در دیدگاه مخالف برخی دیگر از حقوقدانان، نمایندگان غیر مستقل را اشخاصی می­دانند که کلیه امور را به نام و حساب آمر خود انجام می­ دهند. به اعتقاد ایشان مصادیق نمایندگی غیر مستقل در قانون تجارت شامل نمایندگان تجارتی شرکت­های تجاری و قائم مقام تجاری می­باشد. ایشان با آنکه حق العملکار را نیز نماینده تجاری می­دانند اما وی را در هیچ یک از دسته بندی­های ارائه شده از نمایندگی قرار نداده­اند. (ستوده تهرانی، ۱۳۸۷، ص ۸۹)
در ادامه به بررسی مفاهیم نهاد­های مذکور و مقایسه آنها با نمایندگی تجاری موضوع لایحه تجارت ۱۳۹۳ خواهیم پرداخت.

1. 1. حق العملکار: بر اساس ماده ۳۵۷ ق.ت حق العملکار کسی است که به نام خود و به حساب دیگری معاملاتی را کرده و حق العمل دریافت می­دارد. مشابه این تعریف را ماده L132-1 ق.ت. فرانسه^[۳] نیز ارائه نموده است. به عبارت دیگر حق العملکار (le commissionaire) کسی است که به دستور شخصی به معامله با دیگران می ­پردازد ، ضمن آنکه وی این معاملات را به نام خود ولی به حساب دیگری انجام می­دهد. حق العملکار حق ندارد جز در مواردی که آمر اجازه داده است سمت خویش را فاش نماید. (ستوده تهرانی، ۱۳۸۷، ص ۵۸)

حال این سوال مطرح می­ شود که غیر مستقل بودن نمایندگی حق العملکار با توجه به اینکه در ظاهر اصیل است، چگونه قابل توجیه می­باشد؟
در پاسخ باید گفت، حق العملکار در قرارداد منعقده با آمر، نماینده می­باشد، زیرا در حقیقت به نام و حساب آمر عمل می­ کند و تنها در مقابل ثالث، به علت شرایط خاص و حفظ اسرار شغلی نمایندگی را کتمان می­نماید. ضمن آنکه نتیجه اعمال حق العملکار وارد دارایی آمر می­گردد و وی اجرت خویش را از آمر دریافت می­ کند. بنابراین به موجب دلایل مذکور حق العملکار در زمره نمایندگان غیر مستقل می­باشد.

( اینجا فقط تکه ای از متن فایل پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

تفاوت نماینده تجاری لایحه تجارت با حق العملکار در این است که نماینده تجاری برخوردار از عنصر کامل نمایندگی است، بدین نحو که وی به نام و به حساب دیگری عمل می­نماید. همچنین نماینده بر اساس ماده ۵۵ ل.ت. اجیر یا مستخدم طرف قرارداد نیز نمی ­باشد. در حالی که حق العملکار به نام خود و به حساب دیگری عمل می­نماید. به علاوه حق العملکار اجیر طرف قرارداد نیز می­باشد.

1. 1. عامل: از نظر لغوی agent در معنای نماینده و کارگزار است و agence نیز در معنای نمایندگی به کار رفته­است. (پارسایار، ۱۳۸۵، ص ۲۷) نویسندگان قانون تجارت agent را عامل و agence را عاملی ترجمه نموده ­اند.

قانون تجارت ۱۳۱۱ تعریفی از عاملیت تجاری (agence commercial) ارائه نداده است و صرفا در ماده ۲ قانون مذکور از عاملی در کنار دلالی و حق العملکاری به عنوان عمل تجاری ذاتی یاد نموده است. بنابراین حقوقدان در پی رفع این ابهام به ارائه تعاریفی از این تاسیس حقوقی اقدام نموده اند.
برخی از حقوقدانان عامل را کسی می­دانند که مانند حق العملکار در مقابل دریافت اجرت به نمایندگی از دیگری عملی انجام می­دهد، با این تفاوت که عامل برای شخص معینی کار نمی­کند. ضمن آنکه اجرت وی نیز درصدی از کل مبلغ عمل انجام شده است. (ستوده، ۱۳۸۳، ص ۴۸)
حقوقدان دیگری معتقد است، عامل کسی است که کارهای تجاری را به دستور دیگری و با سرمایه خود انجام می­دهد. (راستین، ۱۳۵۳، ص ۷)
برخی از نویسندگان حقوقی معتقدند، عامل کسی است که امور را به دستور دیگری اعم از اینکه سرمایه متعلق به خودش باشد یا نباشد، انجام می­دهد. (عبادی، ۱۳۸۷، ص ۲۱)
برخی دیگر نیز عامل را کسی می­دانند که در مقابل دریافت اجرت به نمایندگی از صاحب کالا یا کارخانه اموری را انجام می­دهد. (حسنی، ۱۳۷۸، ص ۳۸۲)
عده­ای دیگر عاملیت را نمایندگی از بازرگان برای ترخیص کالا از گمرک می­دانند. (کاتبی، ۱۳۸۵، ص ۹)
برخی دیگر معتقدند عاملین تجاری که بر طبق قرارداد وکالت امور یک یا چند بنگاه تجارتی را انجام می­ دهند تاجر محسوب نمی­شوند مگر آنکه به مانند دلال یا حق العملکار فعالیت تجاری داشته باشند و یا به حساب خود عمل نمایند. (عرفانی، ۱۳۸۳، ج ۱، ص ۸۸)

1. 1. قائم مقام تجارتی: بر اساس ماده ۳۹۵ ق.ت قائم مقام تجاری کسی است که رئیس تجارت خانه او را برای انجام کلیه امور مربوط به تجارت خانه یا یکی از شعب آن نائب خود قرارداده و امضای او برای تجارتخانه الزام‌آور است.

