یافته ­های جمعیت شناختی پژوهش

 

۳-۱-۱-۱ سن

 

در جدول ۳-۱ میانگین، انحراف معیار، کمترین و بیشترین سن آزمودنی­های پژوهش حاضر ارائه شده است.

 

جدول ۳-۱٫ میانگین و انحراف معیار سن شرکت کنندگان

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

متغیر میانگین انحراف معیار کمترین بیشترین سن ۳۲/۳۱ ۰۱/۶ ۱۹ ۴۶

همان­طور که در ۳-۱ آمده است دامنه سنی مادران بین ۱۹ تا ۴۶ سال بود و میانگین سن آنان ۳۲/۳۱ سال می‌باشد. این میانگین نشان می‌دهد گروه نمونه نسبتا جوان می‌باشد.

 

ملاحظات اخلاقی

 

1. 1. محرمانه بودن اطلاعات آزمودنی ها.

 

1. 1. کسب رضایت شخصی از آزمودنی ها که به سوالات پاسخگو باشند.

 

1. استفاده نکردن از نام و اطلاعات درمانجویان در تحلیل داده ها.

 

 

فصل چهارم:

 

روش تجزیه و تحلیل آماری

 

همان­طور که بیان شد، هدف از تحقیق حاضر بررسی پیش­ بینی افسردگی پس از زایمان ‌بر اساس طرح واره های ناسازگار و سبک های دلبستگی بود. بدین منظور، فرضیاتی مطرح و داده­هایی در رابطه با هر یک از متغیرها جمع‌ آوری گردید. در این فصل اطلاعات جمع‌ آوری شده با بهره گرفتن از ­روش­های آمار توصیفی (میانگین، انحراف استاندارد و ضریب همبستگی) و آمار استنباطی (رگرسیون همزمان و رگرسیون گام به گام) مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت.

 

۴-۱ یافته ­های توصیفی متغیرهای پژوهش

 

۴-۱-۱ وضعیت اشتغال

 

در جدول ۴-۲ فراوانی، درصد فراوانی و درصد فراوانی تجمعی وضعیت اشتغال آزمودنی­های پژوهش حاضر ارائه شده است.

 

جدول ۴-۱٫ فراوانی شرکت کنندگان بر اساس وضعیت اشتغال

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

سن فراوانی درصد فراوانی فراوانی تجمعی شاغل ۱۴۴ ۷۲ ۷۲ خانه دار ۵۶ ۲۸ ۱۰۰ کل ۲۰۰ ۱۰۰

همان­طور که در ۴-۱ آمده است کمترین تعداد شرکت کنندگان خانه دار با ۲۸ درصد و بیشترین آنان شاغل با ۷۲ درصد بوده است.

 

۴-۱-۲ میانگین و انحراف معیار افسردگی پس از زایمان

 

جدول ۴-۲ نشان دهنده میانگین و انحراف معیار افسردگی پس از زایمان گروه نمونه را نشان می‌دهد.

 

جدول ۴-۲٫ میانگین و انحراف معیار افسردگی در زنان پس از زایمان

 

 

 

 

 

 

 

 

متغیر میانگین انحراف معیار افسردگی پس از زایمان ۵۰/۲۳ ۶۴/۲

با توجه به اینکه نمره بالای ۱۲ نشان دهنده ی احتمال وجود افسردگی است و میانگین افسردگی زنان پس از زایمان در این پژوهش نیز ۵۰/۲۳ است، ‌بنابرین‏ می توان بیان کرد که شرکت کنندگان احتمالا دچار اختلال افسردگی هستند.

 

۴-۱-۳ میانگین و انحراف معیار سبک های دلبستگی

 

در جدول ذیل میانگین و انحراف معیار مربوط به سبک دلبستگی در زنان ارائه شده است.

 

جدول ۴-۳٫ میانگین و انحراف معیار سبک های دلبستگی در زنان پس از زایمان

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

متغیر میانگین انحراف معیار سبک دلبستگی ایمن ۱۷/۱۴ ۹۲/۱ سبک دلبستگی اجتنابی ۵۰/۱۳ ۸۹/۱ سبک دلبستگی دوسوگرا/اضطرابی ۵۹/۱۳ ۹۹/۱

نتایج جدول ۴-۳ نشان می­دهد که بیشترین میانگین مربوط به سبک دلبستگی ایمن (۹۲/۱±۱۷/۱۴M=) و کمترین میانگین مربوط به سبک دلبستگی اجتنابی (۸۹/۱±۵۰/۱۳M=) بود.

 

۴-۱-۴ میانگین و انحراف معیارطرحواره های ناسازگار

 

جدول ذیل نیز میانگین و انحراف معیار طرحواره های ناسازگار در زنان نشان می‌دهد.

 

جدول ۴-۵٫ میانگین و انحراف معیار طرح واره های ناسازگار در زنان پس از زایمان

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

متغیر میانگین انحراف معیار رها شدگی ۱۵/۲۰ ۹۵/۲ معیارهای سرسختانه ۷۲/۱۶ ۷۳/۲ بی اعتمادی/ بدرفتاری ۷۰/۱۶ ۷۹/۲ بازداری هیجانی ۶۵/۱۶ ۷۰/۲ ناکامی ۶۴/۱۶ ۶۷/۲ خود انضباطی ۵۹/۱۶ ۹۳/۲ گرفتاری/ در دام افتادگی ۵۶/۱۶ ۷۳/۲ نقص/ شرم ۵۳/۱۶ ۷۱/۲ ایثار ۳۵/۱۶ ۸۸/۲ استحقاق ۳۴/۱۶ ۲۲/۳ اطاعت/ پیروی ۲۹/۱۶ ۸۹/۲ محرومیت هیجانی ۲۴/۱۶ ۷۰/۲ آسیب پذیری نسبت به ضرر ۱۵/۱۶ ۷۲/۲ بیگانگی اجتماعی ۱۵/۱۶ ۵۸/۲ وابستگی/ بی کفایتی ۹۸/۱۵ ۱۶/۳

