۲-۲-۵-۲ کارآفرینی گروهی

کارآفرینی شرکتی:

کارآفرینی شرکتی به مفهوم تعهد شرکت به ایجاد و مصرف محصولات جدید، فرآیندهای جدید و سیستم سازمانی نوین است (کرباسی و دیگران،۳۱،۱۳۸۱). امروزه شرکت‌ها و سازمان‌ها سعی می‌کنند خود نیز کارآفرین باشند تا بتوانند نسبت به تغییر و تحولات انعطاف داشته و فرصت‌های موجود در بازار را از دست ندهند. آن ها تلاش می‌کنند کارآفرین درون سازمانی را تا حد ممکن افزایش دهند تا سبب افزایش بهره وری، جلوگیری از خروج افراد نخبه و افزایش توانایی رقابت بین‌المللی شوند، سازمان‌های امروزی متعهد می‌شوند که محصولات جدید، فرآیندهای جدید و نظامهای سازمانی نوین ایجاد نمایند و برای این منظور انقلاب جدیدی به سوی تسهیل، تسریع و گسترش فرایند درون سازمانی جریان دارد. در اینگونه سازمان‌ها استهداد و ایده های کارکنان سرمایه ی اصلی سازمان محسوب می شود. محققین کارآفرینی شرکتی را مفهومی چندبعدی می‌دانند که فعالیت‌های شرکت را به سوی نوآوری در محصول و فناوری، مخاطره پذیری و پیشگامی سوق می‌دهد. فرای معتقد است کارآفرین شرکتی زمانی در یک سازمان ایجاد می شود که بالاترین مقام اجرایی نسبت به مفهوم کارآفرینی متعهد شود و بعد از آن کل سازمان کارآفرینی را بپذیرد تا یک ساختار زنده و پویا در سازمان ایجاد شود و همچنین بخش محصولات جدید برای رهبری تولیدات تشکیل شده تا شرکت‌های فرعی بتواند پیشنهادها را از افراد پذیرفته و به طور مستقل بر روی آن ها سرمایه گذاری کنند(احمدپور داریانی،۱۶۶،۱۳۷۸).

۲-۲-۶ برخی از ابعاد کارآفرینی

نوآوری:

نوآوری به طور معمول به معنی به کارگیری ایده های نوین ناشی از خلاقیت است. نوآوری در یک سازمان می‌تواند یک محصول جدید، خدمت جدید و یا راه جدید انجام کارها باشد(رضاییان،۳۵،۱۳۷۴). توانایی به کاربردن راه حلهای خلاق برای مسائل و مشکلات و فرصت‌ها است. به تعبیری دیگر نوآوری، عملی ساختن محصول یا خدمات از ایده های خلاق است. نوآوری موفق زمانی صورت می‌گیرد که قابلیت انجام کاری که پیش از این نمی توانست صورت بگیرد و یا حداقل اقتصادی و مناسب نبوده است، مهیا شود(ذبیحی و مقدسی،۶۲،۱۳۸۵).

مخاطره پذیری:

مخاطره پذیری یکی دیگر از ابعاد کارآفرینی سازمانی است که میتوان از آن به عنوان مهمترین سرمایه ی مفهوم کارآفرینی یاد کرد. از زمان کانتیلون که او را باید اولین کسی دانست که واژه ی کارآفرین را به کار برد و آن را به عنوان فردی که خطر سود و زیان را به جان می خرد تعریف نمود، مخاطره پذیری همچنان به عنوان اساسی ترین جز کارآفرینی به حیات خود ادامه می‌دهد. مطابق نظر موریس و کوراتکو(۲۰۰۲)، مخاطره پذیری شامل تمایل برای تعقیب فرصتهایی که دارای یک احتمال منطقی ضرردهی یا تفاوت‌های عملکردی معنی دار هستند، می‌باشد. به نظر آنان، مخاطرهپ ذیری به معنای تحمل شکست می‌باشد.

پیشگامی:

پیشگامی یعنی پیشقدم بودن. از نظر آنتونیک و هیسریچ(۲۰۰۳،۷-۲۴)، پیشگامی مربوط است به اندازهای که سازمان‌ها برای سوق دادن خودشان رو به جلو، سریعتر از رقبا در عرصه ی کسب و کار کلیدی مانند ابداع محصولات و خدمات جدید، تکتولوژیهای عملیاتی و تکنیک‌های جدید، تلاش می‌کنند. پیشگامی به تلاش‌های شرکت جهت شکار فرصت‌ها برمی گردد. پیشگامی در بازار با پیشرو بودن و ابتکار عمل در پیگیری فرصت‌های جدید یا ورود به بازارهای جدید در ارتباط است.

هجوم رقابتی:

از نظر آنتونیک و هیسریچ(۲۰۰۳)، هجوم رقابتی به تمایل برای به چالش کشیدن رقبا مربوط می شود. رقابت تهاجمی ابراز کردن تمایلات اجرایی برای مسلط شدن بر رقبا تعریف می شود. هجوم رقابتی به تلاش‌های یک شرکت جهت بهتر عمل نمودن نسبت به رقبا در صتعت اشاره دارد. مدیران استراتژیک می‌توانند از هجوم رقابتی جهت مبارزه با روندهای صنعت که بقای آن ها یا جایگاه آن ها در بازار را تهدید می‌کنند، استفاده نمایند.

خودمختاری:

به معنای اعمال مستقل یک فرد یا یک تیم در ایده پردازی، نظریه پردازی و انجام آن است.

بازسازی استراتژیک:

از نظر زهرا(۱۹۹۳)، بازسازی استراتژیک به معنای تعریف مجدد مفاهیم کسب و کار، سازماندهی مجدد و ایجاد سیستم های گسترده و تغییرات برای نوآوری است.