وجه تمایز قائم مقام تجاری از سایر نمایندگان در رابطه با حوزه اختیارات قائم مقام تجاری است. زیرا قائم مقام می ­تواند در تمامی امور مربوط به تجارتخانه دخالت داشته باشد، در حالی که اختیارات سایر نمایندگان محدود به موارد معینی می­باشد، به علاوه موضوع قائم مقامی باید مرتبط با اداره امور تجارت خانه باشد در غیر اینصورت نمی­ توان وی را قائم مقام تجاری دانست. (حاجیانی، ۱۳۸۶، صص ۳۰۹-۳۰۸) (کاتبی، ۱۳۸۵، ص ۲۸۱)
وجه تشابه قائم مقام تجاری با نماینده تجارتی در این است که قائم مقام نیز به نام صاحب تجارتخانه عمل می­نماید. اما آنچه این دو مفهوم را از یکدیگر متمایز می­سازد این تفاوت است که قائم مقام تجاری تاجر نمی ­باشد درحالی که وفق ماده ۱ لایحه تجارت نماینده تجاری تاجر است. ضمن آنکه برخلاف قائم مقام نماینده تجاری اجیر طرف قرارداد نیست.
در مبحث آتی به تفصیل به بررسی ماهیت قائم مقام تجارتی و وجوه تمایز آن با نمایندگی مذکور در لایحه تجارت خواهیم پرداخت.
مبحث دوم: ماهیت نمایندگی تجاری در حقوق ایران
جهت شناخت ماهیت نمایندگی تجاری در حقوق ایران ابتدا به بررسی ماهیت نمایندگی تجاری مذکور در قانون تجارت ۱۳۱۱ (گفتار نخست) و سپس نمایندگی تجاری مطرح در لایحه تجارت ۱۳۹۳ خواهیم پرداخت(گفتار دوم).
گفتار نخست: ماهیت حقوقی نمایندگی در قانون تجارت
مقنن در قانون تجارت هیچ تعریفی از نمایندگی ارائه ننموده و صرفا مواد ۳۹۵ تا ۴۰۰ قانون تجارت را به قائم مقام تجاری و سایر نمایندگان تجاری اختصاص داده است. این مواد صرفا مربوط به کسانی است که تحت امر یا به وکالت از صاحب تجارتخانه عمل می­نمایند، در صورتی که نمایندگان تجاری اقسام مختلف دارند و برخی از آنها مستقلا و برخی به نام آمر و یا به حساب وی عمل می­نمایند.
جهت برشماری عناصر نمایندگی تجاری ابتدا عناصر عمومی^[۴] (بند نخست) موجود میان انواع مختلف نمایندگی تجاری و سپس عناصر ویژه و اختصاصی هریک را به طور جداگانه مورد مطالعه قرار خواهیم داد(بند دوم).
بند نخست: عناصر عمومی نمایندگی تجاری
هر یک از دو نوع نمایندگی مذکور (نمایندگی مستقل و نمایندگی غیرمستقل) از عناصر مختلفی برخوردار است. برخی از عناصر مزبور در هر دو دسته نمایندگی مشترک می باشد. در واقع در هر نمایندگی علاوه بر طرفین قرارداد، موضوع نمایندگی نیز تعیین‌کننده است. بنابراین لازم است، از سویی، وجود شخص آمر (بند الف) و وجود شخص نماینده (بند ب) و از سوی دیگر، موضوع نمایندگی تجاری مورد بررسی قرار گیرد (بند ج).
الف- وجود شخص آمر
آنچه مسلم است جهت تحقق نمایندگی باید شخصی وجود داشته باشد تا به نماینده جواز انجام اعمال نمایندگی را اعطا نماید. این شخص میتواند شخص حقوقی یا حقیقی باشد.
در نمایندگی تجاری قواعد سلامت اراده آمر با نمایندگی مدنی متفاوت می­باشد. در نمایندگی مدنی شخص آمر میتواند محجور باشد (مانند تاسیس حقوقی ولایت، وصایت و قیمومت) اما در نمایندگی تجاری به علت ماهیت این نوع نمایندگی و عدم جمع دو وصف تاجر بودن و محجوریت، شخص آمر نمی­تواند محجور باشد. (حاجیانی، ۱۳۸۶، ص ۱۷۶)
همچنین در قرارداد نمایندگی آمر باید تاجر باشد، زیرا تجاری بودن موضوع نمایندگی کافی برای تجاری قلمداد شدن قرارداد نمایندگی نمی ­باشد.
ب‌- وجود شخص نماینده
جهت تحقق نمایندگی وجود نماینده نیز لازم است. نماینده نیز به مانند آمر می تواند شخص حقیقی یا حقوقی باشد.
در خصوص تاجر بودن نماینده، بر اساس قانون تجارت، قائم مقام تجاری صرفا نائب تاجر در رابطه با امور تجارتخانه دانسته شده است و تاجر نمی ­باشد و از آن حیث نماینده تجاری قلمداد می­ شود که نیابتا امور مربوط به تجارتخانه را از سوی تاجر انجام می­دهد، در واقع وی به اعتبار موضوع نمایندگی نماینده تجاری است. (احمدی سجادی، ۱۳۷۷، ص ۹۳)
اما در مورد عامل و حق العملکار، بند ۳ ماده ۲ عاملی و حق العملکاری را در زمره اعمال تجاری ذاتی قرار داده است. بنابراین حق العملکار و عامل در صورتی که به عنوان نماینده تجاری، شغل معمول خویش را عملیات عاملی و حق العملکاری قرار دهند، تاجر خواهند بود.
ذکر این نکته حائز اهمیت است که تاجر بودن نماینده قبل از انعقاد قرارداد نمایندگی حائز اهمیت نمی ­باشد و به عبارت دیگر تاجر بودن او تاثیری در تجاری تلقی شدن نمایندگی ندارد.
ج‌- تجاری بودن موضوع نمایندگی
همانگونه که ذکر شد یکی دیگر از عناصر عمومی نمایندگی تجاری لزوم تجارتی بودن اعمال نمایندگی است. اهمیت تجاری بودن موضوع نمایندگی از آن حیث است که صرف تاجر بودن اصیل نمی­تواند به نمایندگی وصف تجاری بدهد. به طور مثال اگر تاجر به دیگری وکالت در خرید یا فروش مال غیر منقول بدهد، حتی اگر جهت رفع حوائج تجاری نیز باشد، باز هم نمایندگی تجاری نخواهد بود. همچنانکه به صراحت ماده ۴ ق.ت، معاملات راجع به اموال غیر منقول به هیچ عنوانی تجارتی تلقی نمی­شوند.
قانون تجارت در ماده ۲ و ۳ اعمال تجاری را بیان نموده است. در ماده ۲ بر اساس سیستم موضوعی اعمال ذاتا تجاری را نام برده است. در ادامه در ماده ۳ بلافاصله اعمالی را به اعتبار این که توسط تاجر انجام می­گیرد، تجاری دانسته و در این ماده از نظریه شخصی تبعیت نموده است. در واقع قانون تجارت بر اساس سیستم مختلط تدوین شده است. (کاتبی، ۱۳۸۵، صص ۸-۷ ؛اسکینی، ۱۳۸۶، الف، ج ۱، ص ۶۷ و ۱۲۲؛ ستوده، ۱۳۸۳، ج ۱، ص ۴۴؛ عرفانی، ۱۳۸۳، ج ۱، ص ۵-۴۹؛ عبادی، ۱۳۸۷، صص ۱۸ و ۲۷)
اعمال موضوع ماده ۲ فارغ از این که انجام دهنده آن تاجر باشد یا غیر تاجر، تجاری تلقی می­ شود و ماده یک نیز شخصی را که این اعمال را شغل معمول خود قرار دهد تاجر تلقی می­نماید. اما اعمال موضوع ماده ۳ در صورتی که توسط تاجر انجام گیرد، تجاری تلقی می­ شود. به این اعمال، اعمال تجاری تبعی گویند.
ماده ۲ در مقام بیان اعمالی است که در صورت انجام توسط افراد به عنوان شغل معمول خود قابلیت ایجاد وصف تاجر برای آنان را فراهم می­سازد. حال اگر آمر تاجر جهت انجام این اعمال به دیگری نمایندگی بدهد می­توان وی را نماینده تجاری قلمداد نمود در حالی که اگر غیر تاجر جهت خرید مالی به قصد فروش به دیگری نمایندگی دهد این فرد نماینده تجاری نخواهد بود بلکه نماینده مدنی قلمداد می­ شود. پس برای اینکه شخص، نماینده تجاری تلقی گردد باید اعطاء کننده اختیار، تاجر باشد. (حاجیانی، ۱۳۸۶، صص ۱۸۹-۱۸۳)
بند دوم: عناصر اختصاصی نمایندگی تجاری
الف: عناصر اختصاصی نمایندگی غیر مستقل:
۱- وابستگی نماینده به آمر
در خصوص نمایندگی غیر مستقل این سوال مطرح است که آیا نماینده وابسته به آمر است یا مستقل عمل می­نماید؟

برخاستن در سیاهی شب و به مجلس انس و خلوت با پروردگار محبوب رفتن، از بالاترین لذات برای عاشقان خداست که خلوت نیمه شب را برای راز و نیاز با خالق و محبوب خویش برمی‌گزینند.

( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

از امام صادق۷ چنین نقل شده است:
کانَ فِیمَا نَاجَی اللَّهُ بِهِ مُوسَی بْنَ عِمْرَانَ ع أَنْ قَالَ لَهُ یا ابْنَ عِمْرَانَ کذَبَ مَنْ زَعَمَ أَنَّهُ یحِبُّنِی فَإِذَا جَنَّهُ اللَّیلُ نَامَ عَنِّی أَ لَیسَ کلُّ مُحِبٍّ یحِبُّ خَلْوَهَ حَبِیبِهِ‌ها أَنَا یا ابْنَ عِمْرَانَ مُطَّلِعٌ عَلَی أَحِبَّائِی إِذَا جَنَّهُمُ اللَّیلُ حَوَّلْتُ أَبْصَارَهُمْ فِی قُلُوبِهِمْ وَ مَثَّلْتُ عُقُوبَتِی بَینَ أَعْینِهِمْ یخَاطِبُونِّی عَنِ الْمُشَاهَدَهِ وَ یکلِّمُونِّی عَنِ الْحُضُورِ یا ابْنَ عِمْرَانَ هَبْ لِی مِنْ قَلْبِک الْخُشُوعَ وَ مِنْ بَدَنِک الْخُضُوعَ وَ مِنْ عَینَیک الدُّمُوعَ وَ ادْعُنِی فِی ظُلَمِ اللَّیلِ فَإِنَّک تَجِدُنِی قَرِیباً مُجِیباً^[۹۲]
از جمله سخنانى که خداوند متعال به موسى بن عمران۷فرموده این است: اى پسر عمران هر کس بگوید مرا دوست مى‏دارد و چون شب فرا رسد چشمش را خواب در رباید، در دوستى و محبت من صادق نیست.
مگر چنین نیست که هر دوستى، خلوت کردن با دوست را دوست مى‏دارد؟ اى پسر عمران! من بر دوستان خود آگاهم. آنان چنانند که چون شب آنان را در برمى‏گیرد چشم‌ها و دل‌هاى ایشان سرگردان است و عقوبت من مقابل چشم‌هاى آنان مجسم مى‏شود. آنان با من چنان گفتگو مى‏کنند که گویى مرا مى‏بینند و چنان با من سخن مى‏گویند که گویى در حضور من هستند. اى پسر عمران! با دل خود نسبت به من خاشع و با تن خود براى من فروتن باش و در تاریکى‏هاى شب از چشم خود اشک بیفشان و مرا فراخوان که تو مرا نزدیک و اجابت‏کننده خواهى یافت‏.

