بیان پیشینه تحقیق

مبانی نظری

۲-۲ پیدایش و شکل‌گیری بورس اوراق بهادار

در زمان‌های گذشته بازرگانانی که به دلیل کمبود سرمایه در فعالیت های تجاری توانایی رقابت با سایرین را نداشتند، به دنبال راهی بودند تا در این بازار رقابتی رشد کرده و حرفی برای گفتن داشته باشند. آن ها برحسب تجربه ‌به این نتیجه رسیدند که برای حل این مشکل می ­توانند در حرفه شان با فرد یا افرادی شریک شوند و از این طریق کار خود را گسترش دهند. با به کارگیری این تجربه موفقیت آمیز، به تدریج بازرگانان دامنه این نوع فعالیت‌ها را وسیع‌تر کرده و در کارهای بزرگ به کار گرفتند تا جایی که این تجربه به تشکیل شرکت‌های سهامی منجر شد.

اولین تجربه شرکت سهامی در سال ۱۵۵۳ میلادی در کشور روسیه با ایجاد شرکت “Moseovie” به وجود آمد. این شرکت قرار بود کالاهایی را، بدون اینکه آفریقا را دور بزند از شمال اروپا به شرق آسیا و چین ارسال نماید. به منظور کاهش خطر و عملی شدن این ایده عده‌ای از تجار، سرمایه لازم برای انجام این کار را تقبل کردند و هرکس به نسبت آورده خویش در سود و زیان شرکت شریک شد و ‌به این ترتیب این کار با موفقیت انجام گرفت. بعدها با گسترش مبادلات تجاری در اروپا، به سرمایه های بیشتر و شرکای بیشتری احتیاج پیدا شد. انجام این کار نیاز به مراکزی داشت تا بتوان بین دارندگان سرمایه و متقاضیان استفاده از آن ارتباط برقرار کرد. مراکزی که برای این منظور ایجاد گردیدند به “بورس” معروف شدند.

واژه بورس از نام خانوادگی شخصی به نام”واندر بورس” اخذ شده که در اوایل قرن چهاردهم در شهر بورژ بلژیک می­زیسته و صرافان ‌در مقابل‌ خانه او جمع می شدند و به دادوستد کالا، پول و اوراق بهادار می‌پرداختند. این نام بعدها(۱۳۰۹) به کلیه اماکنی اطلاق شد که محل دادوستد پول، کالا و اسناد مالی و تجاری بوده است.نخستین بورس جهان در سال ۱۴۶۰در بلژیک به وجود آمد . رشد بورس سهام و جاافتادن آن در عملیات تجاری و اقتصادی، با انقلاب صنعتی اروپا و شکوفایی اقتصاد تازه متحول شده آن همراه بوده است. اولین بورس معتبر دنیا، در سال ۱۶۱۱ در شهر آمستردام تشکیل شد و کمپانی معروف هند شرقی سهام خود را در آن بورس عرضه کرد. بورس آمستردام امروزه نیز یکی از منابع مهم تأمین سرمایه در سطح بین‌المللی است. نکته قابل توجه آن است که در هنگام افزایش قابل ملاحظه معاملات سهام، کشورهای اروپایی نظیر انگلستان، آلمان، سوئیس، قوانین و مقررات ناظر بر معاملات سهام و ضمانت‌های اجرایی لازم برای آن را وضع کردند تا از هر گونه تقلب و پایمال شدن حقوق صاحبان سهام جلوگیری شود.( سایت بورس ایران).

بورس اتریش در وین در سال ۱۷۷۱ افتتاح شد که عمدتاًً به معاملات اوراق قرضه دولتی جهت تامین مالی جنگ می­پرداخت. بورس اتریش در پایان قرن ۱۹ میلادی ۲۵۰۰ سهم را در تابلوی خود داشت و یکی از مهمترین مراکز مالی اروپا به شمار می­رفت.(سایت بورس ایران۱۳۹۱).

در لندن معامله­گران در بورس جهت انجام معامله در قهوه­خانه گرد هم می­آمدند. برای نظم بخشیدن به بازار، قهوه­خانه نیوجاناتان در سال ۱۶۹۸ به بورس اوراق بهادار تبدیل شد. بورس نیویورک در اواخر قرن هجدهم(۱۷۹۲) تأسیس شده و با وجود رقبای دیگر، از نظر حجم معاملات و اهمیت در بازار سرمایه آمریکا، در مقام اول قرار دارد. ‌در آمریکا، اولین محل شناخته شده به عنوان بورس اوراق بهادار، در نیویورک و در محوطه­ای در زیر سایه درخت نارون بزرگی در “وال استریت” بود که بعدها به قهوه­خانه­ای در همان نزدیکی انتقال یافت. بورس وال استریت با جمع ­آوری مبالغی به عنوان ورودیه از دلالان (کارگزاران) و گسترش عملیات، تقویت شد و به مجتمع تجاری عظیمی مبدل گردید که بعدها به نام “بورس سهام نیویورک ” به ثبت رسید. درحال حاضر تعداد کارگزاران این بورس به چند هزار شخص حقیقی و حقوقی بالغ می­گردد. در حال حاضر در اغلب کشورهای دنیا، بورس‌های اوراق بهادار فعالیت می‌کنند. (سایت بورس ایران۱۳۹۱).