اندیشمندان، ابعاد مختلفی را برای کارآفرینی درنظر گرفته اند. برخی از ابعاد کارآفرینی به همراه تعاریف و زمینه‌های تئوریکی آن ها در جدول شماره ی ۲-۱-۴ قابل مشاهده است.

جدول شماره ۲-۴ برخی از ابعاد کارآفرینی، تعاریف و زمینه‌های تئوریکی آن ها

ابعاد کارآفرینی

تعاریف

زمینه‌های تئوریکی

نوآوری

ایجاد محصولات، خدمات و فرآیندهای جدید

( ۱۹۹۳) و (۱۹۸۳)Miller & Friesen

(۱۹۹۱)و(۱۹۸۶)Covin & Slovin

(۲۰۰۱)Antonic & Hisrich

(۱۹۹۰)Guth & Ginsberg

(۱۹۹۷)Lumpkin & Dess

(۱۹۹۷)Knight

مخاطره پذیری

احتمال ضرر و زیان در ارتباط با سرعت در اقدامات جسورانه، تحمل و اجرای ایده ها و فعالیت‌هایی که پیش‌بینی نتایج آن ها به صورت احتمالی می‌باشد.

( ۱۹۹۳) و (۱۹۸۳)Miller & Friesen

(۱۹۹۱)و(۱۹۸۶)Covin & Slovin

(۱۹۹۷)Lumpkin & Dess

پیشگامی

میزان آمادگی و تمایل و توانایی سازمان برای قبول تعییرات و منطبق شدن با آن ها.

( ۱۹۹۳) و (۱۹۸۳)Miller & Friesen

(۱۹۹۱)و(۱۹۸۶)Covin & Slovin

(۱۹۹۷)Lumpkin & Dess

(۲۰۰۱)Antonic & Hisrich

(۱۹۹۷)Knight

خودمختاری

اعمال مستقل یک فرد یا یک تیم در ایده پردازی؛ نظریه پردازی و انجام آن.

(۱۹۹۷)Lumpkin & Dess

ابعاد کارآفرینی

تعاریف کارآفرینی

زمینه‌های تئوریکی

هجوم رقابتی

تمایل به چالش‌های فراوان در مقابل رقبا برای دست یافتن به کل یا بخش گسترده بازار.

(۱۹۹۷)Lumpkin & Dess

(۲۰۰۱)Antonic & Hisrich

بازسازی استراتژیک

تغییر و تبدیل در سازمان از طریق بازسازی ایده های اساسی که سازمان بر مبنای آن بنا شده.

(۱۹۹۰)Guth & Ginsberg

( ۱۹۹۳) و (۱۹۹۱)Zahra

بخش سوم

۲-۳بازارگرایی

مقدمه

‌در مورد جهان­های موردنظر تئوری سه جهان باید گفت جهان اول در واقع همان کشورهای صنعتی، ثروتمند، قدرتمند، پیشرفته با استانداردهای بالای زندگی می­باشند؛ جهان دوم- که همان کمونیسم شرق بود- از لحاظ ایدئولوژیکی دیگر وجود ندارد؛ و جهان سوم تعبیری منتقدانه است که شامل کشورهای درحال­توسعه، فقیر و غیرصنعتی با پیشینه­ استعماری است که اکنون دست­خوش فرایند توسعه‏ اقتصادی و اجتماعی هستند و از ویژگی­های آن­ها، درآمد پایین، وابستگی به کشاورزی، ضعف در روابط تجاری خارجی، محرومیت اجتماعی قشرهای عمده‏ی جامعه و آزادی های محدود سیاسی و مدنی می‌باشد. در اشاره ‌به این دسته از کشورها، برخی از تئوریسین­ها، مثل اندروگوندر فرانک^[۲۰۳] و والتر رادنی^[۲۰۴]، معتقدند: “باید از عباراتی چون عقب­مانده یا توسعه ­نیافته استفاده کرد تا نشان داده شود، فرآیندی که به موجب آن جنوب جهان پیشرفت نکرده، توسط امپریالیسم و سیاست­های استعمارگران کشورهای ثروتمند، یعنی جهان اول ایجاد شده است.”

به­طورکلی کشورهای جهان سوم^[۲۰۵] به­اندازه­ کشورهای OECD صنعتی و دارای تکنولوژی پیشرفته نیستند؛ و در نتیجه “کشور درحال­توسعه”^[۲۰۶]، عبارت متداولی است که در جامعه­ علمی در اشاره ‌به این کشورها مورد استفاده قرار ‌می‌گیرد. همچنین عباراتی ازقبیل جنوب جهان، کشورهای درحال­توسعه، کشورهای کمتر توسعه ­یافته، کشورهای کمتر توسعه ­یافته اقتصادی^[۲۰۷]، در محیط امروزی که عبارت کشورهای جهان سوم، منسوخ و خفت­آور شده، بیشتر معروف ‌شده‌اند. “عبارت دیگری که اخیراًً برای این دسته از کشورها مورد استفاده قرار می‌گیرد، “جهان دو سوم” ‌می‌باشد؛ چراکه این کشورها دو سوم از جهان را دربرمی­گیرند.”^[۲۰۸]

البته خانم هانا آرنت معتقد است: “با این­که در عمل عبارت جهان سوم به­عنوان یک عبارت نادرست و منسوخ مورد انتقاد قرار گرفته است، با این­حال این عبارت به­ صورت یک عرف رایج برای مستعمره نشین­های گذشته و به­عنوان طبقه­ی دیگر باقی مانده است.” (Arendt, 1972, 209)