نتایج جدول ۴-۵ نشان می­دهد زنان پس از زایمان در طرح واره رهاشدگی بیشترین میانگین (۹۵/۲±۱۵/۲۰ M=) و در طرح واره وابستگی/ بی­کفایتی کمترین میانگین (۱۶/۳±۹۸/۱۵M=)را داشتند. میانگین طرحواره ها به ترتیب از بیشتر به کمتر عبارتند از: رهاشدگی(۹۵/۲±۱۵/۲۰M=)، معیارهای سرسختانه (۷۳/۲±۷۲/۱۶ M=)، بی اعتمادی/ بدرفتاری (۷۹/۲± ۷۰/۱۶M=)، بازداری هیجانی (۷۰/۲± ۶۵/۱۶M=)، ناکامی (۶۷/۲± ۶۴/۱۶M=)، خود انضباطی (۹۳/۲±۵۹ /۱۶M=)، گرفتاری/ در دام افتادگی(۷۳/۲±۵۶/۱۶M=)، نقص/ شرم (۷۱/۲± ۵۳/۱۶M=)، ایثار (۸۸/۲±۳۵/۱۶M=)، استحقاق (۲۲/۳±۳۴/۱۶M=)، اطاعت/ پیروی (۸۹/۲±۲۹/۱۶ M=)، محرومیت هیجانی (۷۰/۲±۲۴/۱۶ M=)، آسیب پذیری نسبت به ضرر (۷۳/۲±۱۵/۱۶M=)، بیگانگی اجتماعی (۵۸/۲±۱۵/۱۶M=)، وابستگی/ بی کفایتی (۱۶/۳±۹۸/۱۵M=).

 

۴-۲ یافته های استنباطی حاصل از فرضیه های پژوهش

 

۴-۲-۱ آزمون رابطه بین متغیرهای پژوهش

 

جهت انجام پیش‌بینی بر اساس رگرسیون، وجود روابط معنادار در میان متغیرها در ماتریس همبستگی شرط اولیه می‌باشد، ‌بنابرین‏ قبل از انجام رگرسیون ماتریس همبستگی پیرسون میان متغیرها در جدول ۴-۶ و ۴-۷ ارائه شده است.

 

نتایج جدول ۴-۵ ‌در مورد ضرایب همبستگی به شرح ذیل است:

 

1. 1. بین افسردگی پس از زایمان و انواع سبک های دلبستگی (ایمن، اجتنابی، دوسوگرا/اضطرابی) رابطه معناداری وجود ندارد.

 

1. بین سبک دلبستگی اجتنابی و سبک دلبستگی دوسوگرا/ اضطرابی رابطه مثبت و معناداری وجود دارد (۰۱/۰p=، ۲۳/۰r=).

۴-۲-۲ بررسی ضریب سبک های دلبستگی و افسردگی پس از زایمان در جدول ۴-۶ ارائه شده است.

 

جدول ۴-۵٫ ضریب همبستگی پیرسون بین سبک های دلبستگی و افسردگی پس از زایمان

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

متغیرها دلبستگی ایمن دلبستگی اجتنابی دلبستگی دوسوگرا/اضطرابی افسردگی دلبستگی ایمن – ۰۶/۰- ۰۴/۰- ۰۴/۰

 

مسئله بهداشت روان و کنترل عواطف از مهمترین مسائل دانش آموزان می‌باشد. ‌بنابرین‏ توجه به مسایل سلامت روانی و عواطفی دانش آموزان در کشور جوان ایران که آبستن رشد و ترقی است از اهمیت خاصی برخوردار می‌باشد که نباید از آن غفلت کرد؛ لذا بررسی بیشتر مسایل روانی و فعال بودن مراکز مشاوره برای آنان ضروری به نظر می‌رسد. با توجه به موضوعاتی که در بیان مسائل مطرح شد اجرای این طرح از اهمیت خاصی برخوردار است. همچنین تجزیه و تحلیل عوامل مؤثر در رشد و توسعه جوامع پیشرفته بیانگر آن است که همه این کشورها از آموزش و پرورش کارآمد و اثر بخش بر خوردار بوده اند. شناخت ویژگی های شخصیّتی، روانی و عاطفی دانش آموزان می‌تواند شرایط را جهت پرورش مطلوب استعدادهای بالقوه آن ها فراهم نماید و از جمله ضروریات برای برنامه ریزی در آموزش و پرورش باشد. از طرفی طبق نظر قربانی(۱۳۸۲) مدارس در صورتی خواهند توانست وظیفه خطیری را که به دوش آن ها‌ است، به نحو احسن انجام دهند که سازمان های سالم و پویایی باشند. و این امر محقق نخواهد شد مگر اینکه در این مدارس دانش آموزانی برخوردار از ویژگی های شخصیّتی، روانی و عاطفی وجود داشته باشند. بررسی پیشینۀ تحقیق نشان می‌دهد که تاکنون در قلمرو آموزش و پرورش هیچ مطالعه و تحقیق مدون و جامعی ‌در مورد وضعیت روانی، کنترل عاطفی و عملکرد درسی دانش آموزان به خصوص دانش آموزان مقطع متوسطه صورت نگرفته است. لذا هدف از انجام این پژوهش، بررسی کنترل عواطف و سلامت روانی با عملکرد تحصیلی دانش آموزان مقطع متوسطه شهرستان بشاکرد می‌باشد.

