۲-۲-۴-دانش ما درباره تفکر

دانش ما درباره تفکر تا حد زیادی از دو سنت متمایز فلسفه و روان‌شناسی ناشی می‌شود. فلاسفه مدت‌ها ذهن انسان را مثابه جایگاه عقل، پرورش عقل را هدف نهایی تعلیم و تربیت دانسته‌اند. فلسفه، مطالعه‌ تفکر انتقادی از طریق تحلیل، استدلال و به‌کارگیری منطق را مورد تأکید قرار داده است. روان شناسان روی ساخت کار ذهن مطالعه کرده‌اند. روان شناسان شناخت گرا به شکلی ویژه با تأکید بر تفکر خلاق یعنی چگونگی به وجود آمدن ایده ها در ذهن گرایش ‌داشته‌اند. تفکر جنبه‌های خلاق و انتقادی ذهن را در برمی‌گیرد. این جنبه‌ها شامل استفاده از برهان و پرورش ایده ها در ذهن می‌شوند. تفکر شامل هر نوع فعالیت ذهنی است که به تدوین یا حل مسئله، تصمیم‌گیری، یا فهم مطلب کمک کند. در واقع از طریق اندیشیدن است که ما به حیات معنا می‌بخشیم. (فیشر،۱۳۸۵: ۲۷)

فراگیران در مدارس و دانشگاه‌ها نمی‌توانند به چنین دانش عظیم و بی‌انتها دسترسی داشته باشند و یا اینکه توانایی آن را ندارند. وقتی از مدرسه یا دانشگاه فارغ‌التحصیل شوند در آینده عمل خواهند کرد و خود را با زندگی مربوط به آن وفق خواهند داد. در نتیجه به تفکر نیاز شدید خواهند داشت. بدین ترتیب تفکر معادل دانش و معلومات نیست و انسان هرگز فرصت کافی برای اخذ این‌همه دانش، بخصوص در عصر انفجار دانش نخواهد داشت؛ و دانش اخذشده وسیله‌ای برای تفکر انسان خواهد بود. برای پر گردن چنین خلأ و نیز آماده‌سازی فراگیران برای آینده دارد که آن‌ ها به مهارت‌های تفکر مسلح شوند تا بتوانند خود را با آینده تطبیق دهند و برای تداوم زندگی آمادگی لازم داشته باشند. پس تفکر همانند تنفس، برای انسان ضرورت دارد و بدون آن زندگی معنی‌دار ممکن نخواهد بود. (فتحی آذر، ۱۳۸۲: ۱۳ تا ۱۴)

بچه ها به طور طبیعی مجذوب نگرش‌ها و عقاید افراد مهمی که در کنار آنان زندگی می‌کنند، می‌شوند. ساختارهای اعتقادی بزرگ‌سالان در عمل به آنان تحمیل می‌شود و کودکان متکی شدن به اعتقاد‌های دیگران را کم‌کم فرا می‌گیرند. آن‌ ها ممکن است محکوم به تنگ نظری شوند یا این‌که تشویق شوند تا به ارزیابی قابلیت‌های استدلالی خودشان بپردازند، تفاوت دیدگاه مردم را امری طبیعی بدانند و نحوه استدلال خود و دیگران را مورد سؤال قرار دهند. اگر قرار است کودک فراخ‌اندیش و منتقد بار آید، نباید قدرت فکری او به دست شانس سپرده شود. ما نمی‌توانیم همیشه درباره‌ یک‌چیز خاص فکر کنیم، اما همواره در حال تفکر درباره چیزی هستیم. تفکر ارزشمند، اندیشیدن بیشتر درباره‌ یک موضوع است تفکر انتقادی چه گونگی تفکر درباره‌ یک موضوع را شرح می‌دهد. در نتیجه فراگیری تفکر انتقادی بدین معنا است که:

افراد یاد بگیرند چه زمانی سؤال کنند و چه گونه سؤال کنند و چه سؤالاتی بپرسند. افراد یاد بگیرند چه گونه استدلال کنند، چه زمانی از استدلال استفاده نمایند و کدامین روش استدلال را به‌کارگیرند.

واژه ((دلیل)) از کلمه رتیو^[۲۸] به معنی تعادل مشتق شده است. کودک فقط می‌تواند تا آن حد به شکل منطقی و مستدل یا به شکل انتقادی فکر کند که (قبل از دست‌یابی به تشخیص متعادل) بتواند به‌دقت تجربه ها را امتحان کند. اطلاعات و ایده ها را ارزیابی کند و استدلال را بسنجد. یک متفکر منتقد بودن، همچنین مستلزم این است که فرد نگرش‌های خاصی را در خود توسعه داده باشد. ازجمله این نگرش‌ها، میل به دلیل و استدلال، اشتیاق به چالش کشاندن و عشق به حقیقت است. (فیشر، ۱۳۸۵: ۱۱۸)

۲-۲-۵-تدریس مهارت‌های تفکر

در زمینه تدریس مهارت‌ها و روش‌های فکر کردن و رشد تفکر در فراگیران، نظریه های مختلفی ارائه شده است. ‌بر مبنای‌ کاربردی و ارتباط تنگاتنگ با برنامه‌ریزی درسی و تدریس به بررسی دو دیدگاه بسنده می‌شود. در این دیدگاه فرض می‌شود که تدریس مهارت‌های تفکر، توسط موضوعات مختلف درسی نتیجه‌بخش نیست، در نتیجه باید درسی با همین عنوان در برنامه های درسی گنجانده شود. دین طریق امکان یادگیری مهارت‌های تفکر به شیوه مستقیم میسر خواهد بود.