امروزه در مجامع علمی، اصطلاح کشورهای جنوب (در مقابل کشورهای شمال) رواج بیشتری پیدا کرده و تقریباً جایگزین اصطلاح کشورهای جهان سوم شده است و به­جز معانی ظاهری جغرافیایی آن، معانی اقتصادی، اجتماعی و سیاسی آن را نیز به خود گرفته است. البته شاید یکی از دلایل از میان رفتن این اصطلاح، پیشرفت‌های چشم­گیری باشد که اغلب این کشورها ‌داشته‌اند و دیگر نمی‌توان اصطلاح جهان سوم را بر این کشورها نهاد؛ و باید این کشورها را به­عنوان کشورهای درحال­رشد و درحال­توسعه در مقابل کشورهای توسعه ­یافته و پیشرفته درنظر گرفت. از طرفی نیز پایان جنگ سرد و به‌ خصوص پس از فروپاشی بلوک شرق یعنی جایی­که به عنوان جهان دوم در نظر گرفته می‌شد، کاربرد این اصطلاح تا حدود زیادی بی‌معنا شده است. در مقابل منسوخ شدن این اصطلاح، بالطبع اصطلاح جهان اول و جهان دوم نیز کم­رنگ­تر شده و به جای آن اصطلاح کشورهای شمال جایگزین شده است.

به­ طور کلی همان­طور که دکتر ساعی در کتاب خود اشاره ‌می‌کنند: “از سال ۱۹۶۰ تا ۱۹۸۷ سرانه­ی تولید ناخالص ملی کشورهای پیشرفته از ۵۵۱۹ دلار به ۱۱۳۹۲ دلار افزایش یافته است، در حالی­که تولید ناخالص ملی کشورهای درحال­توسعه تنها از ۳۷۲ دلار به ۷۳۱ دلار افزایش یافته است.” (ساعی، ۱۳۸۴، ب، ۶۱) یعنی از بعد جنگ جهانی دوم و در پی اقدامات بین ­المللی شکاف میان کشورهای ثروتمند و فقیر نه تنها کاهش پیدا نکرده است، بلکه عمیق­تر شده و در حال شدیدتر شدن نیز ‌می‌باشد و این امر پیامد خوبی برای جامعه­ بین ­المللی، علی­الخصوص کشورهای توسعه ­یافته را به­دنبال نخواهد داشت.

۲- مبانی عملی تئوری جهانی سازی

در عمل جهانی شدن، نشان دهنده روندی است که تمامی ابعاد زندگی انسان عصر حاضر را تحت تأثیر قرار داده است. مهم­ترین بعد جهانی شدن، بعد اقتصادی آن ‌می‌باشد که از دیدگاه حقوقی و سیاسی به مفهوم درنظرگرفتن کمترین نقش برای حدود مرزهای جغرافیایی کشورها علی­الخصوص در فعالیت­های اقتصادی از قبیل تجارت، سرمایه ­گذاری، تولید و نقل و انتقالات مالی است. در اذهان عمومی، جهانی شدن به­عنوان پدیده­ای فراگیر یک معنای مادی و اقتصادی دارد که در آن تجارت، آزاد لحاظ می­ شود. (توسلی نائینی، ۱۳۸۴، ۱۷-۱۶)

باید خاطرنشان کرد که جهانی­سازی به­عنوان یک حرکت بدون توقف، حداقل ۴ عنصر “پخش شدگی، وابستگی متقابل، سازماندهی و فرهنگ یا آگاهی جهانی” را با خود به­همراه دارد؛ (Lechner, 2009, 15) و ابعاد متفاوت آن در زمینه ­های: “فرهنگی^[۲۰۹]، اکولوژیکی^[۲۱۰]، اقتصادی^[۲۱۱]، تکنولوژیکی^[۲۱۲]، جغرافیایی^[۲۱۳]، تاریخی، قانونی، سیاسی^[۲۱۴] و روانشناسی” ‌می‌باشد. (Scholte, 2005, 40) البته باید در نظر داشت که در همه ابعاد جهانی سازی، عواملی چون توسعه، تمرکز و سرعت روابط جهانی، نقش اصلی را ایفا ‌می‌کنند. (Osterhammel and Petersson, 2005, 5) پس برای دستیابی به عناصر و ابعاد مختلف جهانی سازی، وجود عامل توسعه ضرورت دارد.

‌در مورد جهانی‏شدن متداول در عمل، هنوز اجماع نظری وجود ندارد؛ اما ‌می‌توان آن را به طورکلی، “تراکم زمان و مکان”، “کم‏رنگ شدن نقش مرزهای جغرافیایی در فعالیت­های انسان” و “افزایش روزافزون آگاهی بشر” در روابط فراملی و اقتصادی دانست.

در واقع جهانی‏شدن در عمل، باعث تضعیف دولت شده و فرضیه­ دولت­های حاکم و کشورهای محدود به مرزهای شناخته شده را به چالش می‏کشد و فضای سیاسی تازه‏ای پدید می ‏آورد که دربرگیرنده­ی همه ی جهان است؛ (فروغی­نیا، ۱۳۸۳، ۱۱۶) و به­دنبال آن، ‌گروه‌های قومی و مدنی، احزاب و شرکت‏های چند ملیتی، بیشتر وارد عرصه­ عمل شده و خصوصی­سازی و سرمایه‏گذاری‏های بین ­المللی، افزایش می‌یابد. در این زمینه ‌می‌توان گفت جهانی سازی ‌تامین کننده­ ایده­ نظم نوین جهانی با ابعاد اقتصادی که بعد از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی و تک‏قطبی‏شدن جهان، آشکار شد، نیز ‌می‌باشد. به­علاوه در طی این فرایند، واژه­ بین ­المللی، جایگزین کلمه­ ملی شده و دولت­های ملی بخشی از حاکمیت خود را به نظام بین ­المللی می­ دهند؛ هرچند دولت­ها هنوز از لحاظ حقوقی مرجع نهایی تصمیم ­گیری در قلمروی خود می­باشند اما این وابستگی متقابل کشورهاست که به­عنوان یکی از مهم­ترین پیامدهای جهانی سازی از اقتدار آن­ها می­کاهد.