۱٫۳٫ ایمان به خداوند

در آموزه‌های دینی - آیات قرآن و کلمات اهل‌بیت۷- نصوصی یافت می‌شود که آشکارا دلالت دارد که ایمان به خداوند متعال - به ویژه در مراتب بالای ایمانی - دارای لذت و حلاوت خاصی است و در روایات مختلفی ( حدود پانزده حدیث ) تعبیر «حلاوه الایمان» آمده است.

۱٫۳٫۱٫ راه‌های چشیدن شیرینی ایمان

راه‌هایی که در صورت طی کردن آن‌ها می‌توان لذت ایمان را درک کرد در آموزه‌های دینی بیان شده‌اند. چرا که ایمان مفهومی عام است و میلیون‌ها نفر مصداق ایمان آورندگان، یعنی مؤمنان هستند. اما به راستی شیرینی، حلاوت و لذت این نعمت بزرگ الهی، برای چه تعدادی از این گروه زیاد، قابل درک و لمس است؟ در آموزه‌های دینی راه هایی برای چشیدن طعم شیرین ایمان بیان شده است.
۱٫۳٫۱٫۱٫ نگاه به بالاتر از خویش نداشتن
از رسول خدا۹چنین نقل شده است که فرمودند:
لا لَا یجِدُ الرَّجُلُ حَلَاوَهَ الْإِیمَانِ فِی قَلْبِهِ حَتَّی لَا یبَالِی مَنْ أَکلَ الدُّنْیا^[۹۳]
انسان شیرینی ایمان را در قلب خویش نمی‌یابد تا این‌که برایش مهم نباشد دنیا به کام کیست.
نکته‌ای که به نظر می‌رسد آن است که اگر این حدیث را به این صورت بخوانیم: «مِن اکلِ الدنیا» مفهوم آن این است که خورد و خوراک دنیا برای او اهمیت ندارد، که به معنای زهد است. اما اگر به همان معنای اولی باشد که بیان شد، باید دانست که یکی از پیامد‌های مقایسه‌ی خویش با بالادست‌های خود، در امور مادی، محرومیت از چشیدن شیرینی ایمان است. مقایسه‌ی صعودی، رابطه‌ی انسان با خدا را نیز بر هم می‌زند، انسان را ناراضی، شاکی و طلبکار می‌سازد و موجب سوء ظن به خداوند می‌گردد. این امور نمی‌گذارند شیرینی رابطه با خدا چشیده شود. ممکن است رابطه قطع نشود، ولی رابطه‌ی حاصل، رابطه‌ی شیرین و دلچسبی هم نخواهد بود.
در واقع مفهوم حدیث آن است که نگاه خود را از زندگی دیگران بردارید و اهمیت ندهید که دنیا دست کیست و دیگران‌چه دارند، تا بتوانید از شیرینی ایمان بهرمند شوید. محرومیت از چشیدن حلاوت ایمان، پیامد نگاه کردن به زندگی انسان‌هایی است که در امور مادی از ما بالاترند.
۱٫۳٫۱٫۲٫ زهد در دنیا
امام صادق۷ می‌فرمایند:
حَرَامٌ عَلَی قُلُوبِکمْ أَنْ تَعْرِفَ حَلَاوَهَ الْإِیمَانِ حَتَّی تَزْهَدَ فِی الدُّنْیا^[۹۴]
بر دل‌های شما حرام است که شیرینی ایمان را درک کنند، تا آن زمان که دل هایتان در دنیا زهد ورزند.
روشن است که دلی که در گرو وابستگی به دنیاست، نمی‌تواند شیرینی ایمان را بچشد. چرا که اساساً دلبستگی به دنیا ظلمتی است که دل را از نور ایمان تهی می‌سازد.
۱٫۳٫۱٫۲٫۱٫ راه‌های پیدایش زهد در انسان
با توجه به اهمیت زهد در درجه‌ی ایمان و در نتیجه دریافتن حلاوت ایمان که از لذات معنوی است، شایسته است به برخی از توصیه‌های ائمه برای ایجاد زهد – که یک حالت روحی است – در انسان و یا تقویت این حالت روحی، اشاره کنیم:
۱٫۳٫۱٫۲٫۱٫۱٫ تزهد
در بحث راه‌های کظم غیظ گفته شد که بنا به فرمایش امیرالمؤمنین۷ یکی از راه‌های حلیم شدن، تحلّم است. مشابه این راهکار برای بحث زهد نیز از امیرالمؤمنین۷ توصیه شده است:
أَوَّلُ‏ الزُّهْدِ التَّزَهُّد^[۹۵]
اولین قدم زهد، تزهد است.
و یا در روایت دیگری می‌فرمایند:
التَّزَهُّدُ یُؤَدِّی إِلَى‏ الزُّهْد^[۹۶]
تزهد، (شخص را) به سمت زهد می‌کشاند.
در این‌جا باید توجه داشت که تزهد به معنای تظاهر زهد و ریاکارانه عمل کردن نسیت. با توجه به معنای زهد در قرآن کریم که در فصل قبل از لسان وجود مبارک امیرالمؤمنین۷ بیان شد، زهد (خوشحال نشدن به خاطر به دست آوردن متاع دنیا و ناراحت نشدن برای از بین رفتن آن) یک حالت قلبی است؛ نه یک امر خارجی. عموم انسان‌ها بر قلب خود مسلط نیستند و مثلاً با از دست دادن اموال خود ناراحت می‌شوند و این ناراحتی امری غیر اختیاری است؛ اما باید توجه داشت که رفتاری که بعد از به وجود آمدن این حالت روحی از انسان سر می‌زند، کاملاً در اختیار اوست. بنا بر این، معنای صحیح روایت این چنین است که انسان باید در این مرحله‌ی دوم که اختیار دارد مانند افراد زاهد رفتار کند. کسی که به خاطر از دست دادن چیزی ناراحت نشده باشد، از ضرری که متوجه او شده یاد نمی‌کند، به آن فکر نمی‌کند و یا حادثه را برای دیگران باز گو نمی‌کند و…. . اگر کسی با وجود ناراحت شدن به خاطر از دست دادن متاعی دنیایی، مانند افراد زاهد– همان گونه که گفته شد - رفتار کند،پس از مدتی با پدید آمدن ضرر دنیایی حقیقتاً اندوهگین نمی‌شود. مشابه این امر در طرف دیگر زهد نیز برقرار است. یعنی اگر کسی با به دست آوردن مال دنیا خوشحال می‌شود، با این‌که خوشحال است، خود را کنترل کند و مسأله را کأن لم یکن تلقی کند و این خوشحالی را خارجاً بروز ندهد و مانند زاهدین عمل کند، چنین کسی پس از مدتی با اقبال دنیا خوشحال و با ادبار دنیا غمگین نمی‌گردد.
۱٫۳٫۱٫۲٫۱٫۲٫ شناخت خداوند
یکی از عوامل به وجود آمدن حالت زهد در انسان، پیدا کردن شاخت صحیح از خداوند متعال است. کسی که خداوند را بشناسد و به او متوجه شود، خود به خود دل از دنیا برمی‌کند و زهد پیشه می‌کند. امام جعفر بن محمد۷ فرمودند:
إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ قَالَ فِی مُنَاجَاتِهِ لِمُوسَى ع‏ إِنَّ الدُّنْیَا دَارُ عُقُوبَهٍ عَاقَبْتُ فِیهَا آدَمَ عِنْدَ خَطِیئَتِهِ وَ جَعَلْتُهَا مَلْعُونَهً مَلْعُونٌ مَا فِیهَا إِلَّا مَا کانَ فِیهَا لِی یَا مُوسَى إِنَّ عِبَادِیَ الصَّالِحِینَ زَهِدُوا فِیهَا بِقَدْرِ عِلْمِهِمْ‏ بِی‏ وَ سَائِرَهُمْ مِنْ خَلْقِی رَغِبُوا فِیهَا بِقَدْرِ جَهْلِهِمْ بِی وَ مَا مِنْ خَلْقِی أَحَدٌ عَظَّمَهَا فَقَرَّتْ عَیْنُهُ وَ مَا یُحَقِّرُهَا أَحَدٌ إِلَّا انْتَفَعَ بِهَا^[۹۷]
خداوند عزّوجلّ با موسى۷ هنگام مناجات فرمود: اى موسى دنیا خود دار مکافات است. آدم ابوالبشر را براى یک ترک اولى گرفتار کردم و دنیا و آنچه در آن است را ملعون ساختم مگر آنچه در آن متعلّق به من و براى من است. اى موسى! به راستى که بندگان شایسته‌ی من به همان اندازه که مرا شناختند از دنیا وارسته شدند و به آن بى‏رغبتى نشان دادند و دیگران به همان حدّ که با من ناآشنا بودند، به دنیا رغبت کردند و آن را منتهاى آرزوى خویش قرار دادند؛ از مخلوقات من کسى دنیا را بزرگ نشمرده که خوشى بیند و چشمش بدان روشن گردد و نیز کسى آن را پست و حقیر ندانسته جز این‌که از آن بهرمند گشته است.
۱٫۳٫۱٫۲٫۱٫۳٫ شناخت صحیح دنیا و آخرت
یکی دیگر از راه‌های به وجود آمدن زهد در انسان، شناخت صحیح دنیا و آخرت و ارزش آن‌هاست. امیرالمؤمنین۷ می‌فرمایند:
أَحَقُ‏ النَّاسِ‏ بِالزَّهَادَهِ مَنْ عَرَفَ نَقْصَ الدُّنْیَا^[۹۸]
سزاوارترین مردم به زهد کسی است که نقص دنیا را بشناسد.
خداوند متعال در کتاب خود درباه‌ی نسبت بین دنیا و آخرت چنین می‌فرماید:
قُلْ مَتاعُ الدُّنْیا قَلیلٌ وَ الْآخِرَهُ خَیْرٌ لِمَنِ اتَّقى‏^[۹۹]
بگو: «برخوردارى (از این‏) دنیا اندک، و براى کسى که تقوا پیشه کرده، آخرت بهتر است.‏»
وَ مَا الْحَیاهُ الدُّنْیا إِلاَّ مَتاعُ الْغُرُور^[۱۰۰]
و زندگى این دنیا جز کالاى فریبنده نیست.
وَ مَا الْحَیاهُ الدُّنْیا إِلاَّ لَعِبٌ وَ لَهْوٌ وَ لَلدَّارُ الْآخِرَهُ خَیْرٌ لِلَّذینَ یَتَّقُون‏^[۱۰۱]
و زندگى دنیا (بدون ایمان و عمل صالح‏) بازى و سرگرمى است، و یقیناً سراى آخرت براى آنان که همواره پرهیزگارى مى‏کنند، بهتر است.
فَما مَتاعُ الْحَیاهِ الدُّنْیا فِی الْآخِرَهِ إِلاَّ قَلیل‏^[۱۰۲]
کالاى زندگى دنیا در برابر آخرت جز کالایى اندک نیست.