دیدگاه دوم بر این امر تأکید می‌ورزد که توسط موضوعات مختلف درسی می‌توان چگونگی فکر کردن را به فراگیران آموخت. این دیدگاه ‌به این نکته که اصولاً موضوعات مختلف درسی وسیله‌ای برای رشد تفکر هستند، سحّه می‌گذارد؛ ‌بنابرین‏ در این بینش به تدریس مهارت‌های تفکر به شیوه غیرمستقیم تأکید می‌شود.

الف- دیدگاه تدریس مهارت‌های تفکر به شیوه مستقیم

نظریه‌پردازان این دیدگاه با فرض چهار اصل به بررسی شیوه تدریس مستقیم تفکر می‌پردازند در زیر به مفروضات این دیدگاه با اقتباس از بونود (۱۹۹۱)^[۲۹] اشاره می‌شود:

1. 1. باهوش بودن معادل مهارت‌های تفکر نیست. همان طور که قبلاً اشاره شد، بسیاری از افراد باهوش بالا ممکن است متفکران خوبی نباشند. فراگیران باهوش بالا در حل معمّا و نیز در تفکّر خلّاق موفق‌اند، اما وقتی بخواهند پدیده‌ها را در کل بررسی کنند، شاید به همان اندازه موفق نباشند. پس هر نوع برنامه مربوط به آموزش تفکّر نمی‌تواند مختص تیزهوشان باشد.

1. 1. دانش و معرفت اخذشده، کامل نمی‌باشد. اگر انسان به دانش مطلق دسترسی پیدا می‌کرد به تفکر نیازی نداشت؛ ‌بنابرین‏ مهارت‌های تفکر اساسی و پایه‌ای در استفاده صحیح از دانش فعلی و اخذ معرفت بعدی است. انسان در جستجوی علم و دانش است و هرگز به علم مطلق نخواهد رسید.

1. 1. مهارت‌های تفکر اخذشده از راه موضوعات مختلف درسی کافی نیست. درست است که برخی از مهارت‌ها و فرایند تفکر را می‌توان به وسیله موضوعات مختلف، تدریس کرد، اما باید گفت که این مهارت‌ها کافی نیستند و نیز بسیار محدودند. چنین مهارت‌هایی جوابگوی نیازهای مختلف زندگی و رشد انسان (چون تصمیم‌گیری، اولویت‌بندی و ….) نیستند.

1. هر نوع تفکر نمی‌تواند در رشد مهارت‌های تفکر مؤثر باشد. تمرین و تکرار می‌تواند تقویت‌کننده عادات موجود باشد، اما تمرین در تفکر کافی نیست. مهارت‌های تفکر خاصی در زندگی روزمره مورداستفاده قرار می‌گیرند که این نوع مهارت‌ها را می‌توان در عقل سلیم جستجو کرد. آموزش‌وپرورش نمی‌تواند به جمع‌ آوری و اخذ و در کل به یاددهی این نوع مهارت‌ها محدود شود به بیان دیگر، تفکر به فعالیت‌های گسترده فکری و ذهنی ارتباط می‌یابد.

ب- دیدگاه تدریس مهارت‌های تفکر به شیوه غیرمستقیم

۷-۱ مدارک پژوهش های انجام شده درگذشته

گاه دستاوردهای یک پژوهش در قالب یک گزارش، کتاب و یا مقاله منتشر می شود و یک پژوهشگر می‌تواند داده های به دست آمده از پژوهش های پیشین را مبنای کار خویش قرار دهد (خاکی، همان: ۲۶۴). این رساله از مقالات و تاب های داخلی و خارجی که به صورت مکتوب و یا آن لاین در شبکه های مجازی وجود دارد، بهره گرفته است. این مقالات اغلب در ژورنال های ISI ، سایت ISD ایران و سایت های UNWTO و UNESCO نمایه شده اند.

۷-۲ آمارهای رسمی

من در رساله ام برای جمع‌ آوری مدارک درباره ی تنوع فرهنگی و توسعه گردشگری، از آمارهای موجود در سایت های رسمی گردشگری ایران، انگلستان و مالزی و آمارهای موجود در مقاله هایی از ژورنال های معتبر داخلی و خارجی که در سایت هایی نظیر Emerald, Elsevier و SID نمایه شده اند، و همچنین مقاله های UNWTO و UNESCO استفاده کرده ام.

۷-۳ مصاحبه ها

شیوه ای است که فرد پژوهشگر با مصاحبه شونده تماس مستقیم برقرار می‌کند و به ارزیابی عمیق ادراک، نگرش ها، علاقه ها و تلقی های او می پردازد و می‌تواند به شیوه ی ساختاریافته ( آماده بودن سوال) و نیمه ساختار یافته و یا بی ساختار، انجام شود ( خاکی، ۱۳۹۲: ۲۶۷). در این رساله با ۱۵ نفر از گردشگران مالزی و ۱۰ نفر از گردشگران انگلستان به منظور شناسایی انگیزه های روان شناختی آن ها از سفر مصاحبه شده است. این تعداد از گردشگران به کفایت اشباع نظری انتخاب شده اند. همچنین با مدیران فنی سه شرکت خدمات گردشگری نیز مصاحبه ای در همین راستا صورت گرفته است و همان‌ طور که در بالا نیز به آن اشاره شد، صرفا برای تضمین نتایج کتابخانه ای می‌باشد.

