۵٫ افسردگی: افسردگی، کم انرژی بودن، درماندگی آموخته شده و بدبینی، رابطه نزدیکی با روانرنجورخویی، باورهای غیر منطقی، خودکارآمدی و عزت نفس پایین دارد. یکی از نتایج عقاید غیرمنطقی، افسردگی است. افراد افسرده نمی توانند از فعالیتهای زندگی خود لذت ببرند و در تمرکز بر تکالیف خود مشکل دارند؛ لذا افسردگی می تواند از علل تعللورزی باشد (استیل، ۲۰۰۷؛ نقل در رجبپور، فرمانی و امانی، ۱۳۹۱).
۶٫ برونگرایی: برونگرایی یکی از دلایل جالب تعللورزی است، اما همچنین یکی از پیچیدهترین آن ها نیز است. برونگرایی عمدتاًً به عنوان خوشمشربی، خوشبین بودن، پر انرژی بودن، رک بودن و تکانشی بودن معرفی شده است (براند و گیلفورد[۳۲]، ۱۹۷۷؛ نقل در رجبپور، فرمانی و امانی، ۱۳۹۱). دقت داشته باشید که معنای تکانشی بودن و ساختار آن تا حدودی مبهم است، به طور معمول تکانشی بودن، خودانگیختگی آنی و عمل بر اساس عواطف و امیال را نشان میدهد.
۷٫ انگیزش پیشرفت: یکی از دلایل عمدهای که افراد از انجام وظایف خود طفره میروند، این است که فاقد انگیزه لازم برای کنترل اهداف، و حتی زندگی روزمرهی خود هستند. تعیین هدف و کنترل درونی، برای ایجاد انگیزه و غلبه بر تعللورزی از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است. آنهایی که انگیزه بالایی دارند، اهداف دشوارتری برای خود انتخاب میکنند و اغلب از انجام اعمالشان لذت میبرند (کوستا و مککرا[۳۳]، ۱۹۹۲؛ نقل در رجبپور، فرمانی و امانی، ۱۳۹۱).
۸٫ بیزاری از تکلیف: یکی از دلایل اصلی تعللورزی، بیزاری از تکلیف است که از فقدان انرژی و ناخوشایندی تکلیف ناشی می شود (سولومون و راثبلوم، ۱۹۸۸؛ نقل در شیرزادی، ۱۳۸۹). افراد همیشه در پی اجتناب از محرکهای بیزارکننده و بیش از آن موقعیتهای بیزارکننده هستند (استیل، ۲۰۰۷؛ نقل در شیرزادی، ۱۳۸۹).
۹٫ ترس از شکست: از عوامل اصلی تعلل و مسامحهکاری محسوب می شود که در واقع ریشه روانی دارد. افراد تعللورز یا از نداشتن اعتماد به نفس رنج میبرند و یا اینکه در کار خود وسواس بیش از حد داشته و میخواهند هر کاری را به نحو احسن انجام دهند (هلیر، رابینسون و شروود، بیتا: ترجمهی اشرفالعقلایی، ۱۳۸۷؛ نقل در شیرزادی، ۱۳۸۹). این افراد اغلب ترس غیرمنطقی از موفقیت یا شکست نشان می دهند که ممکن است به اجتناب از انجام تکلیف منجر شود (رجبپور، فرمانی و امانی، ۱۳۹۱). همچنین راثبلوم (۱۹۸۴؛ نقل در رجبپور، فرمانی و امانی، ۱۳۹۱) اضافه می کند که افراد تعللورز ممکن است مضطرب، غرق در اندیشه ها و افکار و هیجانی باشند. نیاز کمی به پیچیدگی دارند و اغلب موقعیت خود را به عوامل بیرونی و ناپایدار اسناد می دهند (اوسایا[۳۴]، ۲۰۱۰؛ نقل در رجبپور، فرمانی و امانی، ۱۳۹۱).
۱۰٫ فقدان مهارت مدیریت زمان: افراد تعللورز در مدیریت صحیح زمان ناتوان هستند، که به معنای عدم اطمینان از اولویتها، اهداف و مقاصد فرد با توجه به زمان است. فرد انجام دادن تکلیف ضروری را به تعویق می اندازد در حالی که بر کارهای بینتیجه و کمتر ضروری متمرکز شده است (اوسایا، ۲۰۱۰؛ نقل در رجبپور، فرمانی و امانی، ۱۳۹۱).