• • • قابلیت‌های استراتژیک: این نوع قابلیت‌ها برای ایجاد، انسجام بخشی و هماهنگیهای کارآمد و موثر دانش و شایستگیهای گوناگون شرکت و نیز ساختاردهی مجدد و ایجاد تحرک و نقل و انتقال موثر آنها به موازات تغییرات و پویائیهای محیطی و فرصتهای فراروی، ضرورت دارد.

  ( اینجا فقط تکه ای از متن فایل پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

ب) مزیت متجانس در مقابل نامتجانس
وقتی که شرکت و رقبایش اساساً بااستفاده از مهارتها و قابلیت‌های متجانس و مشابه به روش یکسان رقابت میکنند، مزیتهای موقعیتی و مزیتهای پویا میتوانند متجانس یا غیرمتجانس باشند. در این صورت مزیت رقابتی از انجام فعالیتهای مشابه بهصورت بهتر حاصل میشود. به بیان دیگر وقتی مزیت رقابتی شرکتها از منابع و روش های مشابهی حاصل میشود در این صورت شرکتهایی به مزیت رقابتی بادوام دست خواهند یافت که بهصورت کاراتر و اثربخشتر منابع را بهکار گرفته و روشها را اجرا کنند زیرا در این صورت شرکتها بدون اینکه فرصت متمایزبودن در بازی مشابه را داشته باشند مجبور به ایفای نقش هستند و لذا تنها تعیین کننده مزیت رقابتی بادوام کارایی عملیاتی است.
در نقطه مقابل مزیت متجانس مزیتهای نامتجانس قرار دارد که اساساً ایفای نقش متمایز در بازی یا به طور کلی ایفای نقش در بازی متفاوت است. در این نوع مزیت “متفاوت بودن” نقش تعیین کننده و اساسی دارد به نحوی که بـه وسیله مهارتها ترکیبات متفاوت منابع و یا محصولات متفاوت، خدمات بهتر و ارزش بیشتری برای مشتری فراهم سازد، شرکتهایی که محور مزیت رقابتی خود را انجام متفاوت امور قرار داده اند این کار را از طریق ایجاد تمایز در فرهنگ سازمانی، فرایندها و سیستمهای سازمانی، ساختار سازمانی، شیوه های متفاوت هماهنگی و همکاری، روش های متفاوت بازاریابی و استراتژیهای متفاوت تعقیب میکنند. به عنوان مثال، در کسب و کار کپی کانن نسبت به زیراکس دارای مزیت رقابتی است اما این مزیت رقابتی ناشی از انجام بهتر آنچه که به صورت سنتی توسط زیراکس انجام میشود نیست، بلکه کانن از طریق دژ مستحکم فروش و نیروهای صف به مزیت رقابتی زیراکس پیش دستی کرد ضمن اینکه فرایند نوآوری جدید این شرکت اجازه تولید دستگاه های کپی با هزینه پایین و کیفیت بالا را به او میدهد.
ج) مزیت مشهود در مقابل نامشهود
مزیت رقابتی مشهود، آن نوع مزیتی است که منشاء آن منابع مشهود بوده که به صورت داده فیزیکی مانند ماشین آلات، تجهیزات و… می توان آن را مشاهده کرد. مزایای مشهود معمولاً ناشی از تعهد شرکت به مقدار زیادی منابع در عرصه های خاص است که بهراحتی قابل تغییر نیست که از آن جمله میتوان به سرمایه گذاری سنگین در ماشین آلات اشاره کرد. در مقابل مزیت نامشهود آن نوع مزیتی است که امکان مشاهده آن در شکل فیزیکی بهراحتی مقدور نیست. این نوع مزیتها معمولاً پشت عوامل مشخصی پنهان است. این نوع مزیت میتواند ناشی از رازهای تجاری(BRAND) شهرت، یادگیری و شیوه یادگیری و دانستن کارکنان، فرهنگ سازمانی و… باشد.
د) مزیت ساده در مقابل مرکب
مزیت رقابتی از حیث عملکرد میتواند به تنهایی عمل کرده یا به صورت ترکیبی از مزیتهای چندگانه به عنوان یک کلیت ادغامی و در تعامل با یکدیگر کار کند که در حالت اول مزیت رقابتی از نوع ساده و در حالت دوم از نوع ترکیبی یا مرکب است. بدیهی است که مزیت ترکیبی از حیث ترکیبی نسبت به مزیت ساده جایگاه بالاتر و تعیین کنندهتری دارد.
ه) مزیت موقتی در مقابل مزیت رقابتی پایدار
مزیت رقابتی از هرنوع که باشد میتواند از حیث عملکرد رقابتی به صورت پایدار یا موقتی باشد. مزیت موقتی اشاره به مزیتی دارد که کوتاه مدت و انتقالی است. میتوان گفت که هرچه ویژگیهای مشهود و ساده بودن مزیت رقابتی بیشتر باشد، به طور بالقوه قابلیت آن بیشتر است. با وجود این، اگر شرکت دارای فرهنگ سازمانی نوآور محور و قابلیت نوآوری بازار محوری بالا داشته باشد میتواند اولاً به صورت هوشمندانه از ویژگی پیش دستی خود بهره برده و مزیت موقعیتی خود را ارتقا دهد؛ ثانیاً قبل از اینکه رقبا به مزیت موقتی آن دست یابند مزیت جدیدی را خلق کرده و رقبا را همواره پشت سر خود داشته باشند.
در مقابل مزیت رقابتی موقتی، مزیت رقابتی پایدار قرار دارد که اولاً از نظر زمانی طولانی مدت بوده و زودگذر نیست و ثانیاً به راحتی توسط رقبا قابل دسترسی نیست. مثال بارز آن نام تجاری (برند) قوی و شهرت کوکاکولا است که بیش از یک قرن است ادامه داشته و باعث غبطه همه رقبا می شود. به طور کلی می توان گفت که مزیت رقابتی پایدار از ویژگیهای نظیر بادوام بودن، تحمل پذیری مناسب، دارای قابلیت مدارا، قابلیت زیستی بالا، قابلیت حمایتی و پشتیبانی زیاد، قابلیت پذیرش بالا، قدرت توجیهپذیری و اقناع سازی مناسب، توان مذاکرهای قابل ملاحظه برخوردار است که البته متناسب با شدت و قدرت پایداری مزیت رقابتی همه یا بعضی از ویژگیهای فوق در آن وجود خواهد داشت
نکته حائز اهمیت دیگر اینکه بین مزیت رقابتی موقتی و مزیت رقابتی پایدار رابطه وجود دارد به نحوی که بعضی مواقع مزیت رقابتی پایدار از مجموع یکسری از مزیتهای رقابتی موقتی حاصل میشود (مهری، ۱۳۸۲).
۲-۳-۱-۲. مزیتهای رقابتی در قلمروهای انسانی، سازمانی و محیطی
الف) مزیتهای رقابتی قلمرو نیروی انسانی: دلایل نیاز به تغییر و تحول در سازمانها و نقش نیروی انسانی برای توانمندسازی سازمان با هدف سازگاری بیشتر با الزامات جدید محیطی به شرح زیر است:

• فشارهایی که از ناحیه رقابت جهانی بر سازمانها وارد می شود آنها را وادار به تغییر و دگرگونی نظام یافته و مستمر میکند.