باید در نظر داشت در جهانی‏شدن متداول، بر ابعاد فرهنگی، اجتماعی و سیاسی تأکید کمتری می­ شود؛ چراکه محور اصلی آن اقتصادی ‌می‌باشد. البته مسئله­ جهانی شدن فقط تغییر ساختارهای نهادی اقتصادی نیست.

همان­طور­که جوزف استیگلیتز در کتاب خود بیان می­ کند که: “وزرای دارایی و تجارت معمولاً به جهانی سازی از منظر اقتصادی نگاه ‌می‌کنند؛ اما طبق نظر بسیاری از افراد در جهان درحال­توسعه، این امر بسیار فراتر از این­هاست.” (استیگلیتز، ۱۳۸۷، ۲۹۸)

تعریف فسخ‏

۱٫ معنی لغوی

فسخ در لغت به معنى نقض یا باز کردن آمده است.

۲٫ معنی اصطلاحی

در اصطلاح فقهى و حقوقى نیز از معناى لغوى خود محجور نمانده و فسخ عقد به معنى بر هم زدن عقد است. در اصطلاح حقوقى پایان دادن به وجود قرارداد به اراده یکى از طرفین عقد یا شخص ثالث مى‏باشد^[۱۲]. فقها گفته‏اند که فسخ در مقابل ابقاى عقد است. یعنى نقیض ابقاى عقد، رفع آن است که از رفع عقد تعبیر به فسخ مى‏شود^[۱۳].

فسخ نه تنها اثر عقد را رفع مى‏کند بلکه خود عقد را هم که از گره خوردن اراده د. طرف پدید آمده بود نقض مى‏کند و از بین مى‏برد^[۱۴].

واژه فسخ مختص به عقود و قراردادها نمى‏باشد بلکه شامل ایقاعات نیز هست. ‌بنابرین‏ فسخ ایقاعات نیز به شرط آنکه قانون آن را منع نکرده باشد صحیح خواهد بود براى مثال فسخ شفعه که به موجب قانون منع نشده است صحیح مى‏باشد^[۱۵].

لازم به ذکر است که اصطلاح فسخ ‌در مورد عقود و ایقاعات جایز نیز به کار مى‏رود.

وقوع فسخ در قراردادهاى لازم منجر به خاتمه یافتن قرارداد از زمان وقوع مى‏باشد. در فقه امامیه و حقوق ایران اثر فسخ نسبت به آینده است و تأثیرى در گذشته ندارد.

همچنین گاهى فقها و حقوق‌دانان کلمه فسخ را در موارد دیگرى نیز به کار برده ‏اند. مثلاً شیخ انصارى فسخ را در عبارت ذیل به کار برده است: «اگر موجب، قبل از قبول، فسخ کند ایجاب لغو مى‏شود»^[۱۶]. در این جا هنوز قراردادى به وجود نیامده و مراد از فسخ ایجاب، پس گرفتن و منصرف شدن و از بین بردن آن است.

فسخ، انحلال ارادى و یک‌جانبه عمل حقوقی توسط یکى از طرفین عقد یا شخص ثالث است و با انفساخ متفاوت است چرا که انفساخ انحلال قهرى و خود بخود عقد است.

در انفساخ رابطه ناشى از قرارداد بدون کاربرد قصد عامد یا متعاقدین و به حکم عرف یا قانون گسیخته مى‏شود و قرارداد از بین مى‏رود. مثل م ۳۸۷ ق.م(تلف مبیع قبل از قبض).

فسخ پایان دادن به هستى حقوقى قرارداد به وسیله‏ى یکى از طرفین یا شخص ثالث مى‏باشد.

فسخ انشاى یک‌طرفه انحلال قرارداد و تعهد و در حقیقت مانند ابراء و اعراض نوعى ایقاع تلقى مى‏شود. مبناى فسخ قرارداد، حقى است که به وسیله‏ى توافق طرفین و یا مستقیماً به حکم قانون براى یک یا دو طرف قرارداد و یا شخص ثالث شناخته شده است. طرفین قرارداد مى‏توانند در ضمن عقد یا خارج از آن براى هر یک از طرفین یا شخص ثالث حق فسخ قرار دهند مانند اینکه شخصى یک ملک را به دیگرى بفروشد و طرفین شرط کنند که خریدار یا فروشنده یا هر دو یا شخص ثالث، هر گاه مایل باشند بتوانند ظرف یک ماه عقد را فسخ کنند. این حق را در اصطلاح، خیار شرط مى‏نامند(م ۳۹۹ و ۴۰۰ق.م).

در این خصوص باید گفت که طبق م ۴۰۱ ق.م. مدت خیار شرط بایستى معین باشد والا شرط و عقد هر دو باطل خواهند بود. همچنین قانون در برخى موارد براى جلوگیرى از ضررى که به طور ناخواسته و از ناحیه‏ى قرارداد متوجه یکى از دو طرف است مستقیماً به او حق مى‏دهد که به وسیله‏ى فسخ قرارداد ضرر را از خود رفع کند. مثل خیار غبن.