۱۱٫ خودتنظیمی: افرادی که مهارت های خودتنظیمی دارند، از نظر تعللورزی در سطوح پایینی قرار می گیرند. پژوهشهای متعددی نشان داده اند که بین تعللورزی و خودتنظیمی رابطه معکوس وجود دارد. تعللورزی بر خلاف خودتنظیمی به سطوح پایینی از انگیزه و نداشتن رویکرد برنامهدار به یادگیری اشاره دارد. نداشتن مهارت های خودتنظیمی، از قبیل خودتنظیمی شناختی و انگیزشی از عوامل مهمی است که موجب تعللورزی می شود (کلاسن، راجانی و کراچانک، ۲۰۰۸).
۱۲٫ کمالگرایی: افراد تعللورز باور دارند که به سبب انتظارات بالایی که برای تکمیل کردن یک تکلیف خاص دارند و آنچه که دیگران در موردشان میگویند باید از خود بسیار انتقاد کنند (اوسایا، ۲۰۱۰؛ نقل در رجبپور، فرمانی و امانی، ۱۳۹۱). کمالگرایی تحت تأثیر انتظارات و انتقادات خانواده و اطرافیان نیز قرار دارد که موجب تعللورزی می شود (فراری و همکاران، ۱۹۹۳؛ نقل در رجبپور، فرمانی و امانی، ۱۳۹۱).
۲-۶-۱-۲ علل محیطی گرایش به تعللورزی
عمدهی پژوهشهای انجام شده در زمینه تعللورزی بر این فرض استوارند که تعللورزی یک ویژگی شخصیتی ثابت است، ولی این واقعیت نادیده گرفته شده که علاوه بر عوامل فردی، عوامل محیطی نیز در ایجاد انگیزه نسبت به تکلیف و اجتناب از تعللورزی مؤثرند. از جمله این عوامل میتوان به عوامل اجتماعی و خانوادگی، وظایف خارج از توان و ویژگیهای تکلیف اشاره کرد (شیرزادی، ۱۳۸۹). در زیر هریک از این عوامل به اختصار توضیح داده می شود.
۱٫ عوامل اجتماعی و خانوادگی: انتظارات اطرافیان از فرد، میزان تحصیلات والدین و تعداد فرزندان خانواده در تعللورزی فرد نقش دارند. بر اساس نتایج پژوهشها هرچه جمعیت خانواده بیشتر باشد، سطح تحصیلات والدین و انتظار اطرافیان از فرد کمتر باشد، فرد تمایل کمتری به انجام تکلیف یا مسؤلیت دارد و بیشتر تعلل میورزد (رجبپور، فرمانی و امانی، ۱۳۹۱).
۲٫ وظایف خارج از توان: گاهی فرد یک تکلیف را به دلیل بار سنگینی که دارد به تعویق می اندازد. برای کنترل و غلبه بر کار یا وظیفهی خارج از توان باید آن را به بخشهای کوچکتر تقسیم نموده و به صورت مرحله به مرحله انجام داد (هلیر، رابینسون و شروود، بیتا: ترجمهی اشرفالعقلایی، ۱۳۸۷؛ نقل در شیرزادی، ۱۳۸۹).
۳٫ ویژگیهای تکلیف: ویژگیهای تکلیف شامل اهمیت، جاذبه و سطح دشواری در بروز تعللورزی نقش دارد (شیرزادی، ۱۳۸۹). هرچه تکلیف غیرجذابتر باشد فرد تمایل کمتری برای انجامش دارد و دست به تعللورزی میزند. تکالیفی که فراتر از تواناییهای فرد باشد نیز منجر به تعللورزی میگردد (رجبپور، فرمانی و امانی، ۱۳۹۱). با مشخص کردن ویژگیهای مؤثر تکلیف در تعللورزی، مربیان می توانند تکالیف درسی را به گونه ای که کاهشدهنده تعللورزی و افزایشدهنده عملکرد و پیشرفت فراگیران باشد، تنظیم و طراحی کنند (شیرزادی، ۱۳۸۹).
۷-۱-۲ پیامدهای تعللورزی
هرچند تعللورزی گذرا و موقتی نتایج مثبتی مانند کاهش فشار روانی زمان انجام کار و پیشگیری از بیماریهای جسمانی دارد، اما تعللورزی مداوم به نتایج و پیامدهای رفتاری همچون ارائه دیر هنگام تکالیف، یادگیری شتابزده، اضطراب امتحان، هراس اجتماعی، استفاده از استراتژی خود پیشگویی نتیجه (کنترل توهمی)، ترس از شکست و پیشرفت تحصیلی پایین منجر شده و در بلندمدت به آسیبهای روانی همچون افسردگی و اضطراب منتهی می شود (دوایت و شونبرگ، ۲۰۰۲؛ نقل در بدری گرگری و حسینی اصل، ۱۳۸۴).