• توقعات مشتریان در مورد کیفیت، قیمت و خدمات و پاسخگویی، افزایش یافته است.

• بنگاههای اقتصادی همواره دو هدف بقا و کسب سود را تعقیب میکنند، لزوماً باید به نحوی عمل شود که ضمن تداوم حیات، سودآور باقی بمانند و این مستلزم اثربخشی و کارایی منابع انسانی در سازمان است.

• نیروی انسانی معاصر نسبت به گذشته تفاوتهای زیادی کرده است. از یک سو نیروی کار جدید، ظرفیت و استعداد فوق العادهای برای رشد و توسعه داشته و از سوی دیگر به اعتماد آفرینی بیشتری از سوی سازمان نیاز دارد (هائو^[۳۵]، ۱۹۹۹).

ب) مزیتهای رقابتی قلمرو سازمانی: این نوع مزیت رقابتی بر اساس منابع، قابلیت‌ها و ویژگیهایی است که حاصل تجارب گذشته و حال سازمان بوده و کل سازمان در آن سهیم است. مزیت رقابتی سطح سازمانی، دو نوع است: مزیت رقابتی بر اساس منابعی که میتواند مشهود و نامشهود باشد و مزیت رقابتی بر اساس قابلیت‌ها و ویژگیهایی که معمولاً نامشهود است. چنین مزیتی از لحاظ اجتماعی پیچیده و از لحاظ تقلید مشکل و از حیث تحرک و قابلیت نقل و انتقال، کم تحرک است. این نوع مزیت را میتوان در فرایندها، ساختار، سیستمها، فرهنگ سازمانی، دانش فنی، دانش بازاریابی، استراتژ یهای سازمان، نظامهای هماهنگی و انگیزشی سازمان جستجو کرد. در این رابطه میتوان منابع را به چهار طبقه کلی اساسی، پیرامونی، رقابتی و استراتژیک تقسیم کرد:

• منابع اساسی: این منابع برای سازمان ضروری بوده و سازمان بدون آنها نمیتواند عملیاتی داشته باشد. به بیان دیگر هر سازمان فلسفه وجودی دارد که بدون وجود منابع مناسب و ضروری برای آن، امکان تحقق فلسفه وجودی و اهداف سازمانی میسر نخواهد بود.

• منابع پیرامونی: این منابع، اساسی و ضروری نیستند و به راحتی نیز قابل استخدام، خرید یا اکتسابند. از این نوع منابع در اکثر سازمان ها که فاقد مدیریت کارآمد هستند میتوان در قالب نیروی انسانی مازاد، تجهیزات غیرضروری، فرایندهای زاید، سیستمهای عریض و طویل و دست و پاگیر، سطوح زیاد مدیریتی و … مشاهده کرد. این نوع منابع به جای کمک به مزیت رقابتی سازمان، موجبات ناکارآمدی آنرا فراهم میآورند.

• ۳. منابع رقابتی: منابع رقابتی منابعی هستند که سازمان را قادر به تولید و عرضه فرآوردههای با ارزش رقابتی در بازار میکنند. تقاضا، کمیابی، ارتباط و تناسب ر ا میتوان از جمله عواملی دانست که باعث رقابتی شدن این منابع میشود. از مثالهای منابع رقابتی میتوان به فنآوریهای ویژه و منحصر به فرد، یادگیری و منابع دانشی سازمان، حق امتیاز و حق ثبت، شهرت و نام تجاری اشاره کرد.

• منابع استراتژیک: منابع استراتژیک شامل آن دسته از منابع منحصربه فرد سازمان است که باعث تمایز و تفاوت در عملکرد سازمان نسبت به رقبایش شده و از حیث عملکرد بازار، برای سازمان فاصله دست نیافتنی ای ایجاد میکند که رقبا به راحتی نمیتوانند به آن برسند (عطاران و همکاران، ۱۳۹۱).

ج) مزیت های رقابتی قلمرو محیطی: سازمانها در محیط فعالیت میکنند و عوامل محیطی آنها را احاطه کردهاند و مستقیماً بر عملکرد آنها تأثیر میگذارند. به بیان دیگر، سازمانها عوامل مورد نیاز را از محیط تأمین کرده و در مقابل، محصولات و خدمات خود را در محیط عرضه میکنند، ضمن اینکه آنها به مانند موجود زنده برای ادامه حیات، نیازمند شریان های حیا تی محیطی هستند. به علاوه محیط به عنوان منبع فرصتها و تهدیدات، نقش عمدهای در موفقیت یا شکست سازمانها ایفا میکند. کسب مزیت رقابتی پایدار از شرایط محیطی دشوار نیز امکان پذیر است. برای کسب مزیتهای رقابتی لزوماً نباید محیط، آرام و شرایط، فراهم باشد. بلکه حتی کارآفرینان و نوآوران میتوانند با انجام اقدامات مناسب از شرایط سخت و ناهموار نیز مزیت رقابتی بیافرینند (چاکراورتی^[۳۶]، ۲۰۱۰).
۲-۳-۱-۳. نگرشهای موجود به منشاء مزیتهای رقابتی
ادبیات استراتژی در باب مزیت رقابتی تحت تسلط دو تئوری زیر است: تئوری سازمان صنعتی و تئوری منبع مدار. اکنون به بررسی هر کدام از این تئوریها بهطور خلاصه پرداخته میشود.
الف) تئوری سازمان صنعتی: بر اساس این تئوری ساختار خارجی صنعت، تعیین کننده عملکرد اقتصادی شرکت است. تئوری سازمان صنعتی یا نگرش سازمان صنعتی، ابتدا بر تجزیه و تحلیل خارجی رقابت تأکید میکند که به بهترین وجه به وسیله چارچوب پنج نیروی رقابتی پورتر در صنعت بیان شده است. در مدلهایی که بر اساس نگرش سازمان صنعتی میباشند مزیت رقابتی عبارتست از موقعیتی برای دستیابی به عملکرد برتری که یک کسب و کار از طریق عرضه محصولات غیرمتمایز با قیمتی پایین و یا از راه ارائه محصولات متمایز که مشتری حاضر به پرداخت تفاوت قیمت آن است، بدان دست مییابد. در این مدل، استراتژی به عنوان پاسخ عمدی یک شرکت به الزامات صنعت/ بازار در نظر گرفته میشود.
ب) تئوری منبع مدار: مدارک تجربی بهصورت متوالی بیان میدارد که ساختار صنعت نمیتواند تنها عامل تعیین کننده استراتژی رقابتی و عملکرد رقابتی باشد. به همین دلیل گروهی از تئوریسینهای منبع مدار به وجود آمدند تا ثابت نمایند که برخورداری از مواهب متمایز منابع استراتژیک، نهائیترین عامل تعیین کننده استراتژی و عملکرد است. این نگرش دقیقاً همخوان با پدیده رقابت بر مبنای دانش است. اینگونه رقابت بیان میدارد که موفقیت دراز مدت یک سازمان به آنچه که میداند و میفهمد وابسته است بههمین دلیل رقبا به قابلیت‌ها و صلاحیتها به عنوان کلیدی برای موفقیت در برابر رقبای خود نگاه میکنند (عطاران و همکاران، ۱۳۹۱).
۲-۳-۲. چیستی قابلیت های سازمانی
نگاه های متعددی به اینکه قابلیت‌های سازمانی چیستند، چگونه ساخته میشوند و چگونه عمل میکنند در مطالعه ای حوزه مشاهده میگردد. والش و لینتون برای توصیف مفهوم قابلیت‌های سازمان از درخت بنسای^[۳۷] استفاده کرده اند. در این مثال تکنولوژیها و همچنین منابع دانش به عنوان ریشه های درخت، قابلیت‌های محوری متمایز کننده بهعنوان تنه، قابلیت‌های سازمانی بهعنوان شاخه ها و محصولات نهایی بهعنوان برگها دیده میشوند.
۲-۳-۲-۱. تعریف قابلیت‌های سازمانی
به دلیل گستردگی و چندوجهی بودن مفهوم قابلیت‌های سازمانی، در نگاه اول ارائه تعریفی کامل از قابلیت‌های سازمانی که تمامی ابعاد آن را بهخوبی بپوشاند بهنظر دشوار میرسد. بر همین اساس ارائه تعریفی مبنایی و اساسی از قابلیت‌های سازمانی که بهعنوان پایه و پیش فرض پژوهش حاضر قرار گیرد، امری ضروری و پراهمیت مینماید در اینجا با ارائه و جمع بندی برخی از مهمترین تعاریف قابلیت‌های سازمانی برآنیم تا تعریف مبنایی این تحقیق را استنباط و ارائه نماییم.
در ادبیات موضوع، برای اشاره به قابلیت‌های سازمانی، واژه های متعددی به کار گرفته شده است. واژههایی از قبیل قابلیت متمایزکننده، توانمندی متمایز کننده، و یا شایستگی کلیدی همگی اشاره به بخشی از مفهوم قابلیت‌های سازمان بهصورت عام دارند. این نگاه های متعدد و مختلف تاثیر بسزایی در توسعه درک از مفهوم قابلیت‌ها داشتهاند. بخصوص هامل و پاراهالد^[۳۸] (۱۹۹۰)، در پژوهش معروفشان مفهوم قابلیت را بهعنوان مفهومی فراتر از صرفاً توانمندیهای افراد یک سازمان مطرح نمودهاند (ادگار و لاکود، ۲۰۰۸).
قابلیت‌های سازمانی، ویژگیهایی محسوب میشوند که افراد دارا هستند و به شیوهای مناسب و پایدار از آن برای رسیدن به عملکرد مطلوب استفاده میکنند قابلیت‌های محوری، دانش، مهارتها، نگرشها و رفتارهای قابل مشاهده هستند که در محل کار منجر به تعالی میشوند. در تعریفی دیگر، قابلیت یک ظرفیت انسانی قابل اندازه گیری است که برای عملکرد مناسب میباشد و میتواند شامل دانش، مهارت یا توانایی واحد، یک ویژگی شخصی یا خوشه ای از خصیصهها باشد. قابلیت‌ها، عناصر سازنده عملکرد کاری میباشد و انجام بیشتر وظایف، مستلزم نمایش همزمان یا متوالی قابلیت‌های متعدد میباشد.
دانش در این تعریف عبارتست از آگاهی، اطلاعات یا درک حقایق، قوانین و اصول، رهنمودها، مفاهیم، تئوریها یا فرایندهای مورد نیاز برای انجام موفقیت آمیز یک وظیف. دانش ممکن است عینی، خاص و به آسانی قابل اندازه گیری باشد و یا میتواند پیچیدهتر، انتزاعی و به سختی قابل اندازه گیری باشد. دانش از طریق یادگیری و تجربه حاصل میشود. مهارت در این تعریف عبارتست از یک ظرفیت برای انجام وظایف ذهنی یا فیزیکی با یک پیامد خاص. مهارتها مانند دانش میتوانند طیفی از وظایف کاملاً عینی و به آسانی قابل شناسایی مانند فایل کردن اسناد الفبایی تا وظایف انتزاعی تر و با قابلیت سنجش کمتر نظیر مدیریت یک پروژه بهبود کیفیت باشند (کوچران^[۳۹]، ۲۰۰۹، ص ۳۸).
ویژگیهای شخصی در این تعریف نیز مانند نگرشها، ارزشها و خصیصهها اغلب دارای یک جزء احساسی یا شخصیتی میباشند. مارلی اشاره میکند که بهتر است این ویژگیهای شخصیتی را رفتارهای توانمندساز بنامیم. این رفتارها شامل عادات کاری، روش های تعامل با دیگران یا روش های هدایت شخصی است که به عملکرد کاری موثر کمک میکند.
ادگار و لاکود (۲۰۰۸)، برای توصیف دیدگاه های مختلف به موضوع قابلیت‌های سازمانی چهار دیدگاه مختلف را مطرح میکنند: پدیده اصلی و موارد مرتبط با آن، تکنولوژی و محصولات مرتبط، مهارتها و در آخر تجمیع تکنولوژیها و مهارتها.
جدول ۲-۱، خلاصهای از این چهار دیدگاه اساسی ارائه میدهد.