1. روش تجزیه و تحلیل داده ها

پژوهشگر برای ‌پاسخ‌گویی‌ به مسئله و تصمیم گیری درباره آن از روش های گوناگون تجزیه و تحلیل استفاده می‌کند. سه گونه تجزیه و تحلیل عبارتند از:

• • تجزیه و تحلیل توصیفی

• • تجزیه و تحلیل مقایسه ای

• تجزیه و تحلیل علی

از آنجایی که داده های این پژوهش از نوع کمی و کیفی است، نوع تحلیل به کار رفته در هر بخش با دیگری متفاوت بوده و با توجه به نوع مطالعه که تطبیقی است، در تحلیل نهایی از روش های مقایسه ای استفاده شده است.

در تجزیه و تحلیل توصیفی پژوهشگر داده های گردآوری شده را با بهره گرفتن از شاخص های آمار توصیفی خلاصه و طبقه بندیی می‌کند، به سخن دیگر داده های ابتدا با جداول توزیع فراوانی خلاصه می شود و سپس به کمک نمودارها نمایش داده می شود. اغلب شاخص های آمار توصیفی از نوع شاخص های مرکزی هستند (خاکی، ۳۱۹). برای نمایش و نشان دادن نتایج کار معمولا از جداول توزیع فراوانی – بر اساس تعداد موارد مطلق و نسبی ، درصد – و نیز نمودار های مختلف هیستوگرام ، ستونی یا دایره ای استفاده می شود. این بخش از تجزیه و تحلیل مربوط به داده های کمی این پژوهش می‌باشد.

علاوه بر این، داده های به دست آمده از مصاحبه ها که داده ای کیفی هستند، به حالت ماتریس توصیفی- تشریحی (خاکی، ۳۴۲) تجزیه و تحلیل شده و نمایش داده می شود. در تحقیق کیفی، گرچه امکان دارد از آمار و ارقام هم استفاده شود ولی غالبا متغیرهای مورد مقایسه با کمک واژه ها توصیف می‌شوند، به همین دلیل این نوع تحقیقات به نام کیفی معروف شده اند (ظهور، کریمی، ۱۳۸۲: ۱۰۹). در تحلیل های کیفی، عقل، منطق، تفکر و استدلال است؛ یعنی محقق با بهره گرفتن از عقل و منطق خود، اسناد موجود را بررسی و درباره ی آن ها اظهار نظر می‌کند (حافظ نیا، ۱۳۸۷).

1. روایی و اعتبار پژوهش

اعتبار و روایی پژوهش (Validity) از نوع اعتبار صوری است. یعنی مبتنی بر پژوهش های پیشین در زمینه ی موضوع پژوهش خواهد بود. اعتبار صوری این مطلب را مد نظر دارد که سؤال­های آزمون تا چه حد در ظاهر شبیه به موضوعی هستند که برای اندازه ­گیری آن تهیه ‌شده‌اند. در واقع روایی صوری نمی­تواند نوعی روایی باشد، بلکه تنها یک ویژگی آزمون است که در پاره­ای مواقع وجود آن مفید است (بیابانگرد،۱۳۸۴: ۳۳۷). البته اعتبار پژوهش با مصاحبه و در اختیار قرار دادن نتایج پژوهش به اساتید مجرب نیز آزمون خواهد شد.

بکر، تحلیل ثانویه را چنین تعریف می‌کند: ” استفاده مجدد از داده های علوم اجتماعی پس از آنکه پژوهشگر گردآورنده آن ها را کنار گذاشته است. پژوهشگر اصلی یا شخص دیگری که به هیچ طریقی در طرح تحقیقاتی اولیه شرکت نداشته است، ممکن است از داده ها استفاده مجدد کند. پرسش های تحقیق که در تحلیل ثانویه بررسی می شود، ممکن است به فعالیت پژوهشی اصلی مربوط باشد یا کاملاً با آن متفاوت باشد” (گنجی و مقدم،۱۳۹۱: ۲۶۱). از این رو بنابر تعریف تحلیل