 

۱-۴- اهداف تحقیق

 

اهداف مورد نظر در این تحقیق را می توان به شرح زیر ذکر نمود:

 

۱-۴-۱- هدف اصلی تحقیق:

 

تعیین رابطه کنترل عواطف و سلامت روانی با عملکرد تحصیلی دانش آموزان دوره متوسطه نظری بشاکرد

 

۱-۴-۲- اهداف فرعی تحقیق:

 

1. 1. تعیین رابطه کنترل عواطف با عملکرد تحصیلی دانش آموزان

 

1. 1. تعیین رابطه سلامت روانی با عملکرد تحصیلی دانش آموزان

 

1. 1. تعیین رابطه مؤلفه های کنترل عواطف با عملکرد تحصیلی دانش آموزان

 

1. 1. تعیین رابطه مؤلفه های سلامت روانی با عملکرد تحصیلی دانش آموزان

 

1. پیش‌بینی عملکرد تحصیلی دانش آموزان از طریق کنترل عواطف و سلامت روان

۱-۵- فرضیه تحقیق

 

۱-۵-۱- فرضیه اصلی تحقیق:

 

بین کنترل عواطف و سلامت روانی با عملکرد تحصیلی دانش آموزان رابطه وجود دارد.

 

۱-۵-۲- فرضیه فرعی تحقیق:

 

1. 1. بین کنترل عواطف با عملکرد تحصیلی رابطه معنی داری وجود دارد.

 

1. 1. بین سلامت روانی با عملکرد تحصیلی رابطه معنی داری وجود دارد.

 

1. 1. بین مؤلفه های کنترل عواطف با عملکرد تحصیلی رابطه معنی داری وجود دارد.

 

1. 1. بین مؤلفه های سلامت روانی با عملکرد تحصیلی رابطه معنی داری وجود دارد.

 

1. عملکرد تحصیلی دانش آموزان از طریق کنترل عواطف و سلامت روان قابل پیش‌بینی است.

۱-۶- تعاریف اصطلاحات و متغیرهای پژوهش (به صورت مفهومی و عملیاتی)

 

کنترل عواطف

 

۱-تعریف مفهومی: عواطف عبارت است از میل‏هایی که در رابطه با انسان دیگر به وجود می ‏آید مانند عاطفه والدین به فرزند و یا برعکس، یا کشش‏های گوناگون ما نسبت به انسان‏های دیگر. اما احساسات، حالت‏های غریزی و انفعالات و عواطف شدت یافته است که تنها به انسان اختصاص دارد؛ مانند احساس تجلیل، احساس عشق، احساس تعجب، احساس پرستش و … (شعاری نژاد، ۱۳۷۶: ۳۷۱). کنترل عواطف اصطلاحی است که به مجموعه ای از ویژگی ها و تمایلات دانش آموزان از قبیل خشم، خلق افسرده، اضطراب و عاطفه مثبت اشاره دارد (انیسی، ۱۳۸۷).

۲-تعریف عملیاتی: نمره ای است که دانش‌آموز از پاسخ دادن به پرسش نامه مقیاس کنترل عواطف(ویلیامز و چمبلز، ۱۹۹۷) به دست می آورد.

 

سلامت روانی

 

۱-تعریف مفهومی: از نظر سازمان بهداشت جهانی سلامت روانی عبارت است از: قابلیت فرد در برقراری ارتباط موزون و هماهنگ با دیگران، توانایی در تغییر و اصلاح محیط اجتماعی خویش و حل مناسب و منطقی تعارض های هیجانی و تمایلات شخصی خود (میرکمالی،۱۳۷۳).

 

۲-تعریف عملیاتی: نمره ای است که دانش‌آموز از پاسخ دادن به پرسش نامه سلامت عمومی (GHQ) گلدبرک و هیلر^[۱۰](۱۹۷۹) کسب می‌کند.

 

عملکرد تحصیلی

 

۱-تعریف مفهومی: عملکرد تحصیلی دانش‌آموز اشاره به وضعیت درسی (پیشرفت تحصیلی یا افت تحصیلی) هر یک از دانش‌آموزان در کلاس درس دارد(رستمی، ۱۳۹۰). پیشرفت از نظر لغوی به معنی پیش رونده و سیر کننده به طرف بالا و جلو در جهت مثبت می‌باشد، پیشرفت تحصیلی میزان موفقیت دانش آموزان در دروس مختلف می‌باشد و در تعریف دیگری، میزان افزایش توانایی‌های علمی و تحصیلی در مدت زمان معین در افراد را پیشرفت تحصیلی می‌گویند (محمد زاده، ۱۳۸۵). پیشرفت تحصیلی عبارت است از معدل نمره های امتحان دانش آموزان در رسیدن به ‌هدف‌های‌ از پیش تعیین شده درسی از وضع موجود به وضع مطلوب (اتکنیسون و ‌همکاران، ۱۳۸۰).

 

۲-تعریف عملیاتی: نمره ای است که دانش‌آموز از پاسخ دادن به پرسشنامه فام و تیلور(۱۹۹۹) به نقل از درتاج(۱۳۸۳) به دست می آورد.

 

فصل دوم

 

مروری بر تحقیقات انجام شده

 

۲-۱- مقدمه

 

در این فصل ابتدا به سه متغیر اصلی پژوهش یعنی وضعیت روانی، عاطفی و درسی بحث خواهند شد. بحث از تعاریف و نظریه های مختلف از سه متغیر در بحث دانش آموزان طرح شاهد استان هرمزگان زیربنای نظری این پژوهش قرار گرفته اند. در بخش دوم این فصل به پیشینه پژوهش نیز سعی شده تا جای ممکن سیمای فعلی پژوهش های داخلی و خارجی ارائه شود.

 

۲-۲- مبانی نظری مربوط به کنترل عواطف

 

۲-۲-۱- تعریف عواطف

 

معمولاً پاسخ مردم به این که عواطف چیست، این است که عواطف یعنی احساس محبت و علاقه و بروز آن احساس نسبت به شخص دیگر. گاهی هم می شنویم که می‌گویند: فلانی آدم عاطفی است. و منظورشان این است که فلانی آدم لطیف و حساس و پرمحبتی است. درمجموع وقتی صحبت از عواطف می شود بلافاصله حالت احساسی خوشایندی از جنس عشق و محبت به ذهن متبادر می شود(احمدی، ۱۳۸۵).