۲-۳ پیدایش بورس در ایران

ریشه‌های ایجاد بورس در ایران ‌نیز توسطفردی از سرزمین بلژیک نهاده شد. در سال ۱۳۱۵ یک کارشناس اقتصادی بلژیکی به نام رات لوتر فلد به همراه همکار هلندی خود به درخواست دولت وقت ایران درباره تشکیل بورس اوراق بهادار در ایران مطالعاتی را انجام دادند و طرح تأسیس این سازمان و همچنین اساسنامه آن را تنظیم کردند. در همان سال یک گروه کارشناسی در بانک ملی نیز مطالعاتی نمودند و در سال ۱۳۱۷ گزارشی درباره ‌جزئیات مربوط به تشکیل بورس اوراق بهادار تهیه نمودند.

آغاز جنگ جهانی دوم و آشفتگی سیاسی ایران در دهه ۲۰ و اوایل دهه ۳۰ فرصت ادامه فعالیت را در این زمینه صلب نمود تا اینکه پس از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ ارگان‌های مختلف اقتصادی کشور به بررسی شرایط اقتصادی بورس پرداختند.

در سال ۱۳۴۵ دولت‌، قانون و مقررات بورس را تهیه و لایحه مربوطه را به مجلس شورای اسلامی ارسال نمود . مجلس شورای ملی نیز در اردیبهشت ۱۳۴۵ این لایحه را تصویب نمود اما به دلیل عدم آمادگی بخش صنعتی و بازرگانی ایران‌، بورس اوراق بهادار تهران رسماً از تاریخ ۱۵ بهمن سال ۱۳۴۶ با ورود سهام بانک صنعت و معدن به عنوان بزرگترین مجتمع واحد‌های تولیدی و اقتصادی آن زمان فعالیت خود را آغاز نمود(سایت بورس اوراق بهادار تهران ۱۳۹۱ ).

فعالیت بورس در ایران را می‌توان به چهار دوره تقسیم نمود:

الف) دوره اول : ۱۳۴۶تا ۱۳۵۷

بورس اوراق بهادار تهران در ۱۵ بهمن ۱۳۴۶ فعالیت خود را با انجام معاملاتی بر روی سهام بانک توسعه معادن آغاز نمود.در پی آن شرکت شرکت نفت پارس‌، اوراق قرضه دولتی، اسناد خزانه‌، اوراق سازمان گسترش مالکیت صنعتی و اوراق قرضه عباس آباد به بورس راه یافتند. در این دوره گسترش فعالیت بورس مرهون مقررات و قوانین دولتی بود که از ان جمله می توان به موارد زیر اشاره نمود:

۱- تصویب قانون گسترش مالکیت سهام واحدهای صنعتی در اردیبهشت ماه ۱۳۵۴ بود که به موجب آن مؤسسات خصوصی و دولتی موظف شدند به ترتیب ۴۹ و ۹۴ درصد سهام خود را به شهروندان عرضه نمایند.

گروه

متغیر

تعداد

پیش‌آزمون

پس‌آزمون

میانگین

انحراف معیار

میانگین

انحراف معیار

آزمایش

بحران هویت میانسالی

۸

۱۲۰٫۰۰۰

۱۷٫۳۲۸۷

۱۰۰٫۲۵۰

۱۴٫۳۲۰۲

گواه

بحران هویت میانسالی

۸

۱۱۳٫۱۲۵۰

۸٫۲۰۱۷۰

۱۱۲٫۰۰۰

۹٫۱۱۸۲۷

همان طور که مشاهده می‌شود میانگین نمرات بحران هویت میانسالی اعضای گروه آزمایش، در مرحله پس آزمون نسبت به پیش آزمون، کاهش چشم‌گیری داشته است. این تغییر در گروه گواه مشاهده نمی‌شود.

جدول ۴-۹ شاخص‌های توصیفی داده ­های حاصل از اجرای پرسشنامه‌‌ رضایت از زندگی را در مرحله پیش‌آزمون و پس آزمون به تفکیک گروه نشان می­دهد.

جدول ۴-۹: شاخص‌های توصیفی داده های حاصل از اجرای پیش‌آزمون و پس‌آزمون رضایت از زندگی

گروه

متغیرها

تعداد

پیش‌آزمون

پس‌آزمون

میانگین

انحراف معیار

میانگین

انحراف معیار

آزمایش

رضایت از زندگی

۸

۲۱٫۲۵۰۰

۳٫۵۸۹۰

۲۹٫۱۲۵۰

۳٫۱۳۶۷۵

گواه

رضایت از زندگی

۸

۲۴٫۸۷۵۰

۵٫۳۵۶۹

۲۴٫۸۷۵۰

۵٫۳۵۶۹

همان طور که مشاهده می‌شود میانگین نمرات اعضای گروه آزمایش، در مرحله پس آزمون نسبت به پیش آزمون، در پرسشنامه‌‌ رضایت از زندگی افزایش چشم‌گیری داشته است. این تغییر در گروه گواه مشاهده نمی‌شود.