از آنجا که خیار فسخ نوعى حق مى‏باشد دارنده آن مى‏تواند آن را اسقاط کند. اسقاط حق فسخ نیز همانند اعمال آن نوعى ایقاع است و نیاز به اراده انشایى صاحب حق دارد^[۱۷]. همچنین حق فسخ مى‏تواند از طریق ارث یا قرارداد منتقل شود. طبق ماده ۴۴۹ ق.م. «فسخ به هر لفظ یا فعلى که دلالت بر آن نماید حاصل مى‏شود». مثل اینکه دارنده خیار بگوید یا بنویسد که قرارداد را فسخ کردم و نیز فسخ مى‏تواند به وسیله‏ى معنى که حکایت از فسخ مى‏کند محقق شود چنان که خریدار پس از آگاهى از عیب مبیع آن را پس فرستد و ثمن را مطالبه کند.

تعریف اقاله‏

۱٫ معنی لغوی

اقاله در لغت به معنى بر هم زدن و بخشیدن آمده است، مصدر باب افعال از ریشه قول به معناى فسخ، بر انداختن توافق، اسقاط و رفع هم آمده است. در فقه به رفع عقد (از میان برداشتن) ولو در بخشى از آن اقاله گویند.

گروهی از لغویان واژه اقاله رااز ریشه «ق و ل» می‌دانند و همزه آن را برای سلب یاد می‌کنند ‌بنابرین‏ «أقال» یعنی «أزال القول، بیع نخستین را از بین برد و زایل کرد».

گروه دیگر که افزون‌ترند واژه اقاله را از ریشه «قول» مشتق شده می‌دانند و یا از «قال»ی ثلاثی و یا از «أقال»ی رباعی راجوف‌‌یابی.

در مجموع اللغۀ و دیگر کتاب‌های لغت مثل القاموس و المصباح نیز اقاله برگرفته شده از ریشه «قیل» یاد می‌شود. برای همین گفته می‌شود: «قاله البیع قیلاً و إقالۀ؛ او بیع را فسخ کرد.»^[۱۸] سرانجام ابن منظور نیز اقاله را مشتق از «قیل» بر می‌شمرد و آن را در ضمن ماده «قیل» بر می‌رسد^[۱۹].

۲٫ معنی اصطلاحی

اصطلاح اقاله، برای رفع عقد لازم و ازاله آن یاد می‌شود. ‌بنابرین‏ اقاله از ویژگی‌های عقود لازم است و عقود لازم را می‌توان اقاله کرد. درست همانند خیارات که بر عقود لازم عارض می‌شود. به گفته دیگر، اقاله رضایت‌دهی دو طرف عقد بر فسخ آن است^[۲۰] و به گفته دقیق‌تر «تراضی طرفین بر رفع عقد و از بین بردن آثار آن»^[۲۱].

در اصطلاح حقوقى مراد از اقاله بر هم زدن عقد با توافق طرفین آن را گویند (م۲۸۳ق.م.)

به نظر مى‏رسد که معناى اصلاحى اقاله از معناى لغوی آن دور نیفتاده است زیرا در اقاله نیز طرفین از تعهدات یکدیگر که در نتیجه قرارداد ایجاد شده در مى‏گذرند.

اقاله تنها در عقود لازم امکان تحقق دارد (جز نکاح) چرا که در عقود غیر لازم حق فسخ براى طرفین و یا یکى از آن ها وجود دارد.

تعریف حق حبس

۱٫معنی لغوی

حبس یک واژه عربى است که در لغت به معنى منع، بازداشت، جلوگیرى، ممانعت ورزیدن، دستگیرى، مسدود کردن، بلوکه کردن، زندانى کردن و واداشتن آمده است^[۲۲]. بعضى حبس را به معناى امساک کردن و ضبط نمودن به کار برده ‏اند^[۲۳].

۲٫ معنی اصطلاحی

در فقه و مقررات ایران، تعریفى از حق حبس ارائه نشده است. نویسندگان حقوق مدنى نیز در این باره تعریف واحدى به دست نداده‏اند. بنا به عقیده‏ى برخى^[۲۴] معنى حق حبس این است: «در عقود معوض، هر یک از طرفین بعد از ختم عقد، حق دارد مالى را که به طرف منتقل کرده به او تسلیم نکند تا طرف هم متقابلاً حاضر به تسلیم شود به طورى که در آن واحد (یداًبید) تسلیم و تسلّم به عمل آید و این عمل تسلیم به تسلّم مقارن را فقها تقابض گویند (م ۳۷۷ ق.م و ملاک آن). حق حبس از مظاهر بارز قاعده‏ى عدل و انصاف است».

Bank Internet Payment System استاندارد BIPS که توسط کنسرسیوم تکنولوژی خدمات مالی ایجاد شده است, کوششی است در جهت تشویق شرکت‌ها به انجام پرداخت, از طریق اینترنت با دیگر شبکه های عمومی. در واقع این استانداردها با افزایش سیستم‌های پرداخت, محیط امن و قابل اطمینان برای ارتباط مشتریان و سیستم‌های پرداخت ایجاد می‌کند.

Joint Electronic Payment Interactive, این استاندارد توسط کنسرسیوم وب جهانی بنیان نهاده شد, بین پروتکل های پرداخت ناهمگون ارتباط برقرار کرده و اجازه می‌دهد که کاربران, مناسب‌ترین سیستم پرداخت را برای انجام مبادلات مالی انتخاب نمایند.