 

معمولاً هیجان^[۱۱] و عواطف نیز از نظر علوم رفتاری یکسان یا نزدیک به هم معنی شده‌‌اند. هیجان، واکنش احساسی پیچیده‌ای است مرکب از یک عده تغییرات فیزیولوژیک که در تغییرات بدنی که مقدمه ی اعمال آشکارند، ظاهر می شود. پس هیجان یاعاطفه نوعی واکنش است. یعنی نوعی رفتار و جنبه احساسی دارد یعنی ناشی از یک حس و ادراک آن است. از آنجا که احساس در انسان‌ها دارای جنبه‌های خوشایند یا ناخوشایند است. پس عواطف و هیجان‌ها که رفتارهای ناشی از احساس‌های انسان است. خود دارای جنبه‌های خوشایند و ناخوشایند می‌باشد. ‌بنابرین‏ تصور این‌که عواطف تنها دارای بار خوشایند است، درست نیست. با چند مثال از هیجان‌ها و عواطف به اثر آن‌ ها در زندگی می پردازیم. حالت هایی مثل غم، شادی، خشم، عصبانیت، ترس، اضطراب، افسردگی همگی حالت های عاطفی یا هیجانی است که به نوعی عکس العمل رفتاری را نیز با خود دارد(ایمانی و مهترپور، ۱۳۹۰).

 

به صورت جزئی‌تر و مصداقی‌ترمی‌توان گفت: در اکثر خانواده ها تعارض ممکن است درباره لباس پوشیدن، موسیقی یا اوقات فراغت باشد (استینبرگ و موریس^[۹۲]، ۲۰۰۱؛ به نقل از قمری، ۱۳۹۲). اما گاهی اختلافات بر سر مسائل مهم‌تری مثل: استعمال دخانیات، رفتارهای جنسی^[۹۳]، نگرش‌هاینقش جنسی، نگرش‌های سیاسی، ارزش‌های اخلاقی^[۹۴]، مسائل اقتصادی- اجتماعی، مسئولیت‌های خانوادگی، عادت‌های مطالعه^[۹۵] و نوع دوستان بروز می‌کند (بیابانگرد، ۱۳۸۹). در جدی‌ترین شکل آن نیز، محیط خانوادگی استرس‌زا با تعدادی پیامدهای منفی ازجمله بزهکاری^[۹۶] نوجوان، فرار از خانه، افزایش افت تحصیلی^[۹۷] و حاملگی دختران همراه است (استینبرگ و موریس، ۲۰۰۱؛ به نقل از قمری، ۱۳۹۲).

همچنین بیابانگرد مسائل زیر را در بروز تعارض میان نوجوان و والدین مؤثر می‌داند:

 

• • پیچیده شدن مسائل هویتی نوجوانان

 

• • ظهور میل جنسی در نوجوان

 

• • لزوم انتخاب‌های مهم زندگی توسط نوجوان

 

• • تغییر در ارتباطات و مواجهه باقدرت والدین

 

• • تغییر در دلبستگی^[۹۸] نوجوان نسبت به والدین و همسالان

 

• • تردید و تعارض ‌در مورد ارزش‌های والدین

 

• • انتظار والدین از نوجوان مبنی بر، برآورده کردن آرزوها و توقعات آن‌ ها

 

• • خودمحور بودن نوجوان

 

• شیوه های تربیتی کنترلی و قدرت‌طلبانه‌ی ^[۹۹] والدین (بیابانگرد، ۱۳۸۹).

در واقع خانواده هایی که در آن‌ ها والدین از شیوه کنترلی و قدرت‌طلبانه استفاده می‌کنند در مقایسه با روش‌های آزادمنشانه‌تر، تعارضات بیشتری راتجربه می‌کنند (بیابانگرد، ۱۳۸۹).

 

اشکال تعارض

 

تعارض در اشکال مختلفی وجود دارد و می‌توان آن را به دو دسته کلی تقسیم‌بندی کرد:

 

تعارض سازنده^[۱۰۰]: تعارض سازنده یا کارکردی افراد را برای تلاش کاری بیشتر، همکاری و خلاقیت^[۱۰۱] بیشتر تحریک می‌کند (هیوتالا^[۱۰۲]، ۲۰۰۶؛ به نقل از جباری، ۱۳۹۲). تعارض می‌تواند سازنده باشداگر نتایج آن باعث روشنی موضوعات، حل مشکلات و کمک به رشد شخصی شود. تعارض‌هایی که در خانواده به طور سازنده هستند می‌تواند منجر به رشد شخصی فرزندان و همچنین افزایش همکاری، همدلی و نیز توجه به یکدیگر شود (مک کوی، کامینز و دیویز^[۱۰۳]، ۲۰۰۹)

 

تعارض مخرب^[۱۰۴]: تعارض در سطح خیلی کم و خیلی زیاد، غیر سازنده و غیر کارکردی است. تعارض خیلی زیاد منحرف‌کننده است و در وظایف اختلال ایجاد می‌کند. تعارض خیلی کم ممکن است تلاش را افزایش دهد، ولی خلاقیت و سطح عالی عملکرد را کاهش می‌دهد (هیوتالا،۲۰۰۶؛به نقل از جباری، ۱۳۹۲). تعارض زمانی مخرب است که باعث نابودی ارزش فردی و دوقطبی شدن افراد در حوزه همکاری بین فردی و منجر به افسردگی در والدین و فرزندان، خشونت^[۱۰۵]، درخودماندگی اجتماعی، مصرف مواد مخدر و الکل، پرخاشگری در خانواده، عزت نفس پایین در فرزندان و کاهش توانایی سازگاری^[۱۰۶] در مدرسه شود (مک کوی، کامینز و دیویز، ۲۰۰۹).