یافته های مربوط به فرضیه‌های تحقیق

در این قسمت اطلاعات حاصل از اجرای پرسشنامه‌های‌ بحران هویت میانسالی و رضایت از زندگی در دو مرحله پیش‌آزمون و پس‌آزمون مورد تجزیه و تحلیل استنباطی قرار می‌گیرد. جهت سنجش اثربخشی روان‌درمانی پویشی کوتاه مدت به شیوه گروهی بر کاهش بحران هویت میانسالی و افزایش رضایت از زندگی اعضای نمونه، از روش تحلیل کوواریانس استفاده شد. در تحلیل کوواریانس، تفاوت گروه‌ها در یک متغیر با کنترل یک یا چند متغیر دیگر که ممکن است بر نتایج اثر بگذارد، اندازه‌گیری می‌شود.

در این بخش ابتدا فرضیه‌های پژوهش یک به یک مطرح می‌شوند و سپس با بهره گرفتن از آزمون‌ آماری تحلیل کواریانس به بررسی صحت و سقم فرضیه‌ها می‌پردازیم.

فرضیه اول تحقیق

بحران هویت میانسالی افراد شرکت‌کننده در جلسات روان‌درمانی پویشی کوتاه‌مدت به شیوه گروهی، در مقایسه با گروه کنترل کاهش بیشتری می‌یابد.

برای مقایسه میانگین بحران هویت میانسالی آزمودنی‌های دو گروه در پس آزمون از روش تحلیل کوواریانس استفاده شد، ‌به این صورت که اثرات پیش‌آزمون به عنوان هم متغیر کنترل گردید. قبل از اجرای آزمون تحلیل کوواریانس، باید پیش‌فرض­های آن مورد بررسی قرار گیرد. ‌بنابرین‏ ابتدا پیش‌فرض‌های انجام این آزمون بررسی شد. در ذیل نتایج این بررسی‌ها ارائه شده است:

پیش­فرض فاصله­ای بودن داده ­ها: داده های به دست آمده از پرسشنامه بحران هویت میانسالی دارای مقیاس فاصله ای هستند.

پیش­فرض نرمال بودن توزیع داده ­ها: برای اطمینان از نرمال بودن توزیع داده های به دست آمده از پرسشنامه بحران هویت میانسالی، آزمون کولموگروف- اسمیرنوف مورد استفاده قرار گرفت. نتایج حاصل از این آزمون در جدول ۴-۱۰ ارائه شده است.

جدول ۴-۱۰: آزمون کولموگروف- اسمیرنوف برای اطمینان از نرمال بودن توزیع نمرات متغیر بحران هویت میانسالی

متغیر

Z اسمیرنف

سطح معناداری

بحران هویت میانسالی

۰٫۸۷۹

۰٫۵۶۱

همان طور که در جدول فوق نشان داده شده است، داده ­های به دست آمده از اجرای پرسشنامه بحران هویت میانسالی دارای توزیع نرمال هستند (آزمون کولموگروف- اسمیرنوف در متغیر بحران هویت میانسالی معنادار نمی‌باشد). ‌بنابرین‏ پیش‌فرض نرمال بودن توزیع داده ­ها رعایت شده است.

پیش­فرض همگنی واریانس‌ها: مفروضه همگنی واریانس‌های متغیر بحران هویت میانسالی با بهره گرفتن از آزمون لون مورد بررسی قرار گرفت. نتایج این آزمون در جدول ۴-۱۱ ارائه شده است.

جدول ۴-۱۱: آزمون لون برای اطمینان از همگنی واریانس‌های متغیر بحران هویت میانسالی

متغیر

F

درجه آزادی ۱

درجه آزادی۲

سطح معناداری

بحران هویت میانسالی

۱٫۵۵۹

۱

۱۴

۲۳۲٫

همان طور که مشاهده می‌شود نتایج نشان داد که آزمون لون معنی­دار نمی‌باشد (۲۳۲/۰ P= ،۵۵۹/۱= _(۱۴،۱)F) که نشان دهنده این است که واریانس­ها همگن هستند. ‌بنابرین‏ آزمون تحلیل کوواریانس برای مقایسه پس‌آزمون بحران هویت میانسالی قابل اجراست. نتایج تحلیل کوواریانس در جدول ۴-۱۲ ارائه شده است.