Open Financial Exchange استاندارد OFX که توسط شرکت‌های مایکروسافت, CheckFree و IntuitInc ایجاد شده است, مخصوص مبادله داده های مالی بین مؤسسات مالی, بنگاه های کوچک و مشتریان از طریق شبکه اینترنت می‌باشد. می توانید اطلاعات بیشتری راجع ‌به این استاندارد را در آدرس ذیل بیابید: http://www.ofx.net

Open Buying on The Internet استاندارد OBI که برای خرید B2B بر روی اینترنت طراحی شده است, یک رابطه تجاری بین سازمان‌ها ایجاد می‌کند. این استاندارد از پروتکل SSL برای برقراری ارتباطات امن برروی اینترنت بهره می‌برد. OBI در مبادلات حجیم و نیز مبادلات کوچک کاربرد دارد. می توانید اطلاعات بیشتری راجع ‌به این استاندارد را در آدرس ذیل بیابید: http://OpenBuy.org

Open Profile Standard این استاندارد به یافتن کاربران و مشتریان قابل اعتماد برای تجارت الکترونیکی کمک می‌کند و وسیله ای برای مبادله اطلاعات حساس و مهم ( مانند اطلاعات شخصی و داده های مالی ) بین کاربران نهایی و سرویس ارائه می‌دهد.

Open Trade Protocol این استاندارد یک چهارچوب مشترک برای تجارت از طریق اینترنت فراهم می‌کند و قابلیت‌هایی برای جایگزین کردن سیستم‌های جهان واقعی با متدهای پذیرفته شده داد و ستد, خرید و فروش و مبادلات مالی در دنیای مجازی را ارائه می‌دهد. می توانید اطلاعات بیشتری راجع ‌به این استاندارد را در آدرس ذیل بیابید: http://www.otp.org

۲-۱۵-۱- نیازمندی‌های کارکردی فروش در اینترنت

زمانی که عملیات فروش در اینترنت رایج شد شرکت‌ها و سازمان‌ها جهت انجام این عملیات به ابزارها و نرم افزارهائی نیاز داشتند تا بتوانند عملیات فروش از جمله تبلیغات، پرداخت وجه و تحویل کالا و خدمات را در اینترنت به طور کامل انجام دهند (توربان، ۲۰۰)^[۲۴] . TCP/IP, کاوشگران وب, Commerce Web Server, رمز گذاری و Firewalls امکاناتی فراهم ساختند تا سایت‌های اینترنت جهت بازاریابی و فعالیت های خدماتی ایجاد وگسترش یابند. این ابزارها و نرم افزارها زیر ساختار انجام فعالیت های تجاری online را میسر ساختند. جائیکه فروشگاه های مجازی همانند فروشگاه های فیزیکی دارای امکانات وسیع شدند. از جمله:

امکان مشاهده، جستجو و مقایسه برای خرید کالاها و خدمات

انتخاب کالاها و خدمات مورد نظر جهت خرید، انجام مذاکره وچانه زنی برای تعیین قیمت نهائی

اجرای سفارش برای کالا و خدمات مورد نظر

تأیید سفارش و کنترل موجودی انبار

پرداخت مبلغ سفارش به طرق مختلف ( معمولا” از طریق اعتبار )

بررسی اعتبار مشتری و تأیید خرید

بررسی ارسال کالا به مشتری

درخواست خدمات پس از فروش به مشتری و دریافت باز خور از مشتری

جهت برآوردن این توانائیها و قابلیت‌ها، فروشگاه های اینترنتی باید حداقل دارای سه سیستم به هم پیوسته و وابسته به شرح ذیل باشند:

سیستم فروشنده یا فروشگاه الکترونیکی که کاتالوگ فروشنده را با محصولات به همراه قیمت محصولات و ترفیع فروش به نمایش بگذارد.

سیستم تراکنشی جهت پردازش سفارشها و سایر ‌تراکنش‌ها.

دروازه پرداخت^[۲۵]، تا اینکه پرداخت‌ها را از طریق سیستم‌های مالی موجود مسیر یابی کند.این کار را با هدف بررسی و تائیدکارت اعتباری و انجام عملیات اتاق پایاپای صورت می‌دهد .

۲-۱۵-۲- موانع فروش شبکه ای :

حتی اگر یک شرکت بتواند مقولات لجستیک را مدیریت و حل و فصل کند و تداخل کانال‌های توزیع و فروش را کمتر کند، به صرف داشتن تعداد زیادی کالای در دست‌رس و نیز برچسب “برای فروش” نمی‌توان تضمین کرد که بازدیدکنندگان سفارش خرید دهند. تحقیقات نشان می‌دهد که خریداران، گروه با درایت و آگاهی هستند. دلایل آن‌ ها برای انجام ندادن معاملات، شامل موارد زیر است:

امنیت بر اساس مطالعه های انجام شده به وسیله Ernst & young ‌در سال‌ ۱۹۹۸ ۷۰% خریداران از طریق وب ‌در مورد فرستادن شماره کارت اعتباریشان از طریق اینترنت احساس راحتی و امنیت نمی‌کردند.

مطالعه‌ دیگری که به وسیله شرکتE-valuations انجام شد حاکی از آن بود که ۹۴% خریداران اینترنت با تمایل به خریدِ متوسط به بالا یا زیرمتوسط، درصورت حفاظت ‌و تضمین امنیت شماره کارت اعتباریشان دربرابر کلاه‌برداران، حاضر به خرید بیشتر به صورت on-line بودند. جدای ‌از سیستم‌های حفاظتی و امنیتی مانندssl یا set که پروتکلی برای کارت‌های اعتباری هستند، فروشندگان اینترنت باید بتوانند حفاظت از اطلاعات مشتریان وامنیت فروش را تضمین کنند.