 

رویکردهای نظری به رابطه و تعارض والد – فرزند

 

تعدادی رویکردهای نظری وجود دارد که در فهم کامل‌ترتعارض والد – فرزند به ما کمک می‌کند که در ادامه به بررسی آن‌هامی‌پردازیم:

 

رویکرد اریک اریکسون^[۱۰۷]

 

از دیدگاه روان شناسان من^[۱۰۸] (مانند اریکسون)، نوجوانان از ۱۲ تا ۱۹ سالگی در وضعیت دست‌یابی به هویت^[۱۰۹] در مقابل سرگشتگی قرار دارد. در این دوره معنای خود، از محدوده والدین به دنیای دوستی گسترش می‌یابد و این امر به‌نوبه خود بر تعامل والد و نوجوان تأثیر می‌گزارد. ‌بنابرین‏ موضوعاتی چون خودمختاری و استقلال باید در تمام سطوح مجدداًً موردگفتگو قرار گیرند و مسئله اساسی در دوره نوجوانی سازمان‌دهی مجدد رابطه والد – فرزندی است (لطف‌آبادی، ۱۳۸۰؛ به نقل از محسنی، ۱۳۹۲).

 

نظریه روان‌شناسی فردی^[۱۱۰]

 

آلفرد آدلر^[۱۱۱] (۱۸۷۰-۱۹۳۷) بر بی‌نظیری انسان، درماندگی و وابستگی طفل به بزرگ‌سالان و به‌ویژه والدین تأکید می‌کند. عقده حقارت^[۱۱۲] ناشی از جبران^[۱۱۳]حقارت‌ها است و می‌تواند در کودکی و در اثر شیوه های تربیتی والدین نیز به وجود آید. آدلر عقیده دارد سبک زندگی^[۱۱۴] که فرد برای خود می‌سازد به تعاملات اجتماعی فرد و به‌ویژه ترتیب تولد^[۱۱۵] فرد در خانواده و ماهیت رابطه والد – فرزند بستگی دارد. آدلر به اهمیت نقش مادر به عنوان اولین شخصی که کودک با او در تماس قرار می‌گیرداشاره‌‌کرده‌است. رفتار مادر می‌تواند پرورش‌دهنده یا مانعی برای رشد علاقه اجتماعی^[۱۱۶] در کودک باشد. مادر باید همکاری، مصاحبت وجرأت را به کودک بیاموزد تا کودک بتواند در تلاش برای کنار آمدن با درخواست‌های زندگی ‌جرات‌مندانه عمل نماید (شولتز و شولتز^[۱۱۷]، ۲۰۰۵؛ ترجمه سید محمدی، ۱۳۹۲).

 

نظریه سیستمی^[۱۱۸]

 

برخلاف صورت‌بندی‌های اولیه خانواده‌درمانی سیستمی که عقیده داشت خانواده در برابر تغییر^[۱۱۹] مقاومت می‌کند و می‌کوشد که به حالت قبل بازگردد، در حال حاضر خانواده نظامی درنظر گرفته می‌شود که به خاطر حفظ تداوم خویش می‌تواند تغییرات مربوطه را تحمل کند. در حقیقت استواری خانواده وابسته به تغییر آن است. یعنی خانواده تا زمانی که کارکرد خود را به‌درستی انجام می‌دهد، می‌تواند نظم ‌و توازن کافی را برای حفظ انطباق‌پذیری خویش به دست آورد و درعین‌حال، احساس نظم و یکسانی محیط را حفظ نماید (گلدنبرگ و گلدنبرگ^[۱۲۰]، ۲۰۰۰؛ ترجمه شاهی براوتی، نقش بندی و ارجمند، ۱۳۸۹).

 

تعارضات والدین و نوجوان غالباً هنگامی پدیدار می‌شود که در خانواده کشمکش ‌در گرفته است بر سر این‌که تا چه حد می‌توان تغییر قواعد را تحمل کرد، که در عین ثبات، تداوم هم حفظ شود. توافق مسالمت‌آمیز درباره تغییرات باعث می‌شود تا نظام خانواده از استواری و نیرومندی بیشتری برخوردار شود (گلدنبرگ و گلدنبرگ، ۲۰۰۰؛ ترجمه شاهی براوتی و همکاران، ۱۳۸۹). تعارضات در روابط بین اعضای خانواده اجتناب‌ناپذیر است و شیوه هایی که برای حل آن انتخاب می‌شود، می‌تواند تعیین کند که روابط افراد درست است و یا این‌که ارتباط با مشکل مواجه است (کرآلپ، دینسیورک و بیدوقلو^[۱۲۱]،۲۰۰۹).

 

رویکرد چرخه زندگی^[۱۲۲]

 

به نظر هیلی^[۱۲۳](۱۹۷۳) وقتی کودکان به سن نوجوانی می‌رسند، خانواده با چالش‌های سازمانی جدیدی دست‌به‌گریبانمی‌شوند، به‌ویژه راجع به موضوعاتی چون خودپیروی و استقلال. امکان دارد والدین دیگر نتوانند اقتدار کامل خود را حفظ کنند، اما درعین‌حال نمی‌خواهند اقتدار خود را از دست بدهند. لذا مواردی مثل تغییر مقررات، محدودسازی و بازنگری در نقش‌ها که همگی ضروری نیز هستند، غالباً روابط بین دو یا چند نسل را به شدت دگرگون می‌سازند. نوجوانان باید بدون کمک دیگران به تعادل دست یابند، هویت خود را شکل دهند و از خانواده مستقل شوند (گلدنبرگ و گلدنبرگ، ۲۰۰۰؛ ترجمه شاهی براوتی و همکاران، ۱۳۸۹).

 

دیدگاه هال

 

۲-۱-۱-۱۴-۳-۱-۲- ساختار بازدارنده

 

در ساختار بازدارنده، نقش­­ها و رویه­ ها اجباری بوده و مشکلات به عنوان فشار تلقی می­شوند، تصمیم ­گیری در این نوع ساختار به صورت فردی و یک‌جانبه صورت می­پذیرد و تعارض جای اعتماد و مشارکت را ‌می‌گیرد؛ جو حاکم بر این نوع ساختار ناسازگاری، حس ناتوانی، عدم اعتمادمی­باشد (هوی و میسکل، ۲۰۰۸، ص ۱۱۴). در واقع ساختار مذکور منجر به اعمال نوعی نظارت پایشی و تبعات بازدارنده آن از قبیل کاهش تعهد حرفه­ای و سازمانی و عدم انگیزش در سازمان می­ شود. در واقع این نوع ساختار، شرایط لازم جهت تبدیل افراد به کارمندانی نالایق، بی­میل به کار و بی مسئولیت نسبت به خواسته­ های مدیریت را فراهم ‌می‌آورد و هر نوع خلاقیت و نوآوری را سرکوب می­ نماید (رجائی­زاده، ۱۳۹۲). البته از طرفی دیگر این نوع ساختار احساس بی­قدرتی در کارکنان را موجب می­گردد (هوی و سوئیتلند، ۲۰۰۱). ‌بنابرین‏ این نوع ساختار در نقطه مقابل ساختار تواناساز قرار دارد؛ چنین ساختاری با اعمال قوانین و مقررات سخت تا حدودی مانع رشد و پیشرفت افراد سازمان خواهد شد.