جدول ۴-۱۲: مقایسه پس‌آزمون بحران هویت میانسالی در دو گروه با کنترل اثر پیش‌آزمون

منابع تغییرات

Df

F

P-value

ضریب اثر

توان آماری

پیش آزمون

۱

۲۹٫۳۲۰

۰۰۰٫

۶۳۹٫

۹۹۹٫

گروه

۱

۰۰٫۲۵۱

۰۰۰٫

۶۳۱٫

۹۹۱٫

خطا

۱۳

کل

۱۶

با ستفاده از داده های جدول فوق می‌توانیم به بررسی فرضیه اول تحقیق بپردازیم. همان طور که در جدول فوق مشاهده می‌شود نتایج به دست آمده از مقایسه پس‌آزمون متغیر بحران هویت میانسالی در دو گروه با کنترل کردن اثر پیش‌آزمون حاکی از این است که پس از شرکت در جلسات روان‌درمانی پویشی کوتاه مدت به شیوه گروهی، نمره بحران هویت میانسالی افرادی که در گروه آزمایش شرکت داشتند، نسبت به آن‌هایی که در گروه گواه جایگزین شده بودند، کاهش معناداری داشته است (۰۰۰۵/۰ P< ،۲۵۱/۲۲ = _(۱٫۱۳)F). همان‌ طور که مشاهده می‌شود سطح معناداری به دست آمده از آزمون تحلیل کوواریانس کمتر از نقطه بحرانی تحقیقات علوم انسانی یعنی ۰۵/۰ می‌باشد، ‌بنابرین‏ فرض صفر رد و فرض خلاف یا همان فرض پژوهشگر تأیید می‌گردد. ‌بنابرین‏ فرضیه اول تحقیق تأیید می‌شود.

فرضیه دوم تحقیق

رضایت از زندگی افراد شرکت‌کننده در جلسات روان‌درمانی پویشی کوتاه‌مدت به شیوه گروهی، در مقایسه با گروه کنترل افزایش بیشتری می‌یابد.

برای مقایسه میانگین رضایت از زندگی آزمودنی‌های دو گروه در پس آزمون از روش تحلیل کوواریانس استفاده شد، ‌به این صورت که اثرات پیش‌آزمون به عنوان هم متغیر کنترل گردید. در این مرحله نیز قبل از اجرای آزمون تحلیل کوواریانس، باید پیش‌فرض­های آن مورد بررسی قرار گیرد. ‌بنابرین‏ ابتدا پیش‌فرض‌های انجام این آزمون بررسی شد. در ذیل نتایج این بررسی‌ها ارائه شده است:

ب) بدل حیلوله: مالکیت بدل حیلوله مورد اختلاف فقها است. برخی بدل حیلوله را ملک مالک عینِ غصب شده می‌دانند و برخی دیگر تنها اباحه تصرف در آن را برای مالک عین ثابت دانسته‌اند. به نظر بعضی از فقها بدل حیلوله، غرامت و خسارتی است که به مالک عین داده می‌شود و به مالکیت مالک عین درمی‌آید، ولی مالکیت او دائمی و مستمر نیست، بلکه مالکیتی موقت است، یعنی تا زمان تعذر ردّ یا استرداد عین مغصوبه باقی است. علت این نظر آن است که بدل حیلوله غرامت است و تدارک خسارت، فقط بر مقداری صدق می‌کند که خسارت وارد شده است و در موارد بدل حیلوله، عین موجود است و لذا ‌در مورد اصل عین، خسارتی وارد نشده است و خسارت، محدود به زمان معینی است. تدارک آن هم تا زمانی است که سلطنت مالک بر عین باز گردد (بجنوردی، ۱۳۷۷: ص ۸۰). چنان که مشاهده می‌شود، مالکیت موقت در بدل حیلوله تحقق یافته و برخی فقها بدان معتقد شده‌اند (همان، ص ۲۴۲).

ج) به عقیده برخی از حقوق ‌دانان در موارد خاصی از قراردادهای معین نیز می‌توان ردّپایی از مالکیت موقت یافت. مثلاً هرگاه انتقال مالکیت در بیع به بعد موکول شده باشد، مانند قراردادهای اجاره به شرط تملیک که فروشنده مالکیت آن را تا پرداخت کلیه اقساط برای خود حفظ می‌کند، مالکیت فروشنده موقت خواهد بود و پس از مدتی که در قرارداد تعیین شده است، مبیع به مالکیت خریدار در خواهد آمد (صفایی، ۱۳۸۳: ص ۶۶).

د) حبس: برخی از فقها در پاسخ به منکرین مالکیت موقت گفته‌اند، تملیک موقت امری معهود در شرع و مشروع است و از جمله در حبس محقق شده است. مثلاً شهید ثانی پس از نقل قول کسانی که تملیک موقت را امری غیرمعقول دانسته‌اند، می‌فرماید: «و فیه نظر لان التملیک الموقت متحقق فی الحبس و اخویه» (شهیدثانی، ۱۴۱۶: ج ۵، ص ۳۵۵).

البته این نظر را نمی‌توان پذیرفت؛ چرا که در حبس، تملیک عین صورت نمی‌گیرد، بلکه عین در مالکیت حبس کننده باقی می‌ماند و تنها حق انتفاع به دیگری منتقل می‌شود، ‌بنابرین‏ حبس را نمی‌توان از موارد مالکیت موقت دانست (نجفی، ۱۳۶۶: ج ۲۸، ص ۶۱).