عنوان دیدگاه
توصیف

پدیده اصلی و موارد مرتبط با آن
در این دیدگاه قابلیت ها شامل درک از یک پدیده خاص و موضوعات مرتبط با آن است. به عنوان مثال پدیده اصلی برای یک شرکت می تواند الکترونیک باشد و موضوعات مرتبط آن می توانند فیزیک یا مکانیک باشند.

مقادیر ارائه شده از سطح ۱۰۰ محاسبه شده و وضعیت ۱۰۰ بیانگر درصد تحقق از شرایط آرمانی و ایده‌آل و تحقق شرایط آیین‌نامه‌ای و اجتماعی اتحادیه اروپا و آمریکا میباشد. در ادامه پایان نامه و در فصول سوم و چهارم تمامی موارد با شرایط تهران مقایسه و طی پرسش‌نامه‌هایی وضعیت عبور عابرین پیاده شهری در تهران معین میگردد.در حقیقت اعداد ذکر شده بیانگر سطح نزدیکی به شرایط ایده‌آل می‌باشند. [۳۴]
۲-۶- ارتباط انسانی با سیستم حمل و نقل (بر اساس آیین نامه مصوب کنوانسیون اروپا)
به علت این که یک سیستم حمل و نقل به وسیله انسان ساخته می‌شود بنابراین برای رفع نیازهای انسان اختصاص یافته است و ممکن است توسط روش‌های متعددی که آنها نیز ساخت بشر هستند مورد تجزیه و تحلیل قرار گیرد. ارتباط انسانی با سیستم در سطوح مختلفی اتفاق خواهد افتاد ولی درسه شاخه اصلی تأثیر دارد:

( اینجا فقط تکه ای از متن فایل پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