1. 1. Mass Tourism ↑

1. 1. Rossel Berman ↑

1. 1. Richard Wollin ↑

1. 1. Culture ↑

1. 1. Familiy ↑

1. 1. Economey ↑

1. 1. Techniqe ↑

1. 1. Goverment ↑

1. 1. Martin ↑

1. 1. Ridgeway ↑

1. 1. ۱Gidenz ↑

1. 1. ۲Taylor ↑

1. 1. Cultural Diversity ↑

1. 1. Language ↑

1. 1. Religion ↑

1. 1. Ethnic ↑

1. 1. Max Weber ↑

1. 1. National Orgin ↑

1. 1. Muhlmann ↑

1. 1. Ceremony ↑

1. 1. Food ↑

1. 1. Cover ↑

1. 1. Crafts (منظور از کالاهای مادی صنایع دستی است ) ↑

1. 1. Regeneracy ↑

1. 1. Cultural politics ↑

1. 1. Emigration ↑

1. 1. Mangalam ↑

1. 1. Internal Migration ↑

1. 1. External Migration ↑

1. 1. International Migration ↑

1. 1. Multiculturalism ↑

1. 1. Mass Migrations ↑

1. 1. Conquest ↑

1. 1. Invasion ↑

1. 1. Forced Population Transfers ↑

1. 1. Refugees ↑

1. 1. Family Migration ↑

1. 1. Wilson & Richrds ↑

1. 1. Hughes ↑

1. 1. Intertainment ↑

1. 1. World Tourism Organization ↑

1. 1. Religious Tourism ↑

1. 1. UNWTO ↑

1. 1. Gastronomic ↑

1. 1. Tourism Development ↑

1. 1. Development ↑

1. 1. Improve ↑

1. 1. Manila Declaration ↑

1. 1. World Tourism Organization ↑

1. 1. – Marsh ↑

1. 1. – Van Rhijn ↑

با وقوف به اهمیت نقش برنامه درسی و کتاب در پیشرفت امور آموزش و پرورش، کتاب ریاضیات پایه هفتم دوره متوسطه اول به عنوان یکی از محتواهای آموزشی برنامه درسی در دوره متوسطه اول جهت بررسی وتحلیل علمی تعیین می شود.

با توجه به اهمیت کتاب درسی به ویژه در دوره اول متوسطه این تحقیق بر آن است که محتوای کتاب جدیدالتألیف ریاضی پایه هفتم را از نظر ارتباط آن با هدف­های دوره متوسطه اول از یکسو و سازمان دهی محتوا بر مبنای ملاک های سازمان دهی و به ویژه ارائه محتوا بر اساس مدل تحلیل محتوای ویلیام رومی^[۵] از سوی دیگر، بررسی کند. همچنین با بهره گرفتن از الگوی ویلیام رومی به دنبال ‌پاسخ‌گویی‌ ‌به این سوال است که؛ کتاب جدید التألیف ریاضی پایه هفتم متوسطه اول پاسخگوی مناسبی برای کنجکاوی های دانش آموزان بوده است یا خیر؟ و نظرات دبیران مربوطه در این مورد چیست؟

۱-۳ اهمیت و ضرورت موضوع

نهاد آموزش و پرورش عامل رسمی انتقال فرهنگ و دانش به نسل جوان و تعیین کننده بقا و ثبات جامعه است. ‌بنابرین‏ توجه کارشناسانه در انتخاب محتوای درسی و پیام های آن ها می تواند به صحت و سلامت فرایند یادگیری و تفکر و هم چنین رشد آن در دانش آموزان کمک کند.

یکی از عواملی که می‌تواند در جریان آموزش نقش اساسی بازی کند، شیوه ی ارائه محتوای درسی است. کتاب درسی از عوامل تعیین کننده اثر بخشی فرایند یاددهی – یادگیری است. کتاب های درسی اثر مثبتی بر روی کارکرد نظام های آموزشی دارند. کیفیت کتاب های درسی می‌تواند اثر بسیار عمیقی، بنا به تناسبی که با اهداف و محتوای برنامه های درسی به دست می آورند در یادگیری و کسب دانش داشته باشند (فتحی واجارگاه، ۱۳۸۸).

در نهایت می توان ذکر کرد، این تحقیق می‌تواند اهمیت و حساسیت درس، کتاب و همچنین میزان کارایی آن را به منظور بهره وری برای دانش آموزان پایه هفتم متوسطه اول روشن سازد. از این رو توجه جدی به کتاب درسی و بهبود و اصلاح آن ضروری به نظر می‌رسد.

نتایج این تحقیق می‌تواند قابل استفاده برای این گروه از افراد باشد:

۱- برنامه ریزان و مولفان کتاب در سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی به منظور ایجاد تغییرات احتمالی در محتوای کتاب.

۲- عهده داری مسئولیت تدریس کتاب درسی توسط دبیران متوسطه اول.

۳- مدیر کل، معاون آموزشی، کارشناسان آموزشی و سایر علاقه مندان.

۴- رییس اداره های آموزش و پرورش، معاون آموزشی، کارشناسان آموزشی، مدیران و معاونان مدارس دوره اول متوسطه و سایر علاقه مندان.

۵- پژوهشگران علاقه مند در حوزه تعلیم و تربیت.

۱-۴ اهداف پژوهش

هدف های کلی:

۱- تحلیل محتوای کتاب جدیدالتألیف ریاضی هفتم دوره اول متوسطه سال ۱۳۹۳ بر اساس روش ویلیام رومی.

۲- تعیین نظرات دبیران کتاب مذکور نسبت به محتوای آن.

هدف های جزیی (ویژه):

۱– تحلیل محتوای متن کتاب جدیدالتألیف ریاضی هفتم دوره اول متوسطه سال ۱۳۹۳ با روش ویلیام رومی.

۲- تحلیل محتوای فعالیت ها ، کاردرکلاس ها وتمرین های کتاب جدیدالتألیف ریاضی هفتم دوره متوسطه اول سال ۱۳۹۳ با روش ویلیام رومی.

۳- تحلیل محتوای تصاویر کتاب جدیدالتألیف ریاضی هفتم دوره متوسطه اول سال ۱۳۹۳ با روش ویلیام رومی.