هـ) برخی از فقها اجاره را نوعی تملیک موقت دانسته‌اند. توضیح آنکه عده‌ای از فقها منفعت را قابل تملیک ندانسته و لذا تعریف مشهور اجاره را نادرست پنداشته‌اند. این عده، اجاره را تملیک عین دانسته‌اند. به نظر اینان اجاره عبارت است از تملیک عین در جهت خاص و در مدت مخصوص در مقابل بیع که عبارت است از تملیک عین از همه جهات بدون تقیید به جهت خاص و مدت مخصوص. مرحوم اصفهانی این قول را به بعضی معاصرین خود نسبت داده و می‌فرماید: «و تبعه فی ذلک بعض الاجله» سپس به ‌پاسخ‌گویی‌ آن پرداخته‌اند. اگرچه تعریف فوق از عقد اجاره، تعریفی نادرست است، چرا که منفعت نیز هم‌چون عین، مستقیماً قابل تملیک می‌باشد. اما همین مقدار می‌توان گفت که تملیک موقت عین در نظر این عده از فقها، امری ممکن و مشروع بوده است و لذا اجاره را نوعی تملیک موقت عین دانسته‌اند (اصفهانی، ۱۴۰۹: ص ۴).

از مجموع موارد فوق می‌توان ‌به این نتیجه رسید که مالکیت موقت، دست کم در نزد عده زیادی از فقها امری ممکن و قابل تصور، بلکه امری مشروع بوده و لذا در مواردی به آن معتقد شده‌اند و همین مقدار نشان می‌دهد که اجماع ادعا شده بر بطلان مالکیت موقت، امری غیرقابل قبول است.

نتیجه و پیشنهادات

نتیجه

تأسیسات حقوقى از جمله مالکیت، برخاسته از نیازهاى بشرى و تحولات اجتماعى است. در این تحقیق یکى از انواع نوپیداى مالکیت (مالکیت موقت‏) مورد بررسى قرار گرفت و نتایج زیر به دست آمد.

مالکیت موقت از زمان پیدایش و بالندگی‌اش با نظرات مختلفی در میان حقوق ‌دانان روبرو شده است. اختلاف دیدگاه‌ها تا مرز رد یا قبول ادامه یافته، لیکن بررسی‌های به عمل آمده حاکی از آن است که پذیرش این نوع مالکیت در فقه و حقوق ایران بلااشکال بوده و وجود تأسیساتی مشابه آن در حقوق، خود مثبت این ادعاست.

مخالفین مالکیت موقت معتقدند، دلایلی از قبیل عدم تقیید اَعراض قار به زمان، عدم امکان تقیید جواهر به زمان، قاعده تسلیط، عدم سابقه شرعی، انفکاک ناپذیری مالکیت از عین منافات تقیید به زمان با طبیعت مالکیت باعث عدم مشروعیت این نوع مالکیت می‌گردد. در مقابل موافقین، اعتباری بودن رابطه مالکیت و وقوع آن در فقه را به عنوان دلایل مشروعیت مالکیت موقت عنوان می‌نمایند. موارد متعددی از جمله وقف، بدل حیلوله و … در فقه می‌توان یافت که فقها قائل به مالکیت موقت شده‌اند. این موارد نشان می‌دهد که مفهوم مالکیت موقت در میان فقها امری ناشناخته و مبهم نبوده، بلکه در پاره‌ای موارد به مشروعیت آن معتقد شده‌اند.

در مقایسه مالکیت موقت با نهادهای داخلی حقوق ایران نیز می‌توان گفت که این تأسيس حقوقی به قالب‌های عقد صلح، وقف، اجاره و بدل حیلوله نزدیک به نظر می‌رسد. البته این نکته را هم باید در نظر داشت که حتی اگر مالکیت موقت را نتوان در قالب این عقود قرار داد، می‌توان این نوع مالکیت را با ماده ۱۰ قانون مدنی و به عنوان یک قرارداد خصوصی توجیه کرد. زیرا در اینجا هم یک امر خصوصی مطرح است و هر گونه تصرف و انتقال در اموال خصوصی صورت می‌گیرد. همچنین تأسيس حاصل از این عمل حقوقی، نافذ بوده و تعهدات و شرایط اعلام شده مورد قبول طرفین است. از سوی دیگر تاکنون ماده یا حکم قانونی و فقهی دیده نشده که چنین اقدامی را باطل اعلام نماید. همه این موارد نشان‌دهنده مشروعیت این نوع مالکیت در فقه و حقوق ایران است.

پیشنهادات

با توجه به اینکه مالکیت موقت از مباحث نوظهور در کشور می‌باشد، تدوین و تقنین قانونی خاص(با بهره گرفتن از نظر کارشناسان) الزامی است تا ضمن تعیین قالب خاص حقوقی برای این عمل، خریدار و فروشنده بدانند چه نوع عقدی را منعقد ساخته‌اند و مطمئن باشند که در صورت بروز اختلاف از حمایت قانونی برخوردارند و محاکم نیز رویه قانونی واحدی را در برخورد با این گونه اختلافات برگزینند.

منابع

الف) منابع فارسی

۱- امام، سیدمحمدرضا و بهمن‌پوری، عبدالله. (۱۳۸۷). کیفیت ضمان در غصب با رویکرد انتقادی به مفهوم مثلی و قیمی. مجله معرفت، شماره ۱۳۴٫

۲- امامی، سیدحسن. (۱۳۷۶). حقوق مدنی، چاپ ۱۸٫ تهران: انتشارات اسلامیه.