۱- عوامل فیزیکی، فیزیولوژیکی و بیومکانیکی: این عوامل با ساختار و عملیات مکانیکی بدن انسان مرتبط است. در ادامه طی چند مثال به تشریح چگونگی ارتباط آنها با سیستم‌های حمل و نقل و اجزاء آن پرداخته می‌شود.
- اندازه بدن و اجزاء آن. هر فضایی براساس این که چه انسان‌هایی در آن قرار می‌گیرند، باید مناسب آنها طراحی شود. بنابراین اندازه بدن درابعاد صندلی‌ها،‌سطوح کار، مسیرهای عبور، و فضاهای کار مؤثر خواهد بود. به علاوه مراجع منتشر شده در خصوص اطلاعات انسان‌شناسی نشان می‌دهد که اگرچه مصطلح است که بگوئیم طراحی‌ها جهت “۵۰ درصد زنان و ۹۵ درصد مردان"، ولی این عبارات اغلب فقط به قد و قامت بر می‌گردد. این طور نباید استنباط کرد که یک شخص با قد ۹۵ می‌تواند در محدوده ۹۵ درصد مردان قرار گیرد؛ همان‌طور که یک شخص ممکن است به طور اتفاقی پاهای خیلی کوتاهی داشته باشد یا دور کمر خیلی بزرگ داشته باشد. بنابراین اطلاعات انسان‌شناسی باید بادقت مورد استفاده قرار گیرد.
- ظرفیت‌به دست آمده (انسان‌شناسی عملی). دانستن طول بازوی یک فرد به ما اجازه تعیین دقیق چگونگی موقعیت قرارگیری یک کنترل از راه دور را می‌دهد. نه‌تنها می‌توان تأثیر طول بازو را به وسیله حرکت تنه مشخص نمود بلکه طول آن ممکن است به وسیله خاصیتی از وظیفه مشخص شده‌اش کاهش یابد.
- نیرو و بیومکانیک. توانایی بدن برای انجام کارهای فیزیکی به وسیله ظرفیت ماهیچه‌ها و عضلات و سیستم‌های حمایت‌کننده آنها محدود می‌شود. به کارگیری کارگران معمولی در سیستم‌های دستی باربری باید با ظرفیت نیروی فکری توأم شود. معمولاً‌خستگی عضلانی براساس گذشت زمان ایجاد می‌شود. بیشتر امتیازها بین وظایفی که نیازمند فقط دوره زمانی کوتاهی از کار معمولی هستند و همچنین آنهایی که نیازمند کار پیوسته می‌باشند به وجود می‌آید.
- ترکیب بدن. بدن انسان شامل استخوان‌بندی و نسوج بدن می‌باشد. وظیفه استخوان‌بندی حفاظت از عضوهای حیاتی اساسی بدن و تأمین پیکره بدن و تحمل بارها می‌باشد. اگر وسایل بدون در نظر گرفتن موقعیت و استحکام اجزای بدن طراحی شوند ممکن است نتیجه آن ناراحتی و آسیب رساندن به بدن باشد. برای مثال، کمربند ایمنی صندلی اتومبیل به شکل یک آویز مورب برای عبور از روی شکل استخوانی انتهای شکم، سینه و شانه‌ها که قادر بهتحمل نیروهای تولید شده دراثر کاهش شتاب سریع هستند طراحی شده است. یک کمربند صندلی که از روی نواحی آسیب‌پذیر همچون گلو و بخش‌های نرم شکم عبور داده شود خیلی خطرناک خواهد بود.
۲- عوامل ادراکی و تحریکی: انسان‌ها اطلاعات جهان اطراف خود را از راه حواس دریافت می‌کنند، پردازش این اطلاعات و پاسخ به آنها به وسیله چندین فعالیت فیزیکی انجام می‌شود. عوامل مهم در این رابطه به شرح زیر دسته‌بندی می‌شوند؛
- احساس و ادراک. روش‌ اصلی احساس درانسان‌ها دیدن و شنیدن است. حواس دیگر مانند چشایی، بویایی و لامسه به طور غیرقابل انکاری اهمیت دارند ولی به علت این که این حواس دقت کمتری داشته و در عمل ناپایدارتر بوده و هزینه در نظر گرفتن آنها در طراحی‌ها نیز گران می‌باشد، لذا اغلب کمتر در طراحی‌های انسان – ماشین به کار می‌روند. از زمانی که این وضعیت در وجوه بین انسان و ماشین به وجود آمده، توجه زیادی به متقاعد نمودن و شکل دادن به تجهیزات ورودی حواس معطوف شده است. اگر انسان به قدر کافی قادر به احساس اطلاعات نباشد، امکان حیات سیستم انسان – ماشین به سرعت به خطر می‌افتد. این نکته مهم است که تهیه اطلاعات فعلی باید به شکلی باشد که بتواند به آسانی درک شود و نیز به روشی باشد که کمتری انثرات را روی دیگر وظایفی که انسان به طور همزمان انجام می‌دهد داشته باشد. بنابراین طراحی وسایل دیداری برای اتومبیل‌ها همچون تابلوهای ترافیکی و علائم مسیر براساس قابلیت خواندن آنها خواهد بود و تعیین زمان صرف شده برای خواندن آنها نیز ضروری خواهد بود، این زمانی است که انسان برای مشاهده بخش جلوتر جاده باید در نظر بگیرد. به طور مشابه در طراحی نشانه‌های آگاه‌کننده صوتی (شنیداری) در کابین‌های پرواز هواپیما باید توانایی انسان برای احساس کردن تواتر و وسعت صداها در سطوح مختلف درنظر گرفته شود و این نشانه‌های آگاه کننده باید قادر به اجرای دقیق عملیات خود در محیط‌هایی که صداهای متنوع دیگر با الگوهای متفاوت زمانی، دامنه‌ای و فرکانسی ممکن است اتفاق بیفتد، باشند.
- پردازش اطلاعات و تصمیم‌گیری. انسان قادر به پردازش مقادیر نامحدود اطلاعات نیست. به عبارت دیگر، انسان قادر به پردازش بیش از یک نوع از اطلاعات در یک زمان نیست. این مسئله، محدودیت قابل توجهی را روی دامنه و شرح وظایفی که می‌تواند انجام دهد، ایجاد می‌کند. برای مثال، با وجود این که از نظر فنی به سادگی می‌توان با بهره گرفتن از یک صفحه نمایشگر اطلاعاتی درباره شتاب وسیله نقلیه (به جای سرعت) برای رانندگان فراهم نمود ولی به علت آن که انسان‌ها در پردازش اطلاعات در زمان کم (همانند شتاب برحسب متر بر مجذور ثانیه) ضعیف می‌باشند بنابراین امکان دارد که چنین اطلاعاتی قابل استفاده توسط اکثر رانندگان نباشد. یک راننده در شرایط ترافیک سنگین شهری نیازمند توجه بیشتر به مسیر خیابانها، آگاهی از وضعیت وسایل نقلیه، علائم در مسیرها و سایر اطلاعات، نمایش عملکرد و شرایط وسیله نقلیه و کنترل حرکت وسیله نقلیه می‌باشد که برروی پردازش اطلاعات تأثیر عمده خواهد داشت. در نتیجه، احتمال دارد برخی از این کارها انجام نشود یا خطاهایی در انجام آنها ایجاد گردد. [۷]
- عملکرد حرکتی. یک شخص به وسیله فعالیت فیزیکی بخش‌هایی از بدن یا ارتباط کلامی وسیله نقلیه را کنترل می‌کند. این کنترل با درجه‌های مختلفی از مهارت انجام خواهد شد که بستگی به توانایی فردی، میزان تجربه کاری و طبیعت آن کار دارد. به دلایل بیومکانیک، اندامی و عصبی توانایی فردی، میزان تجربیه کاری و طبیعت آن کار دارد. به دلایل بیومکانیک، اندامی و عصبی برخی زا قسمت‌های اصلی بدن بهتر از قسمت‌های دیگر در انجام یک کار بخصوص هستند. از اندامهای پایینی برای اعمال نیروهای زیاد همچون استفاده از پدال ترمز با توجه به ماهیچه‌های قوی پاها و پشت استفاده می‌شود. برای انجام صحیح کنترل‌ها، اندام‌های بالایی به علت چالاکی آنها و دارا بودن حسگرهای لمسی زیاد در دستها و انگشتان مناسب‌تر هستند. (به علت گسترش برخی از محدودیت‌ها در بدن می‌توان آنها را به وسیله اختصاص سیستم‌های دیگر آماده به کار جبران کرد. برای مثال، در وسایل نقلیه مناسب برای معلولین ممکن است کنترل سیستم ترمز را به کلی به بازوها و دست‌ها واگذار شود.)
۳- عوامل اجتماعی و علمی: امروزه معلوم شده است که عملکرد یک شخص به وسیله حرکتی که در وضع معین درکار ایجاد می‌شود درک شده و با طبیعت و سایر افراد در ارتباط قرار می‌گیرد. به علاوه تعداد نامعینی از عوامل دیگر که بیشتر طبیعت موقتدارند بر روی عوامل اصلی تأثیر می‌گذارند. بریا مثال می‌توان تجربیات کنونی، تغییرات روزانه، خستگی و فشارهای عصبی را ذکر نمود. برای توسعه این عوامل اجتماعی و علمی آنها را به صورت سیستماتیک و شکل‌یافته درآورده‌اند. به عبارت دیگر برای این که آنها را تحت محاسبه و کنترل درآورند احتیاج به توسعه و پیشرفت می‌باشد. [۸]
واضح است که در سیستم‌های حمل و نقل پیچیدگی‌های زیادی وجود دارد. کاربرد عوامل انسانی به طور قابل توجهی گسترش یافته که بخش‌های زیر به عنوان مثال‌هایی از طراحی عوامل انسانی می‌باشد:
- مسافرین پیاده
- مسافرین خطوط راه‌آهن و ترانزیت
- رانندگان اتومبیل
- مسافرین خطوط حمل و نقل هوایی
- مسافرین خودروهای سواری شخصی
- رانندگان خودروهای درون شهری
- رانندگان حمل و نقل عمومی
- رانندگان برونشهری
- مسافرین برونشهری و …
۲-۷- مسافرین پیاده در شهر
درنظر گرفتن حرکت مسافرین پیاده در طراحی شهرها و دیگر نواحی فعالیت انسان‌ها ضروری است. طراحی فضای مناسب پیاده‌رو برای گردش و دیگر فعالیت‌ها فقط بستگی به شناخت وضعیت فعلی همانند یک ضرورت طراحی برای مهندس دارد. شهرهای اولیه دارای مراکز تجاری و صنعتی در مراکزشان و ساختمان‌های بزرگ در اطراف فضاهای در نظر گرفته شده برای پیاده روها بودند. در شهرهای مدرن در قرن نوزدهم و بیستم سعی در تطبیق و تناسب لازم بین پیاده‌ها و ترافیک سنگین وسایل نقلیه شده است. در قرن بیستم ترافیک که به صورت موتوری در قالب اتومبیل‌ها درآمده است منجر به افزایش تقاضا در فضاهای شهری شده است. در بسیاری از شهرهای ایالات متحده که از زمان اختراع اتومبیل توسعه زیادی یافته‌اند، معمول نیست که بیش از نیمی از نواحی داخل شهری را به وسیله فضای پارکینگ و خیابان‌ها اشغال شود. طراحان از سال ۱۹۶۰ به طور قابل توجهی نظر خود را به نیاز برای تأمین امکان حرکت مسافرین پیاده در طول خیابان‌های معمولی شهرها معطوف داشته‌اند. بنابراین تخصیص فضای مناسب پیاده‌روی در گردشگاه‌ها دارای اهمیت بوده است.
۲-۸- تعیین سطح خدمات با معرفی نتایج تحقیقات در کشورهای پیشرفته
فضاهای انسانی بر مبنای رفتارها و حرکتها طراحی می‌شوند. انسان بی‌حرکت مانند کالایی که یک انبار را پر می‌کند یا اتومبیل‌های پارک‌شده‌ای که در فضای پارکینگ جای می‌گیرند فضار را اشغال نمی‌کند. انسان از فضا برای انجام فعالیت‌های متنوع استفاده نموده و به نحوی در آن فضا اثر می‌گذارد که درک مناسب از آن به راحتی انسان منجر می‌شودچهار نوع متنوع از فاصله را در فضا میتوان تعریف کرد ، فاصله عمودی هنگامی وجود دارد که هیچ شخص دیگری در فاصله ۴ متری‌اش وجود ندارد. هنگامی که فاصله بیش از ۸ متر است هر شخص فقط در برخورد پیچیده حواس با دیگران محدود شده و برای ارتباط با دیگران نیازمند حرکات اضافی (با اشاره حرکت صحبت کردن) می‌باشد. در فواصل عمومی کوتاه،‌صدا در شکل واقعی باقی می‌ماند و فقط برای تاکیدها روی وضع و حرکت جایگزین می‌شوند. در این فواصل ویژگی‌های صورتی (رویی) را به وضوح می‌توان مشاهده کرد. گفته می‌شود که افراد بین فاصله ۳/۱ تا ۴ متری داخل فاصله اجتماعی قرار دارند. در کرانه بالایی این فضا، افراد می‌توانند به وسیله اشاره و سطح معمولی صوت ارتباطات معینی داشته باشند و در کرانه پایینی فقط امکان ارتباط فیزیکی وجود دارد. فاصله خصوصی از ۷۵/۰ تا ۳/۱ متری وجود دارد این فضا دارای «یک دایره اطمینان» است. به جز بینایی، حواس دیگری همچون بویایی و لامسه نیز داخل این فاصله به کار می‌آیند. از برخوردهای بدنی در کرانه پایین فاصله خصوصی به سختی می‌توان دوری کرد. مشاهدات فردی داخل یک شعاع ۴/۰ متری را فاصله نزدیک نامیده‌اند. به سختی می‌توان از برخوردهای بدنی غیرعمدی در فاصله نزدیک جلوگیری کرد. هر فردی از صدا، گرما، بوی مخصوص به خود و حرکت‌های جسمی شخصی خود آگاه است. افراد در نواحی شلوغ دارای خواسته‌های مختلف می‌شوند که نیازمند رفتار خاصی برای جلوگیری از بروز خصوصیات غیرقابل قبول می‌باشد. مطالعات انجام شده نشان می‌دهد که تفاوت‌های فرهنگی در نواحی قابل قبول وجود دارد و این تفاوتها وابسته به نواحی قومی و منطقه‌ای است. استانداردهای سطح خدمات را با رعایت فراهم نمودن فضای پیاده‌روی باید ارائه داد. این دامنه از سطح A که در آن هیچ محدودیتی برای حضور دیگران وجود ندارد تا سطح F که سیستم به دلیل تراکم و شلوغی بیش از حد از کارآیی می‌افتد، شناخته شده است. ‌می‌باشد. جدول۱ استانداردهای فضاهایی را بیان می‌دارد که چندیدن سال برای طراحی مسیر یاده‌روی، راه های پلکانی و نواحی صف استفاده می‌شده است. [۳۶]
جدول ۲-۵- استانداردهای طراحی برای فضاهای پیاده‌روی[۳۶]