۴- تعیین میزان توجه محتوای کتاب جدیدالتألیف ریاضی هفتم دوره متوسطه اول سال ۱۳۹۳ در زمینه دعوت به پژوهش.

۵- تعیین میزان توجه محتوای کتاب جدیدالتألیف ریاضی هفتم دوره متوسطه اول سال ۱۳۹۳ در زمینه ارائه مواد تصویری و میزان تناسب آن ها.

۶- تعیین میزان توجه محتوای کتاب جدیدالتألیف ریاضی هفتم دوره متوسطه اول سال ۱۳۹۳ در زمینه تمهیداتی برای خود ارزیابی.

۷- تعیین میزان توجه محتوای کتاب جدیدالتألیف ریاضی هفتم دوره متوسطه اول سال ۱۳۹۳ در زمینه میزان توجه به نیازهای روزمره دانش آموزان.

۸- تعیین میزان توجه محتوای کتاب جدیدالتألیف ریاضی هفتم دوره متوسطه اول سال ۱۳۹۳ در زمینه تناسب با توان ذهنی و فکری دانش آموزان.

۹- تعیین میزان توجه محتوای کتاب جدیدالتألیف ریاضی هفتم دوره متوسطه اول سال ۱۳۹۳ در زمینه اطلاعات قبلی ریاضی دانش آموزان.

۱۰- تعیین تفاوت نظرات دبیران مربوطه ‌در مورد مؤلفه‌ های فوق با توجه به عوامل جمعیت شناختی.

۱-۵ سوال‌های پژوهش

سوال های کلی:

1. 1. آیا محتوای کتاب جدیدالتألیف ریاضی هفتم دوره اول متوسطه سال ۱۳۹۳بر اساس روش ویلیام رومی تدوین شده است؟

1. نظرات دبیران کتاب مذکور نسبت به محتوای آن چیست؟

سوال های جزیی(ویژه):

۱- آیا متن کتاب جدیدالتألیف ریاضی هفتم دوره متوسطه اول سال ۱۳۹۳ با توجه به الگوی ویلیام رومی تدوین و تنظیم شده است؟

۲- آیا پرسش ها و تکالیف کتاب جدیدالتألیف ریاضی هفتم دوره متوسطه اول سال ۱۳۹۳ با توجه به الگوی ویلیام رومی تدوین و تنظیم شده است؟

۳- آیا تصاویر کتاب جدیدالتألیف ریاضی هفتم دوره متوسطه اول سال ۱۳۹۳ با توجه به الگوی ویلیام رومی تدوین و تنظیم شده است؟

۴- به چه میزان محتوای کتاب جدیدالتألیف ریاضی هفتم دوره متوسطه اول سال ۱۳۹۳ به دعوت به پژوهش دانش آموزان توجه نموده است؟

۵- به چه میزان محتوای کتاب جدیدالتألیف ریاضی هفتم دوره متوسطه اول سال ۱۳۹۳ به ارائه مواد تصویری و میزان تناسب آن ها با یکدیگر توجه نموده است؟

۶- به چه میزان محتوای کتاب جدیدالتألیف ریاضی هفتم دوره متوسطه اول سال ۱۳۹۳ به تمهیدات کتاب برای خود ارزیابی توجه نموده است؟

۷- به چه میزان محتوای کتاب جدیدالتألیف ریاضی هفتم دوره متوسطه اول سال ۱۳۹۳ به نیازهای روزمره دانش آموزان توجه نموده است؟

۸- به چه میزان محتوای کتاب جدیدالتألیف ریاضی هفتم دوره متوسطه اول سال ۱۳۹۳ به تناسب محتوای کتاب با توان ذهنی و فکری دانش آموزان توجه نموده است؟

۹- به چه میزان محتوای کتاب جدیدالتألیف ریاضی هفتم دوره متوسطه اول سال ۱۳۹۳ به اطلاعات قبلی ریاضی دانش آموزان توجه نموده است؟

۱۰- آیا بین نظرات پاسخگویان در خصوص سوال های فوق الذکر با توجه به عوامل جمعیت شناختی تفاوتی وجود دارد؟

۱-۶ تعریف واژه ها و اصطلاحات:

۱-۶-۱ تعاریف نظری:

برنامه ریزی درسی^[۶]: برنامه ریزی درسی فرایندی است که به برنامه درسی می‌ انجامد. برنامه ریزی درسی به طراحی فرصت ها، فعالیت ها و تجارب یادگیری اطلاق می شود (ملکی، ۱۳۸۸، ص ۹۳).

پایگاه های الکترونیکی از نظر روش طراحی و کارایی آن ها به دو صورت زیر تقسیم بندی می‌گردند:

1. 1. پایگاه های ایستا^[۹]: این پایگاه ها بیشتر حالت اطلاع رسانی و معرفی عملکردها، خدمات، فعالیت‌ها، کالاها، ابزار و غیره را دارند که دارای حالت نمایشی ثابت و صفحه های معین هستند.

1. پایگاه های پویا^[۱۰]: آن دسته از پایگاه های الکترونیکی که برنامه نویسی آن ها پیشرفته تر از مورد قبلی است و دارای بانک‌های اطلاعاتی قوی و هوشمند است.