۳- امامی، مسعود. (۱۳۸۹). ملکیت موقت در حقوق و فقه. مجله فقه، شماره ۶۵، صص ۱۲۲-۶۴٫

۴- باقری، احمد. (۱۳۸۷). مشروعیت ملکیت موقت (با محوریت نظر امام خمینی (ره)). مجله پژوهشنامه متین، شماره ۴۰، صص ۴۸-۲۷٫

جدول۴-۱۴ مقایسه میانگین نمرات پیش با پس آزمون متغیر ناتوانی عملکرد گروه آزمایش ۲۱۶

جدول۴-۱۵ مقایسه میانگین نمرات پیش با پس آزمون متغیر عدم انعطاف پذیری گروه کنترل ۲۱۷

جدول۴-۱۶ مقایسه میانگین نمرات پیش با پس آزمون متغیر کیفیت زندگی گروه کنترل ۲۱۸

جدول۴-۱۷ مقایسه میانگین نمرات پیش با پس آزمون متغیر ناتوانی عملکرد گروه کنترل ۲۱۹

فهرست شکل ها

عنوان صفحه

شکل ۲-۱ واکنش به درد ۲۴

شکل ۲-۲ ارتباط واکنش های والدین با ناتوانی عملکرد کودک ۴۴

شکل ۲-۳ بازنمایی نموداری تاثیرات گسترده ی درد مزمن کودکان ۵۵

شکل ۲-۴ شیوه ی تزریق نردبانی داروهای ضد درد در کودکان ۷۴

فصل اول

کلیات پژوهش

۱-۱ مقدمه

کودکان ممکن است به دلیل اختلالات حاد و مزمن (برای مثال سردرد، دندان درد، شکستگی استخوان و کمر درد)، درد را تجربه کنند. این دردها پیامدهای عاطفی و اجتماعی مختلفی را بر کودکان و خانواده هایشان بر جای می‌گذارند. واکنش های جسمانی و روان شناختی نسبت به درد، نه تنها سلامت کودک را مستقیما تحت تاثیر قرار می‌دهد، بلکه هم چنین استعداد ابتلا به دردهای مزمن را در دوره ی بزرگسالی موجب می‌گردد (لیوسی ^[۱]، ۲۰۰۶). درد مزمن کودکان، نه تنها با کیفیت زندگی، عملکرد روان شناختی و حضور آن ها در مدرسه تداخل می‌کند بلکه بر زندگی روزمره و کار والدین هم تاثیر گذار است (دیو ^[۲]، ۲۰۱۱). درد کودکان منجر به رنج والدین و احساس نیازآنها برای کمک به کودکشان می شود. این واکنش های والدین، احتمالا تاثیر مهمی بر عملکرد روزمره ی کودکان برجا می‌گذارد (مک کرکن ^[۳]، ۲۰۰۶).

پذیرش درد، به عنوان فاکتور مهمی در بازیابی عملکرد فرد با وجود تجربه ی درد مزمن، شناخته شده است (ویکسل^[۴]و همکاران، ۲۰۰۹) واخیرا، رویکردهای منبعث از درمانCBT، به جای تمرکز بر کاهش نشانه ها یا کنترل آن ها، بر پذیرش درد یا سایر رخدادهای منفی مثل ترس، اضطراب و خستگی تمرکز دارند(ویکسل و همکاران، ۲۰۰۷). با توجه به اینکه درمان های روان شناختی می‌توانند جنبه هایی غیر از کاهش درد در کودکان را تحت تاثیر قرار دهد، درمان ACT، به عنوان شکل گسترش یافته ی CBT کلاسیک، برای دستیابی ‌به این پیامدها، چندین استراتژی دارد. این الگوی درمانی، با توجه به تاکیدی که بر پذیرش نشانه های درد و فعالیت در جهت اهداف ارزشمند از طریق تکنیک هایی مثل مواجهه، گسلش شناختی و غیره ….دارد، به جای کاهش درد، بر افزایش عملکرد مطابق با ارزشمندی ها تمرکز دارد (پالرمو^[۵] ، ۲۰۰۹) .روی هم رفته، مسائل مربوط به درد مزمن کودکان (مثل شیوع، همه گیر شناسی، سبب شناسی، ارزیابی و درمان)، از این جهت حائز اهمیت هستند که محققین و متخصصین را قادر می‌سازند تا به دنبال توسعه ی راهکارهای مؤثر برای بهبود درد مزمن کودکان باشند (کینگ ^[۶]و همکاران، ۲۰۱۱).

۱-۲ بیان مسئله

در سال های اخیر درد های طولانی مدت کودکان توجه زیادی را به خود جلب ‌کرده‌است. مطالعات همه گیر شناسی شیوع بالایی از این مشکل را در میان کودکان گزارش ‌کرده‌است و چندین مطالعه به شرح و بررسی تاثیرات توانکاه سندرم های درد طولانی مدت در کودکان و نوجوانان پرداخته‌اند(ویکسل ^[۷]و همکاران، ۲۰۰۹) تجربه ی درد ممکن است شدت، مدت، نوع و سبب شناسی مختلفی را به همراه داشته باشد )دو و نوپ^[۸]، ۲۰۱۱). همانند آنچه که ‌در مورد بزرگسالان مبتلا به درد مزمن صادق است در کودکان نیز، درد مزمن ممکن است، خود به خود یا بعد از بیماری، عفونت، آسیب و جراحی ایجاد گردد یا اینکه دلایل ناشناخته ای داشته باشد. برخلاف اطلاعات زیادی که در رابطه با سبب شناسی درد مزمن بزرگسالان وجود دارد. مطالعات کنترل شده و طولی محدودی در رابطه با سبب شناسی درد مزمن کودکان صورت گرفته است (مارتین و همکاران، ۲۰۰۷)^[۹] میزان شیوع درد های مزمن در میان جمعیت های کودکان ۱۵ تا ۲۵ درصد گزارش شده است(سیمونز ^[۱۰]و همکاران، ۲۰۱۱) که به نظر می‌رسد در حال افزایش باشد (ویکسل و همکاران، ۲۰۰۷).