 

ساختار سازمانی یکی از اجزا سازمان را تشکیل می­دهد که از عناصر پیچیدگی، رسمیت، تمرکز و سسله مراتب تشکیل شده است. پیچیدگی، حدود تفکیک درون سازمان را نشان می­دهد. همچنین میزان تقسیم کار، به تخصص گرایی و تعداد سطوح سلسله مراتب اشاره دارد. رسمیت حد و اندازه­ای است که یک سازمان برای جهت دهی رفتار کارکنانش به قوانین و مقررات تکیه می­ کند. هر چند شرکت­های بزرگ قادرند به خاطر میزان موقعیت مالی بر روی نوآوری­های جدید با سرعت بیشتری نسبت به شرکت­های کوچک سرمایه ­گذاری کنند، اما بزرگی، دیوانسالاری و پیچیدگی موجود نسبت به سازمان­ های کوچک­تر، از موانع نوآوری در سازمان­ های بزرگ ‌می‌باشد (سیلوای، ۲۰۰۸). روابط ارگانیکی یا طبیعی که دارای کم­ترین مقررات و تقسیم کار ‌بر اساس تخصیص و بیش­ترین عدم تمرکز است، زمینه ­های خلاقیت و نوآوری را فراهم می­سازند. وفور منابع این امکان را به مدیر می­دهد که ابتکارات را خریداری و هزینه­ های نهادینه کردن خلاقیت و نوآوری و همچنین شکست­ها را تحمل کند (محبوبی و توره، ۱۳۸۷).

 

دفت (۲۰۰۶) نیز ابعاد ساختار سازمانی را بیانگر ویژگی­های درونی یک سازمان می­داند و موارد زیر را به عنوان ابعاد ساختار سازمانی معرفی می­ کند:

 

۱-رسمیت: بیانگر قوانین، خط مشی­ها و رویه ­های موجود در سازمان است که برای عملیات سازمان به کار می­رود.

 

۲-تمرکز: اشاره به چگونگی توزیع قدرت در سازمان دارد.

 

۳-تخصص: بیانگر درجه­ای است که سازمان به تفکیک فعالیت­ها و کارهای خود پرداخته است.

 

۴-تعیین استاندارد: بیانگر مواردی است که بسیاری از کارها مشابه به روش یکسان و هماهنگ انجام می­ شود.

 

۵-سلسله مراتب اختیار: اشاره به حیطه کنترل ‌پاسخ‌گویی‌ افراد دارد.

 

۶-بیانگر تعداد کارها یا سیستم­های فرعی موجود در درون یک سازمان است.

 

‌بر اساس پژوهش­های گسترده، با توجه به متغیرهای ساختاری می­توانیم سه گزاره را بیان کنیم؛ اول اینکه ساختارهای ارگانیکی اثری مثبت بر نوآوری دارند زیرا که تخصص کاری آن­ها پایین­تر است، قوانین کمتری دارند و عدم تمرکز در آن­ها یشتر از ساختارهای مکانیکی است. همچنین انعطاف پذیری، قدرت انطباق و بارور کردن را که پذیرش نوآوریها را آسان­تر می­ کند، بیشتر ‌می‌کنند. دوم اینکه دسترسی آسان به منابع فراوان عامل کلیدی نوآوری است. فراوانی منابع به مدیران این توانایی را می­دهد که بتوانند برای نوآوری هزینه کنند و شکست­ها را بپذیرند. در نهایت ارتباط بین واحدها با تسریع در کنش متقابل خطوط سازمانی به شکستن سدهای احتمالی در برابر نوآوری مدد می­رساند. البته هیچ یک از این سه متغیر نمی­تواند وجود داشته باشد مگر اینکه مدیران ارشد ‌به این سه عامل متعهد باشند (جرجانی، ۱۳۹۲). ‌بنابرین‏ لازم به ذکر است که عامل ساختار به عنوان یک عامل کلیدی ایجاد کننده نوآوری در هر سازمان باید به گونه ­ای باشد که حول محور تخصص تنظیم نشده باشد، امور در آن بسیار رسمی نبوده و کارکنان از آزادی عمل بیشتری برخوردار باشند.

 

۲-۱-۱-۱۴-۳-۲- افراد ذینفع

 

در واقع ذینفعان در یک سازمان به گروه یا تعدادی از افراداطلاق می­ شود که توسط اهداف سازمانی تحت تاثیر قرار گرفته و یا دستیابی به اهداف سازمانی را تحت تاثیر قرار می­ دهند. در واقع این افراد کسانی که در تصمیم ­گیری­ها، سیاست­ها، رویه­ ها و روش­ها، شیوه ­ها، اقدامات و اهداف سازمان تاثیر گذار هستند (گودپاستر^[۱۵۱]، ۱۹۹۱). اگر افراد و گروه­هایی وجود داشته باشند که در حفظ وضع موجود ذینفع باشند، امکان نوآوری محدود می­ شود. افراد و گروه ­های ذینفع، منافع فردی و گروهی خود را بر منافع کل سازمان ترجیح می­ دهند و بر دفاع از حریم خود در برابر دخالت دیگران اصرار دارند؛ امروزه دانشگاه­ها با توجه به رسالت خود در دنیای رو به رشد و پیچیده تغییرات تکنولوژیکی، رقابت و بقا در عرصه ملی و بین‌المللی، و رفع مشکلات و نیازمندی­های ملی و جهانی تلاش­ های گسترده ­ای به منظور ‌پاسخ‌گویی‌ به نیازهای ذینفع­ها در دستور کار خود قرار داده ­اند (کوچکی، ۱۳۹۱).