همچنین در یک تقسیم بندی دیگر، پایگاه های الکترونیکی از نظر جنبه کارایی به بخش های زیر بخش بندی می‌شوند:

1. 1. تبلیغاتی ۲- شخصی ۳- رخدادها ۴- تجارت الکترونیکی

1. 1. آموزشی ۶- خبری ۷- کتابخانه ها ۸- گروهی

1. سرگرمی و تفریحی ۱۰- موسیقی ۱۱- محلی

(حسنی، ۱۳۸۷: ۲۴-۲۸)

در کل می توان مزیت‌های زیر را برای پایگاه های الکترونیکی برشمرد:

1. 1. سادگی امکان ارتباط با مخاطبان خاص و عام

1. 1. امکان نمایش عملکردها، خدمات، فعالیت‌ها، کالاها و غیره

1. 1. در دسترس بودن بدون محدودیت مکانی و زمانی

1. 1. بهره گیری از جنبه‌های تبلیغی و ترویجی

1. 1. امکان انجام دور کاری

1. 1. مقرون به صرفه بودن

1. 1. ارائه نمایشی قدرتمند و جذاب و معرفی پویای خود

1. 1. امکان بروز رسانی سریع اطلاعات

1. امکان یافته شدن از سوی مشتریان بالاقوه

(همان: ۲۹)

وجود و ایجاد جوامع مجازی و شبکه های اجتماعی^[۱۱] در اینترنت ضمن کمک به ترویج و اشاعه گردشگری و فرآهم سازی زمینه ای برای تبلیغات توانسته محیطی را برای گردشگران فرآهم سازد که بتوانند نظرات و پیشنهادات دیگران را در رابطه با اماکن مختلف گردشگری و تأسیسات اقامتی جویا شده و انتقادات و پیشنهادات خود را نیز با دیگران در میان بگذارند. یکی از بهترین تعاریف مربوط به جوامع مجازی (Virtual Community) را می توان در نوشته رینگولد (۱۹۹۳) دانست که می‌گوید:

“جامعه مجازی گروهی از مردم هستند که شاید همدیگر را از نزدیک دیده یا ندیده باشند اما گفته ها و عقاید خود را از طریق بولتن های خبری و شبکه های رایانه ای با یکدیگر در میان می‌گذارند.”(۵۸)

که البته امروزه ما این جوامع را در سطحی وسیع در فضای مجازی در اختیار داریم.

با استفاده و تحلیل محتوای جامعه مجازی سفر (VTC)^[12] سازمان‌های مسافرتی می‌توانند رضایت و رفتار مشتریان خود را درک کرده و اقدامات لازم جهت رفع مشکلاتی که آن ها اشاره می‌کنند را انجام دهند (Buhalis and Law, 2008). در واقع این جوامع مجازی باعث به دست آوردن اطلاعات لازم، نگهداری ارتباطات و گسترش روابط بین مردم می‌گردد و آن ها می‌توانند تصمیمات راجع به سفر خود را با سهولت بیشتر بگیرند (Stephenkova, Mills and Jiang, 2007).

یکی از پایگاه های الکترونیکی جهانی که دارای جامعه مجازی سفر است پایگاه Tripadvisor.com می‌باشد. این پایگاه در میان موفق ترین شبکه های اجتماعی و جوامع مجازی در صنعت گردشگری است که هتل های سراسر دنیا را بررسی کرده و افراد مختلف می‌توانند ‌در مورد آن هتل ها و تجربیات خود نظر داده و بحث کنند (Buhalis and Law, 2008).

در ایران نیز پایگاه های جامع برای ذخیره اتاق هتل وجود دارد که گردشگران می‌توانند با بهره گرفتن از این پایگاه های الکترونیکی به امکانات هتلها، قیمت و سایر اطلاعات مورد نیازشان دسترسی پیدا کنند. برخی از این پایگاه های الکترونیکی عبارتند از:

Iranhotelonline.com

Hotelyar.com

Eghamat24.com

طریقه ی ذخیره اتاق در هریک از این پایگاه ها تقریبا مشابه یکدیگر هستند. برای مثال به منظور انجام عملیات ذخیره اتاق از طریق پایگاه الکترونیکی Hotelyar.com باید مراحل زیر انجام بگیرد:

1. جستجوی هتل مورد نظر: در این پایگاه و پایگاه های الکترونیکی مشابه اولین بخش برای شروع، جستجوی هتل دلخواه است که معمولا با تخفیف مناسب و ویژه همراه هست. در این جستجو فرد می‌تواند شهر، مدت زمان و تاریخ اقامتش را وارد کرده و عملیات جستجوی هتلهای متصل ‌به این پایگاه را آغاز کند. سپس فهرستی از هتلهای موجود با نمایش امکانات، نرخ و نوع اتاق و تخت به ازای هر شب، عکس از بخش‌های مختلف هتل و …نشان داده خواهد شد. پس از انتخاب هتل مورد نظرفرد دکمه ذخیره اتاق (رزرو) را انتخاب می‌کند.

.

1. 1. وارد کردن مشخصات مسافر: در این مرحله اطلاعات شخصی مورد نیاز هتل از شخص اخذ می‌گردد. در اینجا اطمینان فرد از امنیت ورود اطلاعات شخصی نکته قابل تاملی است.