بسیاری از مطالعات، برای بررسی عوامل خطر مؤثر در درد مزمن کودکان، ویژگی کودکان، خانواده و عوامل محیطی را مدنظر قرار داده‌اند. بیشترین عوامل خطری که در این ارتباط شناخته شده اند، جنسیت مونث و افزایش سن می‌باشند. فاکتورهای روانی اجتماعی که شدت درد و ناتوانی مرتبط با درد را تحت تاثیر قرار می‌دهند عبارتند از هیجانات کودک و رفتارهای کودک و خانواده اش در واکنش به درد (مارتین و همکاران، ۲۰۰۷). از سوی دیگر قابل اشاره است که فاکتورهای والدینی مثل پریشانی و واکنش های رفتاری، تاثیر معناداری بر درد و عملکرد کودکان دارند(سیمونز و همکاران، ۲۰۱۱).

دیدگاه مزیت رقابتی بر مبنای منابع و قابلیت‌ها بر اهمیت مزیت‌های نامتجانس تأکید دارد. وقتی منابع و قابلیت‌های شرکت منحصر به فرد، خاص و مشکل برای تقلید باشد در آن صورت مزیت رقابتی ایجاد می شود. به عنوان مثال می توان به فرهنگ سازمانی به عنوان مفروضات و اعتقادات اساسی مشترک بین کلیه کارکنان سازمان شامل مدیران و نیروهای صف و ستاد اشاره کرد که می‌تواند منبع مزیت رقابتی نامتجانس باشد.

البته توانایی فرهنگ به عنوان منبع مزیت رقابتی به میزان سازگاری آن با شرایط محیط خارجی بستگی دارد. در این صورت هر چه فرهنگ سازمانی با شرایط و الزامات محیط پیرامونی سازگارتر باشد توانایی سازمان در پاسخ به انتظارات محیطی و نیازهای بازار ارتقا می‌یابد که این امر ‌پاسخ‌گویی‌ به مشتری را تسهیل می‌سازد و از این طریق دسترسی سازمان به مشتریان را بهبود بخشیده و موجبات ارتقای موقعیت رقابتی به شاخص‌ها و متغیرهای مؤثر مزیت رقابتی و عناصر تشکیل دهنده آن بیشتر اشاره خواهد شد.

ج – مزیت مشهود در مقابل نامشهود: مزیت رقابتی مشهود آن نوع مزیتی است که منشاء آن منابع مشهود بوده که به صورت داده فیزیکی مانند ماشین آلات، تجهیزات و … می توان آن را مشاهده کرد. مزایای مشهود معمولاً ناشی از تعهد شرکت به مقدار زیادی منابع در عرصه های خاص است که به راحتی قابل تغییر نیست که از آن جمله می توان به سرمایه گذاری سنگین در ماشین آلات اشاره کرد. در مقابل مزیت نامشهود آن نوع مزیتی است که امکان مشاهده آن در شکل فیزیکی به راحتی مقدور نیست. این نوع مزیتها معمولاً پشت عوامل مشخصی پنهان است. این نوع مزیت می‌تواند ناشی از رازهای تجاری شهرت، یادگیری و شیوه یادگیری و دانستن کارکنان، فرهنگ سازمانی و … باشد. به عنوان مثال، مزیت رقابتی ناشی از فرهنگ سازمانی مبتنی بر نوآوری بازار محور آن است که آن شرکت را قادر می‌سازد که در هر سال بخش قابل ملاحظه ای از فروش خود را از محل محصولات نوآور به دست آورد ضمن اینکه سیاست شرکت مبنی بر اینکه مهندسان بتوانند ۱۵ درصد وقت اداری خود را روی پروژه های خود صرف کنند تا حدود زیادی به نوآوری محصولات شرکت کمک ‌کرده‌است. به طور کلی می توان گفت که هرچقدر مزیت‌های رقابتی سازمان مبتنی بر مزیت‌های نامشهود باشد. امکان تقلید آن مشکل تر و زمان برتر خواهد بود ضمن اینکه جابه جایی و جذب مزیت نامشهود بسیار مشکل تر از مزیت مشهود است زیرا به احتمال زیاد مزیت نامشهود از خصائص، مشخصات و قابلیت‌های سازمان مشتق می‌شوند که از نظر علّی مبهم و از نظر اجتماعی پیچیده هستند (بارنیی، ۱۹۹۱) .