 

بسیاری از شبکه­ های آموزشی ذینفع­های متفاوتی را گردهم می ­آورند، کسانی که علی رغم، نقش­های عملکردی متفاوتشان درون سیستم­های آموزشی، ملاحظه­ای، همکاری و درک تبادل متقابل حرفه­هایشان در سیستم آموزشی سودمند ‌می‌باشد.

 

معمولا ذینفع­ها شبکه­ های آموزش و پرورش شامل موارد زیر می­باشند:

 

۱-مدیران^[۱۵۲] و معلمان نوآور^[۱۵۳]

 

۲-دانشگاه­ها، مؤسسات تحقیقاتی، بنیادهای خیریه^[۱۵۴] و سازمان­ های دولتی

 

۳-مدیران شبکه^[۱۵۵]، کسانی که خودشان می ­توانند ابتکار عمل داشته و یا برخی فرم­های مدیریت حرفه­ای را که توسط موسس در شبکه قرار داده است را به کار گیرند.

 

۴-مشاوران و مربیان که برای اعضای سیستم آموزشی آموزش حرفه­ای، تأمل^[۱۵۶] و مشاوره را به دنبال دارند.

 

۵-ارزیابان^[۱۵۷] و محققان جمع ­آوری داده کسانی که مرتبط با فرایند و شواهد مؤثر سیستم هستند.

 

۶-سیاستمداران و سیاستگذاران^[۱۵۸] کسانی که سیستم را به آینده برای بهبود سیستم آموزشی دعوت ‌می‌کنند (بارلنگا، ۲۰۱۰). ‌بنابرین‏ ‌می‌توان گفت که ذینفعان به عنوان کسانی که از بازده دانشگاه استفاده کرده و بر آن تاثیرگذار هستند نیز یکی از عوامل مهم برای ایجاد زمینه نوآوری در دانشگاه می­باشند و در واقع دانشگاه برای ‌پاسخ‌گویی‌ به نیازهای ذینفعان خود و بقا در شرایط متغیر جامعه، دست به نوآوری خواهد زد.

 

۲-۱-۱-۱۴-۳-۲- ۱- ذینفع­های درونی و بیرونی

 

یکی از عوامل کلیدی در حوزه ذینفع­ها برای تبدیل به دانشگاه نوآور شدن ذینفع­های درونی و بیرونی هستند (بارلنگا، ۲۰۱۰).

 

سهام داران، مدیران را برمی گزینند تا از طرف آن ها و تحت نظارت آن ها کار شرکت را پیش برند و منافع آن ها را تامین کنند. از آن جا که هر یک از دو طرف در پی به حداکثر رساندن فایده خود هستند، طبعا تضاد منافع بروز می‌کند و از این رو نماینده (مدیر) همواره منطبق با خواست ها و منافع صاحب سرمایه (سهام دار) حرکت و اقدام نمی کند. صاحب سرمایه (سهام دار) البته می کوشد تا با ایجاد انگیزه های مناسب و با تحمل هزینه های نظارت و نظارت بر اعمال نماینده (مدیر)، تفاوت منافع را به حداقل برساند. از طرف دیگر، نماینده (مدیر) نیز می‌تواند با تحمل هزینه های التزام؛یعنی، دادن تعهد ‌به این که اقدامات خاصی را علیه منافع صاحب سرمایه (سرمایه داران) به عمل نیاورد و یا اگر چنین اقداماتی را انجام دهد، ملزم به تامین خسارت شود، این تفاوت منافع را کاهش دهد. البته، نمی توان تضاد منافع مدیر و سهام دار را کلا” از میان برداشت و به صفر رساند. .( کاشانی پور و همکاران ۱۳۸۰)

 

هرچه قدر که «سهام دار» هزینه های نظارتی را تقبل کند و «مدیر» هم هزینه های التزام را بپذیرد، باز هم باقی مانده ای از «واگرایی منافع» وجود خواهد داشت. «هزینه های نمایندگی» ناشی از جدایی مالکیت از مدیریت، هزینه هایی است که موکل (صاحب سرمایه و یا سهام دار) و نماینده (مدیر) تقبل می‌کنند تا رفتار غیرمتعارف نماینده به حداقل برسد و به رغم پیشگیری هایی که به عمل می‌آید، زیان تضاد منافع نیز حداقل شود. .( همان منبع)

 

پرداخت های سود سهم به خودی خود مدیر را ناچار به کاهش هزینه های نمایندگی نمی کند. این البته ‌در مورد کشورهایی صحیح است که در آن تعیین میزان سود سهم پرداختی و سیاست پرداخت سود سهم در اختیار مدیر است. در این کشورها، مدیران می‌توانند فرصت طلبانه پرداخت های سود سهم را در هر زمانی کاهش دهند یا حذف کنند. اما در کشورهایی همچون ایران که در آن پرداخت سود سهم از اختیارات مجمع است، این کاستی کمتر خود را نشان می‌دهد ( کرمی و همکاران، ۱۳۸۹).

 

اگر مدیریت بتواند ‌در مورد سیاست تقسیم سود تضمین بدهد و خود را به رعایت سیاست تقسیم سود ملزم بداند، هزینه های نمایندگی کاهش و قیمت سهام شرکت افزایش می‌یابد. به فرض تعهد معتبری از مدیریت به سهام داران برای توزیع سود در فواصل معین و به میزان معین، کاهش آتی هزینه های نمایندگی در قیمت های جاری سهام خود را نشان خواهد داد. اما از مدیران کمتر می توان انتظار داشت که بتوانند خود را نسبت به سیاست پرداخت سود معینی کاملا متعهد کنند و از این رو تاثیر سود سهام روی هزینه های نمایندگی، ‌صرفا به تاثیر سود سهامی که واقعادر گذشته پرداخت شده است، محدود می شود. البته در ایران در صورتی که مجمع سیاست پرداخت سود سهام را از قبل تعیین کند، طبعا هزینه های نمایندگی می‌تواند کاهش یابد چون مدیران ملزم به رعایت مصوبات مجمع در این زمینه اند ( مهرانی و همکاران ۱۳۸۳).