ریسک خرید

مانع دیگر دربرابر پذیرش معاملات اینترنت این است که مصرف‌کنندگان نمی توانند محصول (چه کالا و چه خدمات) را ببینند وبنابراین قادر به قضاوت درمورد کیفیت محصول مورد نظرشان نیستند. در تحقیقی که ‌در سال‌ ۱۹۹۷ به وسیله‌یAmerica’s Research Group انجام شد، از تعدادی از مصرف کنندگان درخواست شد که درجه اطمینان‌شان را درمورد خرید حضوری ازفروشگاه‌ها ونیز خرید به صورت(on-line) بیان کنند و پاسخ آن‌ ها این بود که به طور تقریبی به نسبت ۱۰ به ۱ ترجیح می‌دهند که به صورت حضوری و از فروشگاه‌های واقعی خرید کنند.

حریم خصوصی

حریم شخصی و خصوصی ازموارد دیگر مورد توجه مصرف‌کننده‌ بالقوه اینترنت است. ‌بر اساس تحقیق انجام شده توسط GVU worldwide که در سال ۱۹۹۸ انجام شد ۹/۲۶% از مصرف‌کنندگان نسبت به محرمانه ماندن اطلاعات به وسیله شرکت‌های فروشنده‌ اینترنتی مردد یا بدبین بودند.

سهولت

مقوله‌ی سهولت از دیگر موانعی است که بر سر راه خرید On-line وجود دارد. در حدود ۶/۲۲% از سوال‌شوندگان به وسیله مؤسسه‌‌ی GVU world wide بیان کردند که انتظار سرعت و سهولت بیشتری در خریدهای اینترنتی دارند و می‌خواهند فاصله زمانی بین سفارش و تحویل کالا کمتر باشد.

عادت‌های قدیمی

مشکل دیگر در فروش on- line تغییر عادات قدیمی مردم است. بر اساس تحقیقات مؤسسه‌‌ی Amerrica’s Researrch Group، ۹/۱۴% از مصرف کنندگان همیشه از فروشگاه خرید می‌کنند، ۶/۱۱% تمایل به پرداخت پول نقد دارند و ۱/۱۱% هم از خرید حضوری لذت می‌برند.

هم‌گام با گسترش امکانات و تسهیلات و کم شدن پیچیدگی‌های استفاده از اینترنت و خرید On-line، این درصد هم باید کاهش یابد. اما درهر صورت گروه اندکی که بر خرید رو در رو اصرار دارند باقی می‌مانند.

۲-۱۶-آمیخته های بازاریابی و اینترنت

۲-۱۶-۱- آمیخته بازاریابی چیست؟

۲-۲۳-۸- تامین مالی از طریق فروش محصولات به هواداران

این روش امروزه برای باشگاه های بزرگ یکی از به یکی از بهترین روش‌ها تبدیل شده است. برای مثال فروش پیراهنهای ورزشی باشگاه ها به طرفداران. ویا فروش وسایل مصرفی و ورزشی که با علامت و طراحی آن باشگاه همراه است. مثلا باشگاه بایرن مونیخ دارای فروشگاه های زنجیره ای در کشور آلمان است که لوازم مصرفی، ورزشی و … (پیراهن ، لباسهای ورزشی، کیف، ساعت، جامدادی و …) ای که انحصارا برای طرفداران بایرن تولید می شود را بفروش می رسانند.بسته به نوع تولید کننده محصول، آن محصول قیمت گذاری می شود. برای مثال یک پیراهن بایرن که در فصل جاری توسط تیم استفاده می شود، چیزی حدود هفتاد هزار تومان قیمت دارد. این موضوع به دو دلیل است: یکی اینکه این پیراهن آدیداس است و دیگر اینکه با خرید این پیراهن هوادار به باشگاهش کمک می‌کند.(استوراد^[۸۲]،۲۰۰۷: ۶۸)

۲-۲۳-۸-۱- تامین مالی از طریق فروش پیراهن بازیکنان فوتبال

واقعیت این است که در اقتصاد صنعت فوتبال، علاوه بر تولیدکنندگان ، لوازم ورزشی ، باشگاه ها نیز درآمدهای قابل توجهی از محل فروش این لوازم ، به ویژه پیراهن بازیکنان کسب می‌کنند و بخشی ‌از درآمد آنان در کنار سایر محصولات فرعی ‌به این امر اختصاص دارد.خرید و فروش پیراهن های بازیکنان تیم ملی و باشگاه ها تحولات جالبی را در صنعت پوشاک به وجود آورده است .(کاظم،۱۳۸۱: ۲۷)

۲-۲۳-۹- تامین مالی از طریق مدارس فوتبال و آموزشگاه های ورزشی

باشگاه های بزرگ و دارای هوادار زیاد معمولا دارای مدارس و آموزشگاه های ورزشی هستند. معمولا هزینه های ورود ‌به این مدارس و آموزشگاه ها زیاد است. البته این موضوع به نام و اعتبار باشگاه نیز بستگی دارد.(استوارد، ۲۰۰۷: ۶۹)

۲-۲۳-۱۰- تامین مالی از طریق خرید و فروش بازیکنان ( نقل و انتقالات ) و چالش های پیش رو

یکی از مهم ترین مبالغ تامین کننده ی درآمد باشگاه ها از طریق خرید و فروش بازیکنان صورت می‌گیرد.این مسئله در صنعت فوتبال به قدری حائز اهمیت است که در بور سهای لندن و نیویورک ، شاخص بورسی ویژه ای برای باشگاه های برتر اروپایی ایجاد ‌کرده‌است و سرمایه گذاران در این بخش که غالبا هوادران تیم هستند، تغییرات و نوسانات ارزش سهام باشگاه ها را دنبال می‌کنند. برای نمونه هنگامی که یک نشریه شناخته شده ی فوتبال در اروپا دنبال می‌کنند.برای نمونه هنگامی که یک نشریه ی شناخته شده ی فوتبال در اروپا از پیوستن «رونالدو» آقای گل جام جهانی ۲۰۰۲ به تیم رئال مادرید خبر داد ، آن روز سهام باشگاه رئال مادرید در بورس اسپانیا ده درصد افزایش قیمت پیدا کرد و یا ارزش سهام باشگاه « آث میلان» پس از عقد قرار داد با « ریوالدو» دیگر برزیلی صاحب نام در فوتبال، رو به فزونی گذاشت(کاظم ، ۱۳۸۱: ۴۴)