در واقع مزیت‌های مشهود از منابع فیزیکی و قابل مشاهده سازمان ناشی می شود ولی مزیت‌های نامشهود از قابلیت‌های سازمان منتج می‌گردد که ناشی از شیوه های برنامه ریزی، سبکهــای مدیریتی، فرایندها، ساختار و سیستم های سازمانی، چگونگی یادگیری، روش های هماهنگی و نیز کارهای تیمی است و به همین علت هم هست که تقلیدپذیری آن مشکل خواهد بود. برای اینکه هرکدام از مقولات فوق یا ترکیبی از آن ها کارکرد اثربخش داشته باشند مستلزم الزامات سازگار و مناسب هستند که فراهم آوری آن برای سازمان‌های رقیب مشکل است.

د – مزیت ساده در مقابل مرکب: مزیت رقابتی از حیث عملکرد می‌تواند به تنهایی عمل کرده یا به صورت ترکیبی از مزیت‌های چندگانه به عنوان یک کلیت ادغامی و در تعامل با یکدیگر کار کند که در حالت اول مزیت رقابتی از نوع ساده و در حالت دوم از نوع ترکیبی یا مرکب است. بدیهی است که مزیت ترکیبی از حیث رتبه نسبت به مزیت ساده جایگاه بالاتر و تعیین کننده تری دارد. برای روشن شدن مطلب دو مثال ارائه می‌گردد. در کسب و کار ارتباطات مالکیت به شبکه وسیعی از خطوط کابلی و فیبر نوری این امکان را برای شرکت فراهم می آورد که خدمات تلفنی مسافت‌های طولانی را به صورت اثربخش مورد پشتیبانی و حمایت قرار دهد. این مزیت که از نوع ساده است مستقیماً به عملکرد رقابتی شرکت کمک می‌کند ضمن اینکه مزیت‌های ساده وقتی که در ابتدا از مالکیت یا منابع ‌بر مبنای‌ دسترسی ناشی می‌شوند معمولاً از نوع مزیت‌های موقعیتی هستند. چندنمونه از این نوع مزیتها عبارت از موقعیت محلی، دارائیهای منحصر به فرد فیزیکی، امتیازات، ویژگی‌ها و دارایی‌های فکری، قراردادهای همکاری، توان بالای نقدینگی است.

در مقابل ملاحظه می شود که در صنعت نوشیدنی عملکرد عالی کوکاکولا تا حدود زیادی بستگی به نام تجاری برند آن دارد. چنین مزیت رقابتی یک مزیت رقابتی از نوع ترکیبی است زیرا ترکیب و تعامل چندین مزیت ساده به ایجاد چنین مزیت مسلط و تعیین کننده منجر شده است که از آن جمله می توان به راز فرمول مزه خوب، دسترسی به سیستم های توزیع پیشرفته، حدود یک قرن تبلیغات و فعالیت‌های پیشبرد فروش و . . . اشاره کرد (هوما، ۱۹۹۹) .

وقتی که مزیت‌های ترکیبی اساساً از دانش و قابلیت‌های شرکت ناشی می‌شوند معمولاً از نوع مزیت‌های جنبشی و پویا هستند (استالک، ۱۹۹۲) . چنین مزیت‌های ترکیبی می‌توانند از قابلیت برتر تحرک زائی و هماهنگی کاراتر دارائیها و مهارت‌های متفاوت برای ایجاد مزیت رقابتی در تمایز، محصولات و خدمات کیفی، هزینه پایین، پاسخ سریع به بازار و نیز نوآوری مستمر ناشی شوند. به عنوان مثال، توانایی کانن در پردازش تصویر و ارتقای قابلیت‌های تولید و بازاریابی ناشی از تجهیز شایستگی های چندگانه باعث شده است که شرکت با کسب مزیت رقابتی دامنه وسیعی از محصولات نوآور را با کیفیت بالا و کارایی زیاد و هزینه پایین به بازار عرضه کند.

۲-۲-۴-۳ مزیت موقتی در مقابل پایدار: مزیت رقابتی

از هرنوع که باشد می‌تواند از حیث عملکرد رقابتی به صورت پایدار یا موقتی باشد. مزیت موقتی اشاره به مزیتی دارد که کوتاه مدت و انتقالی است. به عنوان مثال، سیستـم رزرو رایانه ای هوشمند «آمریکن ایرلاینز» در زمان معرفی از حیث بهره برداری از ظرفیت و دسترسی سریع به مشتریان و سایر جنبه‌های عملیاتی مزیتی را برای شرکت ایجاد کرد.

می توان گفت که هرچه ویژگی‌های مشهود و ساده بودن مزیت رقابتی بیشتر باشد، به طور بالقوه قابلیت آن بیشتر است. باوجود این، اگر شرکت دارای فرهنگ سازمانی نوآور محور و قابلیت نوآوری بازار محوری بالا داشته باشد می‌تواند اولاً به صورت هوشمندانه از ویژگی پیش دستی خود بهره برده و مزیت موقعیتی خود را ارتقا دهد ثانیاًً قبل از اینکه رقبا به مزیت موقتی آن دست یابند مزیت جدیدی را خلق کرده و رقبا را همواره پشت سر خود داشته باشند.