 

تثبیت سیاست پرداخت سود سهم، مشکل تضمین دادن از طرف مدیریت به منظور کاهش هزینه های نمایندگی را حل می‌کند. مدیران غالباخود را ملزم به پرداخت چهار نوبت سود سهام در سال و به نسبت معینی از کل عایدات می دانند. این رویه ای است که در غرب، ژاپن و کشورهای دارای بازار سرمایه پیشرفته اعمال می شود ( همان منبع).

 

۲-۳-۲ نظریه علامت دهی:

 

در مقابل دیدگاه نمایندگی، تئوری علامت دهی (پیام رسانی) بیان می‌کند که اعلام سود سهام برای بازار، حاوی اطلاعاتی جدید است و مدیران می‌توانند از سود سهام برای علامت دادن و رساندن اخبار خوب به سهام‌داران استفاده کنند. به عبارت دیگر سود سهام دارای محتوای اطلاعاتی است و اطلاعات مهم مالی را مخابره می‌کند. مطابق این مفهوم، شرکت ها زمانی که انتظار افزایش را در سودهای آتی داشته باشند، سود سهام نقدی خود را افزایش می‌دهند. ‌بنابرین‏ افزایش سود سهام نقدی حامل پیامی مبنی بر انتظار بهبود عملکرد شرکت است (اهرونی و سواری،۱۹۸۰و کرمی و همکاران۱۳۹۱)

 

میلر و مودییانی ‌در مقاله خود در سال ۱۹۶۱، اثبات کردند که در شرایط بازار سرمایه کامل، سیاست تقسیم سود هیچ تاثیری بر ارزش شرکت و ثروت سهام‌داران ندارد. بهرحال وقتی که ما اطلاعات نامتقارن را بین مدیران و سهام‌داران در بازار سرمایه کامل ارائه می‌کنیم، سود تقسیمی ممکن است نقش سیگینال دهی را برای منتقل کردن اطلاعات محرمانه به افراد خارج از شرکت بازی کند.

 

۲-۳-۳ تئوری سلسله مراتب:

 

این تئوری بیان می‌کند که شرکت ها در تامین مالی مورد نیاز خود سلسله مراتب معینی را طی می‌کند. شکل گیری این سلسله مراتب نتیجه عدم تقارن اطلاعات است. طبق این تئوری در مواردی که بین مدیران و سرمایه گذاران برون سازمانی عدم تقارن اطلاعاتی وجود داشته باشد، مدیران تامین مالی از محل منابع داخلی شرکت را به منابع خارج از شرکت ترجیح می‌دهند. در این تئوری برخلاف تئوری توازن ثابت یا پایدار، هیچ ترکیب بدهی به حقوق صاحبان سهام هدف از قبل تعریف شده ای وجود ندارد زیرا دو نوع حقوق مالکانه وجود دارد داخلی و خارجی، یکی در اولویت اول و دیگری در اولویت آخر از این رو نسبت بدهی هر شرکتی نیازهای انباشته آن شرکت برای تامین مالی خارجی را منعکس می‌سازد (بریلی و مایرز، ۱۳۸۳)

 

۲-۳-۴ نظریه های مربوط به ترجیح سرمایه گذاران:

 

۱- نظریه نامربوط بودن تقسیم سود^[۵]

 

۲- نظریه پرنده در دست^[۶]

 

۳- نظریه ترجیح مالیاتی^[۷]

 

۲-۳-۴-۱ نظریه نامربوط بودن تقسیم سود

 

حامیان اصلی این نظریه، مرتون میلر و فرانکو مودیلیانی هستند.

 

آن ها معتقدند که خط مشی تقسیم سود اثری بر قیمت سهام شرکت یا هزینه سرمایه آن ندارد. اگر خط مشی تقسیم سود اثر مهمی نداشته باشد، پس نامربوط است.

 

آن ها ادعا می‌کنند که ارزش شرکت فقط به توانایی کسب سود و خطر تجاری آن بستگی دارد. آنان معتقدند که ارزش شرکت فقط به عایداتی بستگی دارد که دارایی ها ایجاد می‌کنند، و نه اینکه چه گونه این عایدات بین سود سهام و سود تقسیم نشده تقسیم می شود. (وفادار ، غلامی ۱۳۸۶)

 

۲-۳-۴-۲ نظریه ترجیح مالیاتی

 

سرمایه گذاران از جنبه مالیاتی به سه دلیل ممکن است نسبت پرداخت سود کمتر را به نسبت پرداخت سود بیشتر ترجیح دهند:

 

1. 1. نرخ مالیات عایدات سرمایه ای بلند مدت حتی در ایران به مراتب از سود سهام نقدی کمتر است. ‌بنابرین‏، سرمایه گذاران ثروتمند (کسانی که بیشترین تعداد سهام را دارند و ‌بیشترین سود سهام را دریافت می‌کنند) ممکن است ترجیح دهند شرکت‌ها سود را تقسیم نکنند و دوباره داخل شرکت بریزند. رشد عایدات منجر به افزایش قیمت سهام می شود، و نرخ مالیات کمتر عایدات سرمایه ای جایگزین نرخ مالیات بیشتر سود سهام نقدی می‌گردد.

 

1. 1. مالیات عایدات سرمایه ای تا زمان فروش سهام پرداخت نمی شود. با توجه به ارزش زمانی پول، هر ریالی که بابت مالیات در آینده پرداخت شود، هزینه مؤثر کمتری نسبت به ریالی دارد که امروز پرداخت می شود.