1. پرداخت و دریافت شماره رهگیری یا رسید: در این مرحله فرد با داشتن اطلاعات کارت بانکی خود به نوعی عملیات خرید اینترنتی که همان ذخیره اتاق هست انجام می‌دهد و به نسبت نوع پایگاه شماره رهگیری و یا رسید دریافت می‌کند.

شکل ۲-۲ صفحه ای از پایگاه الکترونیکی Hotelyar.com قسمت جستجوی هتل

۲- ۱۶ اینترنت، پایگاه های الکترونیکی و هتل ها

اینترنت و پایگاه های الکترونیکی فرصت مناسبی را برای تجارت الکترونیکی ایجاد کرده‌اند. از آنجایی که صنعت گردشگری دارای مزیت اقتصادی فوق العاده بالا و مؤثر است می توان استفاده از اینترنت و تجارت الکترونیکی را نیز در آن دخیل داد و این تاثیر را دو چندان نمود. پایگاه های الکترونیکی این فرصت را ایجاد می‌کنند تا مشتریان بتوانند خرید اینترنتی انجام دهند که در گردشگری نمونه ای از این عملیات را می توان ذخیره اتاق^[۱۳] در هتل ها از طریق پایگاه های الکترونیکی دانست. کاسدی (۲۰۰۱)^[۱۴] نشان داده است که ذخیره اتاق از طریق اینترنت در هتلها یکی از سه خرید های برتر در فضای مجازی است.

بوهالیس و لا (۲۰۰۸)^[۱۵] اظهارمیدارند که به خاطر محبوبیت کاربری اینترنت اکثر سازمان‌های گردشگری از قبیل هتل ها، دفاتر هوایی و مسافرتی از فناوری اینترنت به عنوان بخشی از راهبردهای بازاریابی و ارتباطی استفاده می‌کنند. از طرفی دیگر، با توجه به مطالعه ی موریسون، جینگ، اولری و ایپینگ (۲۰۰۱)^[۱۶] ذائقه مشتریان به انتخاب و خرید شخصی از اینترنت از قبیل ذخیره بلیط هواپیما و ذخیره اتاق در هتلها تغییر ‌کرده‌است و کمتر احساس وابستگی به دفاتر مسافرتی و گردشگری نسبت به انجام این امور می‌کنند. گردشگران اغلب این کار را از طریق جستجوی اینترنتی انجام می‌دهند که از میان موتورهای جستجو می توان به موتور جستجوی گوگل اشاره کرد. به طوری که نتایج تجربی مطالعه ای ‌در مورد نحوه ی یافتن پایگاه الکترونیکی هتل ها توسط گردشگران این موضوع را تأیید می‌کند. (Law and Huang, 2006)

هر نظام آموزشی بر اساس جغرافیای خاص خود و نیازها، پیشینه تاریخی نظام ها و ارزش‌های موجود در جامعه مفهوم می‌یابد ، وارد کردن بی کم و کاست نظام آموزشی یک جامعه به جامعه دیگر که وضعیت تاریخی ، فرهنگی و ارزشی متفاوتی دارد . منجر به شکل گیری یک نظام غیر کار آمد می شود.

ما دانشگاه را به عنوان مظهر و نماد علم مدرن وارد کشور کرده ایم و در بستری آن را کشت کرده ایم که هیچ گاه به ثمر نخواهد نشست . به دلیل اینکه تناسبی با هویت و فرهنگ و تاریخ ما ندارد در واقع دانشگاه های ما عقبه ای در جامعه ندارند . دانشگاه محلی است که باید متناسب با فرهنگ جامعه باشد و اگر قرار باشد دانشگاه به نقادی فرهنگی جامعه بپردازد باید در وهله اول از دل جامعه روییده باشد . از سوی دیگر دانشگاه محل تربیت انسان است، اما چه انسانی ، انسانی که در دیدگاه غرب است یعنی انسان فقط مادی و همچنین دانشگاه محل تولید علم است اما علمی که بر اساس جهان بینی اسلامی به دست آمده باشد . داشتن دانشگاه اسلامی منوط به داشتن علوم اسلامی است و این علم زمانی فراهم می شود که اولاً علم را به حریم هندسه معرفت دینی راه دهیم و چتر دین را بر سر آن بگسترانیم و ثانیاًً طبیعت را خلقت ببینیم و میان طبیعت شناسی و الهیات وفاق و آشتی برقرار کنیم. ( جوادی آملی ، ۱۳۸۷ ، ص ۱۴۰) .

دانشگاه در تمام دنیا خاستگاه اندیشه ها و طرحهای نو است . دانشگاه پویا و فعال و شاداب ابزارها و اندیشه‌های ترقی آفرین را خلق می‌کند و می‌تواند در رشد فرهنگ ، اجتماع و اقتصاد مؤثر باشد و چنانچه رسالت واقعی خود را انجام دهد و این امر مداوم باشد می‌تواند به رشد تولید علم و فنون بومی و توسعه و تمدن‌ها کمک کند .