(۳-۴)
(۳-۵)
عملگر نابودی  یک ذره از حالت  می­کاهد و عملگر خلق یک ذره به حالت  می­افزاید. پس داریم:

(۳-۶)
عملگر  عملگر تعداد ذرات است و تعداد ذرات حالت  را اندازه ­گیری می­ کند. به همین ترتیب داریم:

(۳-۷)
با بهره گرفتن از دو معادله (۳-۶) و (۳-۷) رابطه زیر حاصل می­گردد:
(۳-۸)
پس عملگر خلق و نابودی در روابط جابجایی صدق می­ کنند. به همین ترتیب می­توان نشان داد ]۳۲[:
(۳-۹)
شاید از گفته های بالا چنین برداشت شود که روابط جابجایی را می­توان در مورد فرمیون­ها و بوزون­ها حداقل در حالت یک تابع موج تک ذره­ای تنها به شیوه یکسانی استفاده نمود. اما این نتیجه گیری نادرست است، زیرا خواص عملگر  به آن اجازه می­دهد که حالت هایی با تعداد دلخواه بزرگ ذرات در هر حالت کوانتومی  تک ذره ایجاد کند، در حالی که اصل طرد پاولی سیستم فرمیونی را ملزم می­ کند که  تنها مقادیر۰ یا ۱ را اختیار کند. بنابراین بایستی افزایش تعداد ذرات در هر حالت کوانتومی همانند قبل که در  قطع شده بود در  نیز متوقف شود.

( اینجا فقط تکه ای از متن فایل پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

(۳-۱۰)
با توجه به مطالب بالا تمام توانهای بالاتر از یک عملگر  بایستی صفر شوند که این کار با فرض  عملی می­ شود و به طور خود بخود از آنجا که حداکثر یک ذره می ­تواند درهر حالت قرار بگیرد  خواهد شد. همچنین از آنجا که برای ذراتی با توابع موج تک ذره­ای متفاوت بایستی علامت تابع موج با جابجایی دو ذره تغییر کند انتظار داریم که حاصلضرب دو عملگر در صورت جابجا شدن آنها تغییر کند،  . تمام شرایطی که برای استفاده از شکل فرمیونی این فرمول­بندی گفته شد با بهره گرفتن از روابط پاد جابجایی برآورده می­شوند ]۳۳[:
(۳-۱۱)
بنابراین تنها دو ویژه حالت برای عملگر تعداد وجود دارد، خلا  و حالت تک ذره ای  که تاثیر عملگرهای ذکر شده بر این حالات از قرار زیر است:
(۳-۱۲)
با توجه به این مطالب، روابط عملگرهای خلق و نابودی برای فرمیون­ها بدین شرح است:
(۳-۱۳)  اکنون مجموعه کامل دیگری از حالت­های تک ذره­ای  را معرفی می­کنیم. تبدیلات میان تصویر قبلی (  ) و تصویر جدید (  ) به شرح زیر است:
(۳-۱۴)
با بهره گرفتن از معادله (۳-۱۴)، عملگرهای خلق و نابودی را بر اساس حالت­های جدید بازنویسی می­کنیم:
(۳-۱۵)  با بهره گرفتن از معادله (۳-۱۵) می­توان نوشت:
(۳-۱۶)
۳-۳ هامیلتونی ذرات برهم­کنش­کننده
هامیلتونی ذرات برهم­کنش­کننده شامل دو قسمت است. یک قسمت شامل انرژی جنبشی ذرات
و قسمت دوم شامل انرژی برهم­کنش میان ذرات است:
(۳-۱۷)
با بهره گرفتن از مفاهیم بخش قبل ابتدا روابط عملگری را برای انرژی جنبشی بدست می­آوریم و سپس روابط مربوط به برهم­کنش میان ذرات را بدست می­آوریم:
(۳-۱)
برای بدست آوردن برهم­کنش میان ذرات ما فرض می­کنیم سیستم دارای دو حالت متفاوت  و  است. این حالت­ها هرکدام دارای اعداد اشغال  و  هستند. ذرات در هر یک از حالات با خودشان و با ذرات در حالت دیگر دارای برهم­کنش هستند. بدین ترتیب فرم عملگری این برهم­کنش­ها میان ذرات به صورت زیر است ]۹[:
(۳-۱۹)
بر اساس معادله (۳-۱۱) برای فرمیون­ها داریم:
(۳-۲۰)
با توجه به معادله (۳-۱۹) در ادامه خواهیم داشت:
(۳-۲۱)
بر اساس معادله (۳-۱۱) برای فرمیون­ها داریم:
(۳-۲۲)
با توجه به معادله (۳-۲۱) در ادامه خواهیم داشت:
(۳-۲۳)
اکنون با جایگذاری معادلات (۳-۱۸) و (۳-۲۳) در معادله (۳-۱۷) هامیلتونی کل را بدست می­آوریم ]۳۴[:
(۳-۲۴)
در پایان این بخش هامیلتونی ذرات برهم­کنش­کننده را بر حسب مجموعه جدید عملگرهای خلق و نابودی بازنویسی می­کنیم:
(۳-۲۵)
در این معادله  و  مربوط به ذره  ،  و  مربوط به ذره  است. همچنین:
(۳-۲۶)
۳-۴ برهم­کنش زوجیتی
براساس شواهد تجربی، برهم­کنش زوجیتی را در نظر می­گیریم ]۳۳[، بدین ترتیب ویژه حالت­های انرژی تک ذره­ای فرمیون­ها با انتخاب اعداد کوانتومی مناسب به صورت زوج­هایی گروه­بندی می­شوند. بنابراین یک جفت فرمیون را بصورت دو ذره­ای در نظر می­گیریم که دو تراز جفت شده با اعداد کوانتومی  و  را اشغال می­ کنند. در غیاب این برهم­کنش­ها، ترازهای تک ذره­ای
و  دارای انرژی یکسانی هستند (  ) در این صورت هامیلتونی برهم­کنش زوجیتی به صورت زیر درمی­آید ]۹[: