عنایت به معاهدات ۱۹۴۹ ژنو و پروتکل­های آن حمله به غیر نظامیان در زمان جنگ نقض آشکار قانون جنگ ‌می‌باشد. بمب­گذاری در هواپیمای پان آمریکن باید بر همین استدلال، جرم علیه بشریت تلقی و از طرف جامعه بین ­الملل محکوم شود. اگر لیبی از توریست­ها در قبال آمریکا حمایت کند، این حمایت نباید به عنوان ابزاری علیه مردم بی­دفاع آن کشور به کاربرده شود. اصول ضرورت نظامی، بشریت، تبعیض، آلام غیرضروری و تناسب که به عنوان اصول مورد بول در عرف بین­الملی در زمان جنگ اعمال می­گردند باید در موارد مشابه در زمان صلح هم صادق باشند. ↑

1. 1. . ماده ۲۴ کنوانسیون لاهه. ↑

1. 1. . شناسایی بین‌المللی حقوق مربوط به هواپیما، مجله پژوهش حقوق و سیاست، دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبایی، بهار و تابستان ۱۳۸۵، ص. ۳۳٫ ↑

1. 1. .IFALPA’s Action in er Hijacking: E.E. McWhinney, the Illegal Diversion of Aircraft and International Law, 138 Recueil des Cours 261-372 (1973-1) at 287-289 and 335-337; Vershoor, op. cit. at 400. ↑

1. 1. . نصرت اله نوربخش، هواپیما ربایی، مقصد نامعلوم، مجله صنعت حمل و نقل، شماره ۲۴، ص۱۴٫ ↑

1. 1. . همان، صص ۹ و ۱۰٫ ↑

1. 1. . ماده ۳ کنوانسیون ۱۹۷۰ لاهه. ↑

1. 1. . ماده ۱ معاهده ۱۹۷۰ لاهه. ↑

1. 1. . Aut dedere aut punier (or Aut dedere aut judicare). ↑