لازمه ایفای نقش از سوی دانشگاه ها حضور شخصیت‌های نو اندیش در دانشگاه و ارتباط آن با حوزه های مختلف اندیشه ، علم و فن آوری است . متأسفانه رویکرد امروزی دانشگاه های ایران در زمینه نوآوری ، بیشتر معطوف به علوم تجربی و فن آوری جدید است و علوم انسانی مورد غفلت واقع شده است . به طوری که اندیشه‌های نودر حوزه علوم انسانی در خارج دانشگاه بیشتر رشد می‌کند تا در خود دانشگاه با توجه به سرعت پیشرفت و تحول در عرصه های علمی و فرهنگی در جهان ، نباید اهمیت علوم انسانی غافل شد . ( فرجی ، ارمکی، ۱۳۸۶، ص ۶۶)

‌بنابرین‏ بر اساس نکات ذکر شده مسأله تحقیق ما این است که اساساً دانشگاه اسلامی و ایرانی به مسأله انسان شناسی ، معرفت شناسی ، هستی چگونه نگاه می‌کنند ، و این دانشگاه چه نقشی می‌تواند در توسعه تمدن اسلامی و ایرانی داشته باشد . چه الگویی می توان برای آن طراحی کرد ؟

اهمیت و ضرورت تحقیق

آموزش عالی هر جامعه ای نمی تواند جدا از فرهنگ و سابقه تمدنی ومکتب و سنت علمی آن باشد و به رشد هم برسد . دانشگاه باید جهان بینی و قالب های فکری جامعه را درک کرده در برقراری ارتباط و سازگاری با آن بکوشد . نظام آموزشی دانشگاهی هر جامعه در ارتباط تنگاتنگ با حوزه فرهنگی و تمدنی آن جامعه قرار دارد. ‌بنابرین‏ یک دلیل برای اهمیت موضوع این است که به دانشگاه بر اساس مبانی فکری و اعتقادی اسلام و حوزه فرهنگ و تمدنی ایران نگاه می شود .

دلیل دوم این است که به طور قطع بحث اندیشه ورزی و خرد ورزی علمی ، از مباحث حیاتی امروز ماست . با پیروزی انقلاب اسلامی در انتظار یک رویش جدید در عرصه علم و فن آوری بودیم ، اما متأسفانه به دلایلی هر چه از ابتدای انقلاب بیشتر فاصله می گیریم ، از آن حال و هوا دورتر می‌شویم . امروز شاهد تبلیغ اشاعه و تقویت تصویری از علم و فن آوری در کشور هستیم که حتی در خود غرب هم این تصویر ، متروک و منسوخ شده است . نگاه غربی دپوزیتویستی به علم . بر دانشگاه های ما حاکم شده و متأسفانه شاهدیم که به دلیل غفلت از مبانی متافیزیکی پوزیتیویسم ، نوعی اثبات گرایی کور بر دانشگاه ها حاکم است . و به علت در جا زدن و مصرفی بودن ما در علم، نگاه تقلیدی و بی توجهی به مبانی متافیزیکی علم و فقدان پیوند بین دانش نظری ودانش علمی است .

پس ‌بنابرین‏ دلیل سوم اهمیت موضوع توجه به دانش بومی متناسب یا نیازهای اجتماعی و فرهنگی است . ما در دوران شکوفایی تمدن اسلامی در ایران ، اول اینکه شاهد معرفتی هماهنگ تر بودی ، دوم پیوند دانش نظری و عملی محکم تر بود و دانشمند ما آن چنان که می زیست به خرد ورزی می کرد و آن چنان که خرد ورزی علمی می کرد ، زندگی می کرد . چه بسا که هم اکنون این پیوند در غرب بیشتر از کشورهاست . دانشمند غربی با خرد ورزی علمی خود که ریشه در نیازهای جامعه ای دارد . زندگی می‌کنند اما ما از زندگی او تقلید می‌کنیم . با توجه ماهیت نیازهای بشری به طور قطع نیازهای انسانی غربی با انسان شرقی در بسیاری از جهات با یکدیگر متفاوت است . مقایسه کشور با غرب ، حتی در رویکرد پوزیتیوستی و تکامل گرا به لحاظ منطقی نیز درست نیست .

نباید نتیجه فعلی توسعه یافتگی غرب را پیش شرط دست یابی به توسعه در شرق و جهان سوم تعریف کرد که در اینجا دلیل چهارم اهمیت موضوع نمایان می شود که بر اساس الگوی اسلامی – ایرانی پیشرفت که مقام معظم رهبری فرموده اند این تحقیق در صدد است که مبانی نظام دانشگاهی جدید متناسب با این الگو معرفی کند . رهبر انقلاب اسلامی ابعاد الگو اسلامی و ایرانی پیشرفت « فکر، علم ، زندگی و معنویت» معرفی کردند که بر اساس آن کلیدی ترین نهادی که در هر چهار عرصه نقش اصلی می‌تواند داشته باشد دانشگاه می‌باشد که این تحقیق در جها تحقق آن است . (خامنه ای ، ۱۳۸۹) .

دلیل پنجم این است که در سند چشم انداز بیست ساله نظام ، نقشه جامع علمی کشور و دیگر اسناد ملی آمده است که مراکز علمی و فناوری ، دانشگاهی کشور می بایست متناسب با حاکمیت جهان بینی توحیدی و اسلامی و بر اساس تاریخ و فرهنگ و نیازها و اولویت های کشور ایران باشد که تا به حال تحقیقی در این زمینه صورت نگرفته و حرکتی درخور برای رسیدن به اهداف این اسناد دیده نمی شود ، ‌بنابرین‏ این تحقیق می‌تواند حرکتی نوین در جهت آن اهداف باشد .