بدین ترتیب ، بازیکنان هر باشگاه به عنوان سرمایه های آن باشگاه به حساب می‌آیند و بسیاری از باشگاه ها، بیش از هفتاد درصد درآمدشان را ‌به این بخش اختصاص می‌دهند.دستمزد بازیکنان ، اصلی ترین بخش هزینه های آن هاست. ‌بنابرین‏ دغدغه ی اصلی مدیران باشگاه ها، هدایت صحیح و درست منابع مالی باشگاه در جهت خرید و فروش بازیکنان است. در حال حاضر فوتبالیست ها و باشگاه های فوتبال با ارقام بزرگ پول سروکار دارند.

«زین الدین زیدان» قبل از بازی های جام جهانی ۲۰۰۲ توانسته بود بزرگ ترین مبلغ انتقال را در تاریخ فوتبال به خود اختصاص دهد، در این مبادله باشگاه رئال حاضر شده بود برای وی مبلغ ۵/۶۴ میلیون دلار به باشگاه یوونتوس پرداخت کند که حدس زده می شود هفته ای یکصد و پنجاه هزار دلار مالیات این قرار داد باشد.

به ثمر رساندن هشت گل توسط « رونالد» در رقابت های جام جهانی ۲۰۰۲، درآمد سالیانه ی این ملی پوش برزیلی را تا سقف ۸/۱۰ میلیون دلار افزایش داد.(کاظم ، ۱۳۸۱: ۴۵) درحال حاضر لیست دوازده بازیکن گران قیمت جهان به بیش از چهارصد میلیون دلار رسیده است و این موضوع نگرانی بسیاری از مدیران ، باشگاه ها را به دنبال داشته است. آن ها می‌گویند اگر چه در چارچوب چنین خرید و فروشی ، باشگاه ها به ظاهر، سود قابل توجهی به دست خواهند آورد، اما بهتر است در جست و جوی افتخارات برای تیم ، تداوم فعالیت باشگاه را به جهت خرید گران قیمت بازیکنان به خطر نیندازیم. (کاظم ، ۱۳۸۱: ۴۶)

۲-۲۳-۱۱- تامین مالی از طریق فروش بلیت (ورودی ها)

یکی دیگر از منابع کسب درآمد توسط تیمها و باشگاه های ورزشی، فروش بلیت دیدارها است. این روش یکی از کلاسیک ترین ‌روش‌هاست که البته نسبت به روش های دیگر ممکن است سودی آنچنانی نداشته باشد.معمولا با وجود حامی مالی، باشگاه ها بدون آنکه مبلغی پرداخت کنند دارای استادیوم می‌شوند. در آمد حاصل از فروش بلیت بسته به نوع شراکت باشگاه و حامی، بین تیمها و حامیان تقسیم می شود.(استوراد^[۸۳]،۲۰۰۷: ۵۴)

تا پایان ۱۹۵۰ درآمد های حاصل از فروش بلیت و امتیازنامه ها بیش از ۹۲ درصد درآمد تیم های حرفه ای را تشکیل می‌داد.( پارکز،ترجمه احسانی ، ۱۳۸۲: ۱۷۰)

۲-۲۴- تاثیر مسابقات جام جهانی بر تامین مالی باشگاه های فوتبال

البته درباره ی فعالیت های اقتصادی برگزاری مسابقات جام جهانی با ارقام خاص دیگری نیز مواجه هستیم که قابلیت تحلیل های اقتصادی و اثرگذاری آن ها در عرصه های فرهنگی ، اجتماعی و سیاسی می‌تواند مورد توجه قرار گیرد و ما را با واقعیت های صنعت فوتبال به عنوان یک پدیده ی مردمی در جهان امروز آشنا نماید.

برای مثال پخش مستقیم مسابقات جام جهانی فوتبال در سال ۲۰۰۲ در بیش از دویست کشور جهان انجام پذیرفت و بیش از پانصد میلیون نفر از طریق پخش زنده ی تلویزیونی شاهد مراسم افتتاحیه ی این بازی ها بودند.در بررسی های آماری مشخص گردید که حدود سه میلیارد نفر مراسم و دیدار افتتاحیه این رویداد ورزشی را از گیرنده های صوتی و تصویری دریافت کرده‌اند و در نهایت برای ۶۴ دیداری که در طول یک ماه بازی های جام جهانی برگزار گردید ، ۴۲ میلیارد تماشاگر تلویزیونی در سراسر جهان تخمین زده شده است.

۲-۲۵- تاثیر ورزش فوتبال بر دولت ها

ابعاد اقتصادی صنعت فوتبال تنها به حضور فوتبال در بورس و یا در بورس بودن فوتبال نیست، بلکه دولت ها نیز از مزایای آن بهره مند می‌شوند. وزیر ورزش ترکیه درباره نقش فوتبال در اقتصاد امروز می‌گوید:

دولت ما برای شناسایی خود در جهان باید میلیون دلار خرج می کرد،اما تیم فوتبال ما بدون صرف هزینه ی نه چندان زیاد از پس این کاربرآمد. (استوراد^[۸۴]، ۲۰۰۷: ۴۱)

۲-۲۶- قوانین کلی ‌در مورد تامین مالی باشگاه های فوتبال